Het is zeven uur &#8217;s ochtends op een woensdag in Bloomsbury, Londen. Het is juni, de lucht is nog fris, de straten zijn leeg. Bij snackbar Valencia op de hoek van Tavistock en Marchmont Street trotseert een enkeling de frituurwalm voor een beker koffie; de supermarkthouder verderop stalt de ochtendbladen uit.
Het winkelbestand van Marchmont Street is een mengeling van oude, rommelige huishoudzaken, felverlichte eethuisjes, nieuwere reformwinkels en delicatessenzaken. Je zou niet zeggen dat hier, ingeklemd tussen een buurtkapper en een belwinkel, een internationaal vermaard studie-instituut zit genaamd The School of Life, dat bezoekers trekt van over de hele wereld.
Vanaf kwart over zeven &#8217;s ochtends sijpelt er een groep binnen die over het algemeen wordt omschreven als &#8216;stedelijke trendsetters&#8217; of &#8216;kosmopolitische creatieven&#8217;. Mannen en vrouwen tussen pakweg vijfentwintig en vijfenveertig, goed in de kleren, op weg naar hun werk, afkomstig uit alle voormalige wingewesten van het Britse Gemenebest. Ze komen voor filosoof en publicist Mark Vernon, een rossige veertiger die hier vanochtend een ontbijtbijeenkomst houdt met als thema &#8216;drie dingen die je door de dag helpen&#8217;. Aan de lange ontbijttafel een paar advocaten, een documentairemaker, een galeriehoudster, een dichter, een maatschappelijk werker, een bewegingstherapeut, een grafisch vormgever, een strategisch consultant, een business analist, een filmmaker en een directeur van een pr-bedrijf.
Mark Vernon, auteur van After Atheism en The Meaning of Friendship, geeft tijdens deze maandelijkse ontbijtsessies &#8216;robuust advies&#8217; over hoe de onvermijdelijke stress van de werkdag te vermijden, gebaseerd op inzichten uit de literatuur, filosofie, politiek en schone kunsten.
Vandaag gaat de intellectuele peptalk over hoop, humor en dankbaarheid, &#8216;de drie dingen die ons een betere dag kunnen bezorgen&#8217;. Vernon: &#8216;Hoop doet ons uit bed komen, humor helpt ons door de dag, en dankbaarheid is meer iets voor de avond.&#8217; Terwijl de koffie rondgaat en de gasten zich tegoed doen aan de fruitsalade en de frêle deegwaar van de nabijgelegen patisserie Deux Amis, meandert Vernon via Aristoteles en Thomas van Aquino naar Schopenhauer en Simone Weil.
&#8216;Simone Weil,&#8217; zegt Vernon, &#8216;vond dat men aan de dodelijke zwaartekracht van het routineuze denken voorbij kon gaan door diepgaand te analyseren wat ons leven de moeite waard maakt. En dan komen we al snel bij waarden die volgens haar in het moderne leven over het hoofd worden gezien, en die we kunnen vinden in de domeinen van liefde en werk.&#8217;
Afsluitend: &#8216;We zijn ons bestaan min of meer ingegooid. Misschien dat je het af en toe kunt zien als iets dat je gegeven is, en van waaruit je zelf iets aan een ander cadeau kunt doen.&#8217; Dus wat hij de urban trendy als &#8216;kleine meditatieve contemplatie&#8217; wil meegeven, is dit: &#8216;Is er iets wat ik kan weggeven vandaag?&#8217;
Om half negen, een gevulde maag en een paar ideeën rijker, gaan de bezoekers weer op in de stroom forensen uit de metrostations van King&#8217;s Cross en Russell Square; verdwijnen ze tussen de schoolkinderen met hun blauwe uniformen, de office girls op hun sportschoenen, de fietsers met helmen.
Intelligente conversatie
The School of Life is een boekenzaak, een cursusinstituut, een evenementenbureau en een reisorganisatie ineen. Doel van het instituut is ideeën aan te reiken voor een beter leven. Het concept werd een paar jaar geleden bedacht door Sophie Howarth, destijds verantwoordelijk voor het onderwijsprogramma bij het Tate Modern. Ze wilde een plek creëren waar levensvragen op een intelligente manier werden geadresseerd. Onder toezicht van filosoof Alain de Botton, auteur van onder meer De troost van de filosofie en De architectuur van het geluk, werd er door een bataljon aan experts eerst anderhalf jaar gesleuteld aan het lesprogramma, de vormgeving en de organisatie. Dat is te merken. De setting mag intiem en kleinschalig zijn, de logistiek is professioneel, de bedrijfsvoering zakelijk, de uitvoering strak geregisseerd.
Het avondprogramma, veertig euro per persoon, biedt bijeenkomsten over de balans tussen carrière en privé, de kunst van een duurzame liefdesrelatie, hoe werk te vinden waar je grondig van houdt, hoe het gat te vullen dat God achterliet, hoe na te denken over de dood. Doel is steeds om het alledaagse door filosofie, literatuur en intelligente conversatie naar een hoger plan te tillen. Journalisten van over de hele wereld kwamen hier het laatste jaar een bezoek brengen; ze gingen sceptisch naar binnen en kwamen stuk voor stuk een tikkeltje betoverd weer naar buiten. Reuters schreef: &#8216;Een spiritueel en filosofisch kompas voor hen die geslagen zijn door de stormen van het leven.&#8217; De verslaggever van de Chicago Tribune rapporteerde na de les geen zin te hebben het pand te verlaten. De journalist van The Observer deelde mee zich na een excursie van de school &#8217;twice as alive&#8217; te voelen.
Het programma is uitgebreid. Er zijn &#8216;conversatiemaaltijden&#8217; in restaurants waar tafelgenoten &#8216;de kunst van een goed gesprek&#8217; kunnen oefenen. De wereldberoemde fotograaf Martin Parr neemt cursisten een weekend mee Londen in voor fotografielessen, Tom Hodgkinson, auteur van onder meer Lof der luiheid, brengt zijn gasten de rijkdom van het simpele leven bij op zijn boerderij in Devon. Dan is er nog zoiets als &#8216;bibliotherapie&#8217;, waarbij kunstenaars en romanschrijvers op basis van een uitgebreide vragenlijst en een diepgaand gesprek van een uur, een persoonlijke leeslijst voor je samenstellen.
De evenementen die steevast de meeste media-aandacht opleveren, zijn de seculiere preken die de School organiseert over waarden voor alledag. Ten overstaan van een wereldlijke congregatie van zo&#8217;n vierhonderdvijftig toehoorders sprak, om maar iemand te noemen, de Amerikaanse auteur Barbara Ehrenreich vanaf de kansel over optimisme, de comédienne Ruby Wax over &#8216;Loving your Ego&#8217;, wetenschapper Robert Winston over nieuwsgierigheid, en de econoom John Kay over indirectheid, ofwel &#8216;obliquity&#8217;, het principe dat doelen, zoals winst maken, over het algemeen het best via een omweg te bereiken zijn.
Een correspondent van de Duitse televisie noemt het een van de leukste evenementen die hij in jaren heeft bijgewoond. Vanavond heeft hij zich met negentien anderen verzameld voor de bijeenkomst &#8216;Hoe alleen te zijn&#8217; van romanschrijfster Naomi Alderman. Op Marchmont Street beweegt de hele werkstroom zich dan inmiddels weer de andere kant op.
Carpe diem daily
De kern van de bezoekers is de groep tussen vijfentwintig en vijfenveertig; een leeftijdsfase die directeur Mrgwn Rimel (er staat geen spelfout in deze naam) opgewekt als &#8216;een slagveld&#8217; aanduidt. &#8216;Je komt van de universiteit in de echte wereld terecht, je weet niet hoe een relatie aan te gaan, wat het betekent om kinderen te hebben, hoe je de balans moet bewaren tussen een carrière, een relatie en de rest van je dromen en aspiraties. En er zijn maar weinig plekken waar je daar over kunt praten op een intelligente, beheerste manier, waar mensen niet hun emotionele was buiten hangen.&#8217; Toon en uitstraling zijn essentieel, zegt ze.
Er is vraag naar. Alle lessen, preken en weekenden zijn altijd uitverkocht. De ambitieuze, ranke Amerikaanse directeur die in haar tuniek de uitstraling heeft van een vlinder, laat er geen misverstand over bestaan: The School of Life is geen non-profit onderneming maar &#8216;een merk dat uitgerold kan worden&#8217;. Ze heeft net met American Express een campagne gedaan over &#8216;Realising your potential&#8217;. En ze brengt deze week in samenwerking met Nokia een app op de markt met de naam Carpe Diem Daily, waarvoor de School dagelijks een kleine opdracht levert. Ze denkt ook aan uitgeven: een eigen serie boeken onder de noemer &#8216;Hoe goed te leven&#8217;. De volgende stap zijn dependances in andere wereldsteden, &#8216;maar dan met lokale content, geleid door lokale intellectuelen&#8217;.
De Britse media zijn tot de conclusie gekomen dat intellectualiteit &#8216;in&#8217; is. Dat zou af te lezen zijn aan de populariteit van intellectuele evenementen in de wereldstad, zoals de preken van de School of Life, de massale debatten van Intelligence2, de literaire nachtclub Bookslam, de opkomende literaire salons, de populariteit van de inspirerende TED-lezingen op internet. &#8216;Hersens zijn het nieuwe zwart,&#8217; schreef The Times Online. &#8216;Brainy meets chic.&#8217; &#8216;Het past bij de postfinanciële crisisfase,&#8217; meent Rimel. &#8216;Het is tijd om onze levens opnieuw te bekijken, we willen liever in onszelf investeren dan in spullen. De geest cultiveren, daar gaat het nu om.&#8217;
Onbedaarlijk gelachen
Het avondprogramma begint rond half zeven steevast met een buffet; de meeste cursisten komen rechtstreeks uit hun werk. Daarna daalt iedereen met een glas wijn in de hand af naar de kelder; een smaakvolle, kleine zaal met een grote rode sofa en muurschilderingen van boekenkasten, schilderijtjes, een fiets tegen de muur. Naomi Alderman, die een met prijzen overladen debuut schreef over hoe ze zich losmaakte uit een orthodox-joods milieu, zal vanavond drie uur lang de geneugten verkennen van tijd doorbrengen zonder gezelschap.
Alleen zijn heeft in de hedendaagse cultuur een slechte naam gekregen, zegt ze tegen het publiek dat op stoelen voor haar is gaan zitten. &#8216;In advertenties en op televisie staat geluk gelijk aan samenzijn met een jolige groep vrienden, maar een op de drie Britten is alleen en dat aantal groeit.&#8217; Ze zal een paar vragen langsgaan vanavond: hoe zou je meer tijd alleen kunnen doorbrengen, hoe kun je de tijd die je alleen doorbrengt, aantrekkelijker maken en, als je te veel alleen bent, hoe kun je er dan voor zorgen dat je meer doet met anderen?
De presentatie van Alderman gaat via de Essays van Montaigne en Thoreau&#8217;s Walden naar de psycholoog Rollo May, die een verband zag tussen stilte en creativiteit: &#8216;knocking on silence for answering music&#8217;. Er is steeds een paar minuten om de noties die voorbijkomen in kleine groepjes te overleggen. Hoe zoekt mijn buurman, een academische sikh, in zijn drukke leven de stilte op? En wat gaat de gespierde Brit rechts van mij, die een alternatief zoekt voor lege avonduren op het internet, doen om de kwaliteit van zijn vrije tijd te verhogen? En hoewel er mensen in het publiek zijn die de laatste tijd iets voor hun kiezen hebben gekregen, die in de steek gelaten zijn en dat liever anders hadden gezien, wordt er de hele avond geen traan gelaten, is niemand te lang aan het woord, en wordt er onbedaarlijk gelachen.
Alain de Botton, nog steeds adviseur en ambassadeur van de School, heeft bewust veel humor ingebouwd, om aan de Britse angst voor ernst tegemoet te komen. &#8216;Om in deze cultuur ernstig te kunnen zijn, moet je nu eenmaal een hoop grappen maken,&#8217; zei hij tegen de pers na de opening in 2008. Het is juist die Britse ingetogenheid en de tongue-in-cheekbenadering die van zo&#8217;n avond een succes maken. Probeer dat maar eens te bereiken in &#8216;hysterisch Holland&#8217;, waar de cursisten waarschijnlijk al in snikken zouden uitbarsten voor de presentatie ook maar zou zijn begonnen. Praktische wijsbegeerte zou hier gereduceerd worden tot &#8217;therapie&#8217;.
Of in Duitsland! De Duitse correspondent schudt zijn hoofd. &#8216;Wordt geheid een loodzware bedoening. Weet jij wat de titel is van het dunste boekje uit de wereldgeschiedenis? Duitse humor.&#8217; Hij wijst naar het grote montuur op de neus van zijn gesprekspartner. &#8216;Ik vind die bril je trouwens erg oud maken.&#8217;
Om tien uur loopt iedereen naar buiten, onder de arm een paar titels uit de boekwinkel van de School. Op de hoek bij snackbar Valencia zit de supermarkthouder met zijn gezin aan de fish-and-chips.
Brandstof: denkstation voor levensideeën
Een Nederlandse School of Life zal naar verwachting dit najaar het licht zien. Jet Hangelbroek, consultant bij Capgemini, gaat dan samen met Vincent Wensink en Laurens Knoop, voormalige medewerkers van marketingbureau Motivaction, van start met project Brandstof: denkstation voor levensideeën. Een instituut dat, geïnspireerd door de School of Life in Londen, levensvragen op een filosofische en creatieve manier wil gaan bespreken. Liefde, werk, vriendschap, familie, vrije tijd, lichaam en geest zijn de thema&#8217;s die de revue moeten gaan passeren. Doelgroep zijn de hoogopgeleide stedelingen van 25 tot 45 jaar. Want: &#8216;Het is lastig voor deze groep om het leven vorm te geven. Wat voor werk je doet, waar je gaat wonen, hoe je met vrienden omgaat, het is allemaal niet zo vanzelfsprekend meer als het vroeger was.&#8217; Filosoof Ad Verbrugge van de Vrije Universiteit in Amsterdam is een van de adviseurs.
Brandstof is geen dependance van de Britse School of Life. Hangelbroek en co zijn wel op gesprek geweest in Londen, maar het instituut vond het te vroeg om hun merknaam buiten de landsgrenzen te lanceren, en zoekt uitbreiding vooraleerst via de sociale media en met programma&#8217;s voor het bedrijfsleven.
Brandstof, nog op zoek naar onderdak, zal in eerste instantie op verschillende locaties plaatsvinden, afhankelijk van het thema. Hangelbroek: &#8216;Je kunt je voorstellen dat een evenement over geld in de Beurs van Berlage wordt gehouden.&#8217; In augustus start een eerste pilot met als thema &#8216;Hoe vind je geluk in je werk?&#8217; Voor wie zich wil opgeven, vanaf juli gaat de site de lucht in: www.brandstof.eu.
vn.nl voor het juli-programma van The School of Life

Annemiek Leclaire

Leerschool van het leven

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel