Mijn hele leven heb ik les gegeven in vakken waarin ik geen les om les te geven had gekregen. Al mijn lesgeven was onbevoegd. Het kwam er altijd op neer dat ik een dag, een week, of in een enkel geval een maand vóórdat ik die les moest geven mij in dat vak ging verdiepen.
Ik was elf toen mijn zuster begon te leren lezen. Ik wist wat een vreselijke methode Maria Montessori had verzonnen om de letters te leren: met je vinger langs een in ruwe stof uitgevoerde letter strijken die op een plankje was gelijmd. Alsof een letter een vrucht was die je met je ogen dicht moest betasten om zijn naam en smaak te kunnen raden.
Uit mijn eigen leesleertijd van zes jaar eerder herinnerde ik me nog mijn woede dat de schrijfletters, toen nog in schuinschrift, totaal verschillend waren van de leesletters, toen al in de losse blokletters zoals u die nu leest. Je moest dus als zesjarige twee verschillende alfabetten leren, of eigenlijk vier, want de hoofdletters bleken, anders dan in het Russisch, weer eigen vormen te hebben.
Ik zei tegen Liesbeth: ‘Weiger op school alle lees- en schrijflessen. Ik zal je die letters leren in de vorm waarin ze gedrukt staan. Dan kan je direct de krant lezen en erin schrijven. Morgen beginnen onze lessen. Ik moet zelf nog even leren hoe je de gedrukte letters precies schrijft.’ Daar was ik tot diep in de nacht mee bezig. Vooral de laatste letter van de vorige zin, en van deze zin, had de bizarre vorm van een afgezakt en uitgezakt cijfer 8 waar rechtsboven een piepklein strikje op lag. Hoe verzinnen ze het? Nog steeds schrijf ik in het alfabet van dat drukschrift, maar gelukkig tik ik bijna alles en de Times New Roman is nog steeds hetzelfde als mijn letter uit 1946.
Het waren ook de letters die mij dwongen om zelf Grieks te leren. Ik vond dat je Grieks heel goed met ons gewone drukschrift kon schrijven. De leraar vond van niet, en hij stuurde mij de les uit. In de paasvakantie van 1949 werd ik met een één voor Grieks van school gestuurd. Op het Murmellius-gymnasium in Alkmaar trof ik goddank de leraar Grieks Kamerbeek die mijn verhaal over Griekse letters aanhoorde, mijn kennis van de Griekse grammatika peilde (sinds die dag schrijf ik grammatika met een k, wat honderden zetters en enkele computers steeds weer in een c veranderden. Ik lees mijn eigen stukken nooit, dus het kan mij niet schelen wat de laatste geldige spelling met mijn schrijfsels doet) en me begenadigde. Sinds vorige week geef ik Grieks aan een clubje dat Plato leest.
Later heb ik nog geprobeerd een hoogleraar Russisch te overtuigen dat ons alfabet geschikt was om die taal te schrijven, maar die begreep gelukkig niet wat ik bedoelde. Hij dacht dat ik als dyslecticus alleen wou leren spreken en luisteren. Ik mocht als stotteraar het bijvaktentamen geheel mondeling afleggen.
Slechts één vak heb ik echt gestudeerd tot ik een diploma kreeg: wiskunde. Om uit dienst te blijven moest ik daar leraar in worden. Dat bleek een grote mislukking, want ik verdomde het om middeleeuwse begrippen als sinus en cosinus te gebruiken. Ik dacht in e-machten, maar dat mocht niet. Gelukkig had ik in 1961 een alfa-klas die voor het eindexamen wiskunde een hoofdstuk uit de historie van dat vak kreeg. Die alfa-leerlingen denken nog steeds dat ik de Griekse letters niet ken.
In Berkeley, waar vijf Indonesiërs in 1961 heen waren gestuurd om bosbouw te studeren, gaf ik ze les in het Nederlands, omdat hun vakboeken in die taal waren. Ik had mijn vader als Nederlandse leraar gehad, die nooit taalkunde maar altijd letterkunde deed. Ik begreep dat dit zijn afwijking was en dat hij mij daarom mijn afwijkingen vergaf. Maar mijn Sumatranen vroegen: ‘Waarom is het Het mooie meisje, De mooie vrouw, Een mooie vrouw, en niet Een mooie meisje, maar moet dat Een mooi meisje zijn?’
Ik vond de grammatikale regel voor die e achter mooi, niet vermoedend dat ik vijftig jaar later weer op straat ‘een mooie meisje’ zou horen. En daar heeft de Taalunie niets mee te maken! In Parijs zorg ik ervoor mijn studenten steeds een week vóór te blijven voor ik ze ga de Belgische en noordelijke volgorde van de werkwoorden uitleggen.
grijs@tiscali.nl

Piet Grijs

Leesleertijd

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel