Nieuws!
Af en toe noemt iemand Wilders een fascist. Sommige mensen worden dan heel boos, anderen applaudisseren aarzelend en een paar bekende historici worden uit hun bed gebeld om op televisie te bevestigen wat de meeste mensen al dachten: dat er tussen het Nederland van nu en het Duitsland (of Italië) van de jaren twintig en dertig toch vooral veel verschillen bestaan.
Vorige week was de beurt, niet voor het eerst overigens, aan Rob Riemen van het Tilburgse Nexus Instituut. Hij publiceerde een pamflet waarin hij betoogt dat de huidige situatie in Nederland genoeg parallellen met de situatie in bovengenoemde landen tijdens het interbellum vertoont om te kunnen concluderen dat Geert Wilders een moderne fascist is. Riemen stuurde alle Kamerleden een exemplaar van zijn boek en werd zowaar bij Nieuwsuur uitgenodigd om zijn standpunt tegenover Twan Huys en Arend Jan Boekestijn te verdedigen.
De eerste vraag die Huys aan Riemen stelde was er een die zich vaker aandient wanneer iemand over modern fascisme begint &#8211; nog los van de vraag of dat historisch gezien ergens op slaat &#8211; en die luidt: waarom? Welk doel is ermee gediend om te roepen of zelfs te bewijzen dat Wilders een fascist is?
Er zijn verscheidene antwoorden op die vraag te bedenken: het kan bijvoorbeeld dat de spreker domweg aandacht wil, dat hij zijn tegenstander zwart wil maken, dat hij hem wil pesten in de hoop door hem te worden aangeklaagd, of misschien een beetje vergezocht dat hij denkt dat hij zichzelf en de rest van de intellectuele elite in Nederland van meer glans (of zelfs eeuwigheidswaarde) kan voorzien door ze een Grote Vijand te schenken, zoals Thomas Mann en Menno ter Braak die ook ooit hadden.
Maar het antwoord van Riemen was heel anders. Hij zei namelijk: als je iets wilt begrijpen, dan moet je het eerst benoemen. En als je het niet kunt benoemen, dan kun je het ook niet begrijpen. Riemen, een filosoof, had hier ongetwijfeld lang over nagedacht, en het klinkt ontzettend slim en logisch. Maar het is echt totale onzin.
Want natuurlijk kun je iets begrijpen zonder het te benoemen: het praat weliswaar vaak makkelijker als iets een naam heeft, maar voor het analyseren van bijvoorbeeld het paargedrag van parkieten is het woord &#8216;parkiet&#8217; volstrekt overbodig.
En als je iets vaags onderzoekt, lichte depressies bijvoorbeeld, dan is het ongetwijfeld handig om even af te spreken wat je daar precies onder verstaat. Maar het afbakenen van het onderzoeksterrein, het geven van een definitie of het verzinnen van een naam voor dat wat onderzocht moet worden, dat is helemaal niet wat Riemen doet. Want hoezeer hij zijn stelling ook onderbouwt met citaten van anderen, het idee dat Wilders een fascist is, blijft toch vooral een persoonlijke opvatting van hemzelf. En het zou best kunnen dat hij op bepaalde punten gelijk heeft, maar als hij werkelijk denkt dat het trekken van een omstreden, provocerende conclusie een noodzakelijk beginpunt is om iets te kunnen begrijpen, dan moet hij echt nog wat langer nadenken.

Jonathan van het Reve

Moet het beestje een naam?

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips