<div class="lead">
Een beetje veel bladgoud en Versailles, minachting voor de pers en Donald Trump als ruige eregast bij het defilé. De Fransen missen hun koning, zei de verse president Emmanuel Macron. Dus hangt hij nu zelf de zware jongen uit.
</div>
Voor zijn tegenstanders is het de ene voorspelling na de andere die uitkomt. Maar degenen die euforisch waren over de overwinning van Emmanuel Macron moeten het met lede ogen aanzien: de nieuwe Franse president blijkt een veelzijdig man, en niet alleen in de positieve zin des woords. Zowel de inhoud als de vorm van zijn optreden, sinds hij in functie is, doen de eerste wenkbrauwen fronsen.
De wittebroodsweken zijn voorbij. Twee maanden na de inauguratie wordt er nu geregeerd, en hoe: vandaag wordt het Paleis van Versailles in gereedheid gebracht voor een staaltje symboliek van de eerste orde. Macron zal de gezamenlijke kamers van het Franse parlement, de Senaat en de Assemblée, toespreken. Waarom daar, in dat decor van pracht en praal dat zijn gelijke in Europa niet kent? Er is een formele reden: de wet schrijft voor dat dáár de twee kamers in congres bijeen komen. Sinds tien jaar kan de president zo’n congres bijeenroepen als er constitutionele kwesties aan de orde zijn. (En die zijn er.)
Maar Macron houdt van Versailles. Hij was nipt drie weken president toen hij er Vladimir Poetin ontving. In Versailles gaat alles, met die Franse woorden die geen vertaling behoeven: en grande pompe. Jean-Christophe Lagarde, in de Assemblée aanvoerder van de ‘constructieve oppositie’, twitterde dat hij daarom niet van plan was te gaan: ‘Duur en nutteloos. De president van de Republiek heeft ons niet nodig voor het beeld dat hij wil neerzetten.’
Die beeldvorming, daar wordt constant over nagedacht sinds de dag de Emmanuel Macron zich losmaakte van de Parti Socialiste om zich te positioneren voor het presidentschap (en waarschijnlijk al veel langer). Zijn vermeende obsessie met de juiste communicatie van wat wel de ‘One-Macron show’ heet, is vaak bespot. Je kan ook zeggen dat Macron simpelweg beter dan zijn tegenstanders begrijpt wat beeldvorming is en kan doen. De avond van zijn verkiezingsoverwinning was daar een geslaagd voorbeeld van.
Maar hij gaat steeds verder: de Franse media wilden maar al te graag weten waarom aanvragen voor interviews met de nieuwe president steeds werden afgewezen. Antwoord vanuit het Élysée: ‘de complexiteit van de gedachten van de president leent zich slecht voor het spel van vraag en antwoord’. Is dat het antwoord van een groot denker of van iemand die geen zin heeft in kritische vragen? De hoop werd gevestigd op het traditionele tv-interview op Quatorze Juillet, de nationale feestdag. Nieuw bericht uit het Élysée: ook dat slaan we over.
<q class="pull-left">Is dat het antwoord van een groot denker of van iemand die geen zin heeft in kritische vragen?</q>
Maar Macron moet zich toch als president tot het volk richten? Dat heeft hij na zijn overwinningspeech niet meer gedaan, op één simultaan interview aan zes grote Europese kranten tegelijk. Je kan er als president voor kiezen om via Twitter te spreken, maar je kunt ook tussen het bladgoud van Versailles tegenover het parlement gaan staan (waarin je over een grote meerderheid beschikt) en je over die ja-knikkende hoofden heen tot den volke richten. ‘We hebben ons gebogen over de vraag wat de beste manier zou zijn om het woord te nemen’, vernam Le Monde fijntjes van iemand in de entourage van de president, ‘zijn voorkeur ging uit naar de meest plechtige’.
Parijs fluistert dat die plechtigheid alvast één slachtoffer heeft gemaakt: premier Eduard Philippe. Diens toespraak tot de Assemblée stond namelijk al gepland voor dinsdag 4 juli. Dat moest het moment worden waarop de nieuwe regering haar plannen ontvouwt. Doordat Macron nu een etmaal eerder al het licht naar zich toetrekt, komt de premier onvermijdelijk in de schaduw te staan. Volgens de premier is het prima zo, en zal zijn verhaal op dinsdag ‘complementair’ zijn aan Macrons toespraak, waar naar wordt uitgezien als naar een soort State of the Union.
<h4>La grande, gránde pompe</h4>
Ook Macrons uitnodiging aan Donald Trump wekt verbazing en wrevel. Op 14 juli, de nationale feestdag, arriveert de Amerikaanse president in Parijs om het defilé bij te wonen. Zijn er voor la grande pompe in Versailles nog formele redenen aan te voeren, deze invitatie lijkt een kwestie van uiterlijkheden. Bilateraal contact tussen de twee grootmachten is van groot belang, en verdieping van de persoonlijke relatie tussen beide leiders hoort daarbij. Maar het defilé van Quatorze Juillet is een bij uitstek visueel moment, theatraal op het lachwekkende af, met glimmende sabels die voor neuzen worden gehouden, paarden met daarop mannen met daarop heel veel koper, en precies op het juiste moment een squadron straaljagers dat in dikke klodders rook de Franse driekleur ejaculeert boven de eretribune. Zo zout wordt het zelfs in Mar-a-Lago niet vaak gegeten, en Trump zal het zeker een ‘great show’ vinden, misschien wel ‘the best’. Maar waarom hij erbij zit? Er zijn vaker buitenlandse staatshoofden aanwezig op Quatorze Juillet, meestal met een of andere aanleiding, en nu zou dat de honderdste verjaardag van de Amerikaanse inmenging in de Eerste Wereldoorlog zijn. Maar het lijkt toch ook een beetje alsof Macron de zware jongen uithangt door te laten zien dat na Vladimir ook Donald op zijn uitnodiging ingaat.
Zijn dergelijke rimpelingen aan het oppervlak – beetje veel Versailles, minachting voor de pers en misschien ook voor de premier, een ruige eregast bij het defilé – tekenen van iets wat zich dieper roert?
<q class="pull-left">Zo zout wordt het zelfs in Mar-a-Lago niet vaak gegeten, en Trump zal het zeker een ‘great show’ vinden, misschien wel ‘the best’.</q>
Het lijkt erop dat Macron er niet wars van is de macht naar zich toe te trekken. Hij weet dat een peiling in de aanloop naar de verkiezingen uitwees dat 80% van de Fransen hoopte op de komst van ‘een sterke leider’ die het land zou hervormen. Maar hij wordt ook achtervolgd door zijn stelling in een interview dat ‘de Fransen hun koning missen’. Letterlijk zei hij twee jaar geleden: ‘Er mist iets in het democratische proces en de manier waarop dat functioneert. In de Franse politiek is het de figuur van de koning die ontbreekt. Ik ben ervan overtuigd dat het Franse volk de dood van de koning niet heeft gewild.’ Misschien is hij zelf de nieuwe koning in het diepst van zijn gedachten. Hij heeft wel eens gezinspeeld op het ‘Jupiteriaanse’ van het presidentschap dat hem voor ogen stond. Geen god maar oppergod.
<h4>Despoot in spé?</h4>
In een scherpe analyse in Le Monde plaatste de historicus Guy Sorman het optreden van Macron in een traditie van voorkeur voor almacht en despotisme in Frankrijk. Denk aan Napoleon en De Gaulle, die als redders des vaderlands erg veel macht kregen toevertrouwd. Macron begeeft zich op het pad van het despotisme, schrijft Sorman, met zijn aankondiging per decreet hervormingen te willen doorvoeren (‘alsof een parlement dat in zijn zak zit nog niet genoeg is voor hem’). En misschien is hij een verlicht despoot, maar dat maakt de risico’s niet minder. ‘Het Franse presidentiële stelsel, de staatsvorm voor verlicht despotisme, is niet geschikt voor onze gefragmenteerde samenleving.’ Wat Sorman bedoelt is dat hervormingen waarover niet in het parlement is gedebatteerd, uiteindelijk in de straat ter discussie zullen worden gesteld. De straat staat hier voor: stakingen, onlusten, geweld.
Twee onderwerpen komen daarvoor bij uitstek in aanmerking. Ten eerste het plan om de noodtoestand (ingesteld na de aanslagen van november 2015, telkens verlengd en nu aflopend op 15 juli) te verheffen tot de nieuwe norm. Lees: overal waar onder de noodtoestand sprake was van ‘bijzondere bevoegdheden’ (inzake huiszoekingen, afluisteren, voorarrest etc.) wordt het woord ‘bijzondere’ doorgestreept, maar de bevoegdheden blijven dezelfde. Een deel van de controle op de opsporing verschuift van de rechterlijke macht naar de regering. Volgens Guy Sorman heeft Frankrijk zich weinig gelegen laten liggen aan de inzichten van Montesqieu, die alle macht wantrouwde en daarom de trias politica introduceerde.
Het tweede is de hervorming van het arbeidsrecht, waarvan Macron al tijdens de campagne aankondigde dat hij die per decreet zou doorvoeren. Parallel aan die binnenlandse hervorming, maakt de president zich sterk voor een verandering op Europees niveau. De detacheringsrichtlijn, die mogelijk maakt dat Oost-Europese werknemers op dezelfde vrachtwagens rijden en op dezelfde bouwsteigers staan als hun Franse (of Nederlandse) collega’s maar voor veel minder geld, moet drastisch worden aangepast. Macron is niet de eerste die dat zegt, en extremisten Le Pen en Melenchon zaten tijdens de campagne op hetzelfde spoor. Maar hij zal het moeten doen. 
Een herziening van de richtlijn was al in behandeling voordat Macron aantrad. De onderhandelingen verlopen moeizaam doordat de landen uit het Oosten er natuurlijk niet aan willen. ‘Maar we boeken wel vooruitgang’ zegt rapporteur Morin-Chartier (van Les Républicains). Zij wil hetzelfde als Macron, maar is beducht dat hij te snel zal willen gaan, waardoor haar moeizaam behaalde successen verloren zullen gaan. Macron, op zijn beurt, wil succes op dit vlak kunnen gebruiken als breekijzer voor zijn binnenlandse hervormingen.
Na twee maanden in het zadel heeft Macron het momentum zeker nog niet verloren. De opkomst bij de verkiezingen was laag maar de meerderheid die hij kreeg was ruim, evenals die in het parlement. Dat zijn kabinet binnen de kortste keren vier ministers moest lozen wegens mogelijke betrokkenheid bij affaires, heeft zijn aanzien niet gedeerd. En op zijn eerste Eurotop werd Macron onthaald als een fenomeen, meer dan als de laatste wisseling van de wacht. De zucht van verlichting dat president Hollande, die zo graag ‘normaal’ wilde zijn, van het toneel is verdwenen, is nog steeds hoorbaar van Parijs tot Brussel. Maar van ‘normaal’ naar Jupiter is een grote stap.

Pieter van den Blink

Emmanuel Macron: van ‘normaal’ naar Jupiter

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips