Interview Lydia Davis
In een makkelijk te missen hoekje van de grote, zakelijke lobby van het Mercure Hotel in Den Haag dreigt een wat oudere, iele dame te verdrinken in een veel te grote stoffen fauteuil. Desondanks maakt ze indruk op me. Sterker nog: wanneer ik op haar afstap, ben ik nerveus en onzeker. De vrouw die daar zit is Lydia Davis, bejubeld door de serieuze pers en vereerd door alle grote schrijvers. Volgens Rick Moody is ze ‘the best prose stylist in America’. Jonathan Franzen zegt: ‘few writers now working make the words on the page matter more’. Naast haar schrijverschap geeft ze al meer dan dertig jaar les aan twee universiteiten in New York en vertaalt ze belangrijke Franse romans in het Engels, onlangs nog Madame Bovary van Gustave Flaubert. Ook kan ze zich prima verstaanbaar maken in het Duits en sinds kort, ja echt, ook een beetje in het Nederlands.
Als ik me aan haar voorstel, krijg ik een slap handje. Ik voel de botjes en kootjes. Ze kijkt naar me vanachter haar bril met intelligente, schuchtere ogen. Het is niet dat ze verlegen is, maar wel een beetje terughoudend, op het sceptische af, en toch ook een beetje dromerig. Op meerdere foto’s die ik van haar heb gezien, poseert ze met een kat. Daar heeft ze wel wat van weg: een kattenvrouwtje. Davis is zo’n vrouw die je je herinnert met een poes op haar schoot, ook al was daar helemaal geen sprake van.
Het zou mij niets verbazen als haar lezers, ook al hebben ze haar nog nooit ontmoet, zich kunnen vinden in bovenstaande termen als ‘dromerig’ en ‘mijmerend’. Haar korte (vaak héél korte) verhalen lezen als dromen of vluchtige gedachten. Als geen ander exploreert Davis de innerlijke wereld van de mens en legt ze bloot hoe eigenaardig we zijn, hoe irreëel, inconsistent, nerveus, angstig, opvliegend, en vooral: grillig. Maar ook: hoe grappig. Haar werk is komisch; nooit door het gebruik van slapstick of punchlines, maar omdat wíj komisch zijn. En hoe kort ook, altijd zijn haar verhalen precies lang genoeg. Ik ken geen andere schrijver die zo veel kan zeggen met zo weinig woorden. Ter illustratie de volgende openingszin: ‘In a town of twelve women there was a thirteenth.’ Ik bedoel maar.
Definitief werk
Ik vraag haar of het haar niet een beetje onrustig maakt: al haar verhalen gebundeld en uitgebracht als The Collected Stories. Een definitief werk, zou je kunnen zeggen.
‘Je bedoelt omdat het nu net is alsof ik klaar ben met schrijven?’ vraagt ze met een lichte glimlach. En dan: ‘Of wacht, je bedoelt dat het is alsof ik al dood ben? Ja, een beetje wel. Ik heb het ook heel lang afgehouden. Maar voor de publiciteit is het goed. En het wordt tegenwoordig ook steeds vaker gedaan.’ Maar hoe moet dat dan als ze straks weer nieuwe verhalen publiceert? Ze lacht, nipt van een hoog glas met verse jus en zegt: ‘Dan zijn The Collected Stories niet meer The Collected Stories.’
Want dat ze haar laatste verhaal heeft geschreven, dat is niet erg aannemelijk. Op haar vijfenzestigste werkt Davis nog even hard als altijd. Haar leven ziet er al jaren hetzelfde uit. Schrijven, vertalen, lesgeven, koken en werken in de tuin van haar huis in New York, waar ze woont met haar man, de kunstenaar Alan Cote.
Haar huidige vertaalwerkzaamheden betreffen het werk van niemand minder dan onze eigen A.L. Snijders, van wie ze inmiddels al ongeveer vijftig korte verhalen heeft vertaald. Stuk voor stuk zijn die gepubliceerd in verschillende Amerikaanse literaire tijdschriften en allemaal zijn ze unaniem lovend ontvangen.
Over Snijders vertelt ze: ‘Vorig jaar heb ik me nogal hooghartig voorgenomen om werk te vertalen uit ieder land waar een vertaling van mijn werk is verschenen. Maar ik vertaal liever geen hele boeken meer, want daar doe ik drie of vier jaar over. Met mijn kennis van de Duitse taal kon ik een paar verhalen van Snijders lezen en ik vond ze meteen goed. Ik vind het mooi dat het zulke concrete situaties zijn die tegelijkertijd veel meer zijn dan dat. Met een soort aardse inzichten die&#8230;’ Dan staart ze naar haar glas jus. De zin ebt weg. Ik vraag haar: is het einddoel een Engelstalige bundel van Snijders? ‘Wie weet,’ zegt ze, nog steeds dromerig, alsof ze zichzelf er met moeite uit moet trekken. ‘Misschien wel. Of misschien een bundel met korte verhalen van verschillende Nederlandse auteurs. Dat zou leuk zijn.’
Zenboeddhisme
Kort, korter, kortst. Ogenschijnlijk is dat het motto van Lydia Davis. En toch publiceerde ze in 1995 een roman, The End of The Story. Ze vertelt: ‘Eigenlijk was dat een kort verhaal in een kort verhaal. Van nature ben ik geen romanschrijver.’ Waarom dat zo is, kan ze moeilijk uitleggen. ‘Het is geen gelijkmatige curve geweest van lang naar kort. Laatst nog heb ik een verhaal van veertig pagina’s geschreven. Wel zijn de écht korte verhalen iets van de laatste tijd. Ik begon ermee toen ik Proust vertaalde, zo rond de eeuwwisseling. Het was natuurlijke een reactie op zijn uitgesponnen, lijvige werk. Maar in principe schrijf ik op wat het verhaal van me verlangt. Ik reageer op het materiaal.’
Davis knikt instemmend wanneer ik zeg dat vooral de heel korte verhalen vaak lezen als gedachten, mijmeringen en achteloze observaties. Maar heeft dat haar niet geconditioneerd? Wordt nu niet elke gedachte beoordeeld op verhaalpotentie? Lachend: ‘Nee, niet echt. Dat zou ook wel erg lastig zijn. Gelukkig kan mijn geest zowel in werkmodus zijn als in passieve modus. Ik kan de dingen heel goed gewoon laten gebeuren en het allemaal over me heen laten spoelen.’
In een essay over Davis’ werk in The New Yorker wordt gesteld dat eigenbaat (‘selfishness’) het echte thema is van haar werk. Ik vraag haar wat ze denkt dat de essayist hiermee bedoelt. ‘Volgens mij dat eigenlijk alles wat er gebeurt, zich afspeelt in de innerlijke wereld van de personages. Ik ben geïnteresseerd in de grenzen van de identiteit en in het beeld dat iemand van zichzelf heeft. Iemand is niet wat hij denkt dat hij is, maar hij is ook niet wat wij denken dat hij is. Dus wat is nu precies het zelf? Ik lees veel over zenboeddhisme, en ook al ben ik geen beoefenaar, ik zuig wel een hoop van de ideeën op. Ik heb hetzelfde ideaal: het oplossen van het zelf, het ego. Ik vind het een prettige gedachte dat het zelf een illusie is; het staat vaak in de weg. Het ego is erg sterk.’ Ze wijst naar haar sap en lacht. ‘Ik wíl dat sap.’ En dan: ‘Ik zou graag op het punt komen dat ik niet meer bang ben voor de dood. Dat lukt je alleen als je het zelf loslaat.’
We moeten afsluiten. Davis is zo dadelijk te gast bij Wim Brands in het televisieprogramma Boeken. Ik zeg haar dat het morgen pas wordt uitgezonden en dat ze het dus kan bekijken. ‘Nee, dank je,’ zegt ze. ‘Ik houd in dit geval liever de illusie in stand.’

Henk van Straten

‘Mijn ideaal: het oplossen van het zelf’

Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd