Tijdschrift / Betutteling in ‘De Gids’
De redactie wilde het thema religie &#8216;onbevangen&#8217; tegemoet treden. Vandaar dat het nummer opent met lange artikelen van respectievelijk Ger Groot en Dirk van Weelden, waarin de auteurs zichzelf neerzetten als volwassen, evenwichtige ongelovigen zonder neigingen om verbitterd om te zien naar hun beider religieuze opvoeding. Groot besluit zijn stuk met de constatering: &#8216;Zelf heb ik zonder wrok afscheid kunnen nemen van mijn roomse jeugd, voldoende gevrijwaard van nazeurende trauma&#8217;s om als atheïst begrip te kunnen opbrengen voor de vreugde die zelfs de kerkelijke religie schenken kan.&#8217;
Zulk begrip zou ik graag nader geanalyseerd zien. Is dat hetzelfde begrip als van iemand die, zelf niet meer in Sinterklaas gelovend, vol begrip de vreugde aanschouwt van een kind dat op 5 december een volle schoen vindt? Hoe ervaart de gelovige zulk in wezen neerbuigend begrip? Denkt hij: Groot beschouwt mij blijkbaar als een ongevaarlijke malloot omdat ik, door Jezus verlost, de hele dag loop te huppelen? In Groots begrip proef ik betutteling, bevoogding &#8211; ik zou er als gelovige weinig gelukkig mee zijn. Liever krachtige bestrijding dan kleinerend begrip. In geval immers van bestrijding wordt mijn overtuiging serieus genomen, maar vrijblijvend begrip voor vreugde die niet gedeeld wordt, heeft in wezen iets kwetsends.
Dat zulk wellicht goedwillend, maar reuze zoetsappig begrip tekort schiet, is bovendien dezer dagen gebleken nu de ChristenUnie met behulp van de commotie rond embryoselectie de Partij van de Arbeid listig in gijzeling heeft genomen. Wie eventueel dacht dat religie in wezen een goedaardig tijdverdrijf is van gelovigen die zich wekelijks, zonder consequenties voor hun handelen binnen en buiten de Tweede Kamer, vol vreugde en met gevoelens van geborgenheid terugtrekken in bakstenen bouwsels met een orgel erin en een klokkentoren erop, heeft hopelijk nu zijn mening herzien. Heus, godsdienst in het algemeen, en het christendom in het bijzonder, blijft een verschrikkelijk verschijnsel, tezamen met ziekte en oorlog een van de drie grootste gesels der mensheid. Overal waar het zich manifesteert, constateren wij terstond twist en tweedracht. In Katwijk schroeven thans gelovigen die tegen de fusie van hervormd, gereformeerd en luthers zijn, de wieldoppen van de auto&#8217;s af van hun voorgangers die wél in het grotere protestantse verband zijn opgegaan.
Waar we religie aantreffen, dienen we het derhalve zo vinnig mogelijk te bestrijden, en met spot, hoon, en verachting tegemoet te treden. Met beminnelijk begrip komen we geen stap verder, dan donderen we in de valkuil waar de Partij van de Arbeid nu in ligt.
Tomtom
Goddank bevat dit nummer van De Gids meer dan deze o zo begripvolle stukken van Groot en Van Weelden. Subtiele spot bevat het fraaie verhaal van Adri van der Heijden met de veelzeggende titel &#8216;Door Hem tot Petra&#8217;. Reuze komisch is het stuk van Tijs Goldschmidt waarin hij het bijbelverhaal over het paradijs van kanttekeningen voorziet. Daarin de onsterfelijke zin: &#8216;In het Oude Testament wordt de geografische ligging van het paradijs zo vaag gehouden dat je de Hof van Eden zelfs met de meest godgeleerde TomTom niet zou kunnen vinden.&#8217; Verrukkelijk zijn ook de lange verhalen van John Updike en Czeslaw Milosz. Van de laatste zijn bovendien enkele fraaie gedichten afgedrukt.
Wat Updike betreft: dat lijkt &#8211; ik verbaas me daar al decennia over &#8211; warempel een soortement christen, maar hij schrijft prachtig en vol zelfspot over zijn broze geloof. Mooie constateringen daarin, bijvoorbeeld over de meeste vormen van hedendaags christendom: &#8216;Een bepaald prettig vage hippievorm van liefheid met een hoog knuffelgehalte heeft de strengere oude gezindten vervangen.&#8217; Fraai ook de formulering: &#8216;De warboel aan religieuze verschijnselen stelt de belijder van een bepaald geloof niet per se op z&#8217;n gemak: juist die veelheid en diversiteit wekken de indruk dat er allemaal niets van waar is, behalve dat het van een menselijke behoefte getuigt die verder buiten kijf staat.&#8217; En volkomen terecht is ook zijn opmerking: &#8216;Los van allerlei recente totalitaire tendensen, sloot de islam van oorsprong niemand uit en kende ook eeuwenlang op vele plekken een tolerantie ten opzichte van andere geloven waar het christendom niet aan kon tippen.&#8217; Een Fitna-film over de bijbel is duizendmaal makkelijker te maken dan over de koran.
Van alle vormen van christendom is de katholieke kerk van oudsher het minst tolerant ten opzichte van andere geloven. Sterker nog: men was niet alleen niet tolerant, men heeft de andersdenkenden met behulp van brandstapels getracht uit te roeien. Geen begrip voor de vreugde van andersdenkenden was het devies, maar inquisitie. De Waldenzen, de Albigenzen, de Hussieten, de aanhangers van Nye Lere, en vele andere groeperingen, werden allemaal zonder pardon over de kling gejaagd, inclusief, enige eeuwen lang, duizenden vrouwen &#8211; inclusief zelfs de overgrootmoeder van Ludwig van Beethoven &#8211; die ervan verdacht werden dat ze zich schuldig hadden gemaakt aan hekserij. Voorafgegaan door biddende, met rozenkransen omhangen priesters, hebben de conquistadores in Zuid-Amerika zo&#8217;n tien miljoen mensen afgeslacht. Bovendien heeft de rooms-katholieke kerk bijna tweeduizend jaar lang zo&#8217;n virulent antisemitisme gepredikt &#8211; uiteindelijk waren vrijwel alle nazikopstukken, Hitler, Goebbels, Heydrich, Himmler van katholieke huize; Hitler heeft zelfs tot aan het einde van zijn leven zijn kerkelijke bijdragen betaald &#8211; dat het in de Holocaust resulteerde. In 1933 zei Hitler al dat hij zou afmaken waar de kerk zo veelbelovend aan was begonnen.
Onuitroeibaar
Desondanks zegt de paap Kees Fens in dit nummer van De Gids: &#8216;Het katholieke geloof is een prachtig systeem, het mooiste ooit door de mens gemaakt.&#8217; Je moet toch maar durven! Zo&#8217;n door en door gruwelijke, onvoorstelbaar misdadige organisatie, de grootste en oudste van de mensheid, en dat noem je dan &#8216;een prachtig systeem&#8217;. Dankzij dit prachtsysteem &#8211; want de Kerk verbiedt het gebruik van voorbehoedmiddelen &#8211; gaat Afrika ten onder aan aids en is Latijns-Amerika veranderd in een grote illegale abortuskliniek. Desondanks brengt ex-paap Ger Groot &#8216;als atheïst&#8217; begrip op &#8216;voor de vreugde die zelfs de kerkelijke religie schenken kan&#8217;.
Ik deel dat begrip totaal niet. Ik zie om in wrok. Met de grootst mogelijke kolder hebben ze mijn hele jeugd vergiftigd. Ger Groot haalt Theo de Boer aan, zelfs nog iets ouder dan schrijver dezes en afkomstig uit dezelfde streek en dezelfde kerk, die maar weinig herkenning vond in mijn jeugdverhalen. Ger Groot citeert De Boer: &#8216;Mijn vader (die dominee was) zou het nooit in zijn hoofd hebben gehaald tegen een vrouw die kanker had te zeggen dat ze door de Here bestraft was.&#8217; In haar biografie van de befaamde celliste Jacqueline du Pré vertelt Elizabeth Wilson dat de moeder van Jacqueline, &#8216;een wedergeboren christen&#8217;, tegen haar dochter zei dat haar ziekte (multiple sclerose) een straf van God was omdat Jacqueline vanwege haar huwelijk met Daniel Barenboim tot het jodendom was overgegaan.
Dat godsdienst onuitroeibaar is, staat vast. Dat de meeste mensen niet zonder kunnen, zoals ze ook niet zonder auto kunnen, staat eveneens vast. Maar daarom hoeven we daar niet in te berusten, laat staan dat van ons begrip gevergd zou mogen worden voor het feit dat nog zo veel van onze medemensen de meest dwaze overtuigingen aanhangen. Toen ik mij als lijstduwer voor de Partij voor de Dieren kwaad maakte over het feit dat Marianne Thieme zich, geïnspireerd door senator Nico Koffeman, had aangesloten bij de kolderkerk van de zevendedagsadventisten viel heel Nederland over me heen. Kerk en staat waren gescheiden, wat Marianne privé beleed stond los van haar politieke opvattingen. En wat zien we nu? De Partij voor de Dieren blijkt ten aanzien van embryoselectie plotseling hetzelfde standpunt te huldigen als de ChristenUnie en de SGP. Vroeg of laat tonen christenen hun ware aard, laten ze opeens hun tanden zien en zingen ze weer psalm 118, het vijfde vers:
Toen ik de heid&#8217;nen aan zag rukken,
heb ik in &#8217;s Heeren kracht gestreen,
ik hieuw ze in &#8217;s Heeren naam aan stukken,
de stukken vlogen overal heen.

Maarten ’t Hart

‘Je moet maar durven’

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots