Klassieker
Op veertienjarige leeftijd werd de toekomstige Nobelprijswinnaar Imre Kertész in 1944 onderweg naar zijn werk in Boedapest op straat opgepakt. Zonder dat hij zelfs maar afscheid van zijn ouders had kunnen nemen, werd hij, samen met een aantal Joodse jongens, naar Auschwitz overgebracht. Later werd hij overgeplaatst naar andere kampen. In Onbepaald door het lot beschrijft Kertész wat hem werd aangedaan, al mogen we volgens Dossier K., een buitengewoon verhelderend lang interview met Kertész, niet voetstoots uitgaan van een autobiografisch geschrift. Toch kan het niet anders of Onbepaald door het lot behelst de ervaringen van een wat naïeve puber die niet goed begrijpt wat hem overkomt, zich een en ander soms ook niet meer herinnert, en die, ondanks alle verschrikkingen die hij waarneemt, er impliciet van uitgaat dat er achter al dit alles toch sprake moet zijn van goede bedoelingen. Doordat de jongen al wat hij ziet vol onbegrip en verbazing waarneemt, is een werk ontstaan waarin de gruwelen van Auschwitz en andere kampen afstandelijk beschreven worden. Dat werkt geweldig. Daardoor is Onbepaald door het lot een van de meest indrukwekkende documenten over de Duitse vernietigingskampen.
Niet de verschrikkingen staan hier centraal, maar een haast naïef te noemen ongeloof. Als de jongen als een van de weinige overlevenden van zijn op straat opgepakte groep weer in Boedapest terugkomt, wil men wel over zijn ervaringen horen, maar de lessen die de jongen er voor zichzelf uit trekt, worden niet begrepen.
Die lessen staan ook centraal in de beide andere Auschwitz-boeken in deze band: Het fiasco en Kaddisj voor een niet geboren kind. In het laatste boek is de les betrekkelijk eenvoudig. In een lange monoloog van honderd pagina&#8217;s legt de auteur uit waarom hij na zijn Auschwitz-ervaringen geen kinderen meer wil verwekken. In Het fiasco is de les moeilijker te doorgronden. Ook hierin verwerkte Kertész autobiografische ervaringen. Daarnaast behelst Het fiasco een roman in een roman, maar wat Kertész hiermee precies beoogt is mij niet duidelijk geworden. Het fiasco, door velen gezien als een meesterwerk, vind ik tamelijk ondoorgrondelijk.

Maarten ’t Hart

Naïef in Auschwitz

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots