Verhalen uit het dodenrijk
&#8216;Ik haat je God, alsof je bestond.&#8217; Die verwensing laat Graham Greene zijn hoofdpersonage uitspuwen in de meesterlijke roman The End of the Affair. De vloek legt de vinger op een ironische atheïstische wond: voor wie niet in God gelooft, gaan schitterende denkpistes en rijke metaforen verloren. Hoe groot het verlies wel kan zijn, demonstreert David Eagleman in zijn briljante boekje Sum: Forty Tales from the Afterlives, waarin hij mogelijke &#8216;hiernamaalsen&#8217; verkent in veertig bondige teksten. Hij begint met een nabestaan waarin alles wat een mens ooit op aarde gedaan heeft gegroepeerd wordt: zes dagen aaneen knip je je nagels, een jaar lang lees je romans, twee weken vul je met de vraag wanneer je zult sterven, drie jaar met eten, et cetera. Hij rondt af met een hiernamaals waarin je leven wordt teruggespoeld en je de ontnuchterende afstand onder ogen ziet tussen wat je je herinnert en wat er echt is gebeurd.
Eaglemans ideeën zijn niet nieuw, maar hij is een meester in het presenteren van verrassende interpretaties. Zo had Plato al bedacht dat het leven op aarde een illusie is. Mensen vergapen zich aan schijn. Ook bij Eagleman zijn mensen vaak niet in staat waan en werkelijkheid van elkaar te onderscheiden, en misschien willen ze dat zelfs niet. Ze verkiezen de waarheid niet te kennen. Wanneer die hun door God na hun dood uit de doeken wordt gedaan, weigeren ze Haar te geloven.
In een van deze verhalen is de aarde bevolkt met acteurs en &#8216;begunstigden&#8217;. De acteurs zijn dood, maar glippen af en toe weg uit het hiernamaals om op te treden in het leven van de begunstigden. Ze verklappen de ware toedracht niet omdat hun een fraaie beloning in het vooruitzicht is gesteld: als ze erin slagen de begunstigden in de luren te leggen, mogen ze op een dag naar de aarde terugkeren zonder hinderlijk besef van de waarheid. De acteurs houden de leugen in stand om hem ooit zelf opnieuw te kunnen beleven. In al deze verhalen is het leven op aarde uiteindelijk meer de moeite waard dan dat in het hiernamaals.
Tussen God en zijn eigengereide schepselen gaat het meestal fout. Mensen nemen immers graag zelf het heft in handen. In één verhaal leven ze in de overtuiging dat God niet bestaat en er dus ook geen hiernamaals is. Slimme wetenschappers bieden mensen de mogelijkheid hun eigen hiernamaals samen te stellen. Op een afgesproken tijd worden ze ernaartoe gezapt. Uiteraard kiest iedereen voor spanning en avontuur. Maar dan blijkt dat God wél bestaat en dat het echte hiernamaals lelijk tegenvalt. Er gebeurt namelijk geen reet: iedereen zit op een wolk in een witte toga en luistert naar harpmuziek. God ziet zich verplicht zijn zwaar ontgoochelde schepselen te troosten. Hij vervloekt zichzelf omdat Hij hen geschapen heeft met het vermogen te geloven in iets wat ze niet kunnen zien.
In weer een ander verhaal is onsterfelijkheid alleen weggelegd voor zondaars. God, die zelf opgescheept zit met een eeuwig bestaan, weet wat een verschrikking het is. Hij verzuipt in de oneindige tijd die Hem is toebedeeld.
Mooi is ook het verhaal waarin alles wat de mens geschapen heeft onsterfelijk blijkt te zijn. In het hiernamaals dolen lang vergeten en verbitterde goden rond, die geen hond zich herinnert.
Zo buitelt de lezer van de ene ingenieuze wending naar de andere, en concludeert dat de mens uiteindelijk altijd over zichzelf schrijft, en over zijn aardse bestaan, zelfs wanneer hij beweert het over God en het hiernamaals te hebben.
David Eagleman, ‘Sum: Forty Tales from the Afterlives’, Canongate, 110 p., € 14,95.
Bij de Arbeiderspers verschijnt op 1 september de vertaling: ‘Scènes uit het hiernamaals’, 128 p., € 14,95

Kristien Hemmerechts

Mogelijke hiernamaalsen

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots