Popcultuur / Romantische monsters
Ik zag het aan zijn rug. Hoe zijn wervels over haar bovenlichaam bogen. Als een vraagteken. Zou hij een zegen zijn voor haar welbevinden? Het antwoord was zeer zeker: &#8216;neen&#8217;.
Zij keek hem glazig aan &#8211; nu, ja ook niet moeilijk met haar hazelnootbruin gekleurde wegwerplenzen &#8211; maar toch. De plotselinge poreusheid in haar blik zal ook wel een beetje zijn verdienste geweest zijn. En tja, welk visioen een vrouw in haar armen sluit als ze een man kust, weet ze nooit.
Maar deze was wel van een heel speciale soort, dat zag ik zo.
&#8216;Ik ben gevaarlijk, Bella, begrijp dat alsjeblieft,&#8217; zei hij.
Hij begeerde haar en was tegelijk bang dat hij snel haar bloed zou willen drinken. Letterlijk in dit geval. Hij was een vampier. Eentje die al sinds 1908 niet ouder werd dan zeventien.
Voor mij begonnen vrouwen te schuifelen op hun stoel. Ze gingen dichter bij hun man van vlees en bloed zitten. Die mannen hielden hun rug heel recht en lachten hun vrouwen uit. Sommigen boden hen een zakdoek aan.
Mormonenmoeder
Ik zat in de filmzaal. Ik was terechtgekomen in de jungle die de volwassenen van mijn soort &#8216;romantiek&#8217; noemen en die bij mijn dochter van dertien nog &#8216;liefde&#8217; heet. Zij had mij hier mee naartoe genomen. Het was vorig jaar, nog ten tijde van de manie rond de Twilight-boeken. Het voelde als een safari in eigen land, vrouwenland. En nog altijd.
Na de film, New Moon geheten, de verfilming van het tweede boek uit de Twilight-serie, moesten veel meisjes, ook die van twintig, dertig en veertig jaar, met rode en gezwollen ogen naar buiten. Het licht in de filmzaal was te snel aangegaan.
Zo begon mijn lange tropentocht, langs broeierige puberliteratuur, langs boekenrekken vol &#8216;paranormale romantiek&#8217;, langs websites van volwassen vrouwen die gek bleken te zijn op de vier dikke boeken van de Twilight Saga, geschreven door de mormonenmoeder Stephenie Meyer, en op de acteur die de zeventienjarige vampier in de verfilming ervan speelt: Robert Pattinson.
Met kerst las ik boeken over de duivel. In de sectie &#8216;paranormale romantiek&#8217; &#8211; die mij eerder totaal onbekend was maar werd aangeprezen in het licht van &#8216;Twilight voor volwassenen&#8217; &#8211; ontdekte ik cultschrijfster Kerri Arthur. Goed om de avonden mee door te komen. Ik las hoe vampier Michael Kelly zijn vampirisme onder controle trachtte te houden en wat dat bij een man en vrouwen teweegbrengt. Het was eens iets anders dan de romantiek tussen artsen en verplegend personeel, een genre van &#8216;vrouwelijk escapisme&#8217; waar ik trouwens ook altijd met verbijstering naar heb gekeken.
Zusterschap
Maar eerst was er dus Twilight, een serie boeken voor pubermeisjes. Vol romantische hunkering met een vreemd randje. Ik citeer: &#8216;&#8221;Bella,&#8221; prevelde Edward met een vertrokken gezicht, toen hij de zorgen in het mijne zag. &#8220;We hebben geen haast. Ik zal je beschermen. Je kunt alle tijd nemen die je nodig hebt.&#8221;
Ik kan juist niet wachten, fluisterde ik met een flauwe glimlach. In een poging er een grapje van te maken. &#8220;Ik wil ook een monster worden.&#8221;
Zijn tanden klapten op elkaar voordat hij antwoord gaf.&#8217;
Om het verhaal samen te vatten: Twilight wordt aangekondigd als een sage over een &#8216;levensgevaarlijke liefde&#8217;. Hoofdpersoon is het tienermeisje Bella Swan. Ze komt in een klein dorpje bij haar gescheiden vader wonen. Op school ontmoet ze Edward Cullen, een enigmatische jongen die blinkend bleek ziet. Hij kan horen wat anderen denken en beschikt net zoals zijn familieleden over buitengewone krachten. Naast Edward is er Jacob in haar leven, een jongen die dan weer een weerwolf blijkt te zijn en die met haar aan motoren sleutelt, zo&#8217;n type van de &#8216;eeuwige kameraad&#8217;.
In Amerika verzinnen volwassen vrouwen erotische scènes met de vampier. Er zijn &#8216;Twilight mums&#8217; en er zijn &#8216;Twilight adults&#8217;. In Nederland blijkt het zusterschap van de twi&#8217;s te bestaan, sinds in de herfst van 2009 ene Tamara en ene Josie een website oprichtten: &#8216;The Dutch Twilight Sisterhood&#8217;. Ze schrijven: &#8216;Dit is een hyves, speciaal voor al die volwassen vrouwen, die na het lezen van de Twilight-boeken en/of de Twilight-film niets anders meer doen dan denken aan Twilight, kijken naar Twilight, het opnieuw lezen van de boeken, internetten op zoek naar Twi info, dromen over je favoriete Cullen, … Teenage fans verdienen ons respect, maar het lijkt wel of ze een andere taal spreken, dus dit is alleen voor de &#8220;oudere&#8221; twi fans. Schaam je niet langer voor je geheime liefde voor Edward Cullen dan wel Robert Pattinson. JE BENT NIET ALLEEN!&#8221;
De adverteerders op The Dutch Twilight Sisterhood-site bieden niet alleen Twilight-artikelen aan zoals bedrukte T -shirts en sieraden. Ze leren ook &#8216;hoe je angst om kan zetten in ambitie&#8217; en &#8216;nu tot 19 kilogram afslanken&#8217;. Er zijn vele soorten purgeermiddelen in het leven.
Ninjazwaard
&#8216;Iedereen is het erover eens dat een zombie die hersenen bezit, behoefte heeft aan meer hersenen.&#8217; Ik kijk naar de cover die op mijn hoofdkussen ligt, met daarop een vrouw met een halfverrot gezicht en een jurk vol bloedspatten. Het is het omslag van het onlangs in het Nederlands vertaalde Pride en Prejudice en Zombies. En met die fascinerende zin opent het boek.
Zo lig ik dus al maanden in bed omringd met alle uitwassen van een obsessie. Bij lotgenoten heet het de PP-rage.
Er zijn van die mannen die loodzware gevoelens scheppen en van die vrouwen die hoge vluchten nemen als het over harstocht gaat. Fitzwilliam Darcy en Elizabeth Bennet, de hoofdpersonen uit Pride &#038; Prejudice van de negentiende-eeuwse schrijfster Jane Austen, bijvoorbeeld. Pride en Prejudice doet het begin eenentwintigste eeuw goed in de hele vampier- en monsterrage. Een blik op mijn nachtkastje zegt al genoeg: Vampire Darcy&#8217;s Desire: A Pride and Prejudice Adaptation van Regina Jeffers. Mr Darcy, Vampyre van Amanda Grange. Bargain with the Devil: A Spicy Retelling of Pride and Prejudice van Enid Wilson. Jane Bites Back: a novel van Michael Thomas Ford. In dat laatste boek wordt Jane Austen zelf een vampier. Het valt te begrijpen. Want de laatste grote successen van de herwerkingen van haar romans zijn vrij exuberant, met reuze-inktvissen in Sense and Sensibility and Sea Monsters (van Ben H. Winters) en zombies in Pride and Prejudice and Zombies &#8211; PPZ, voor de fans.
In de VS zijn er van PPZ meer dan een miljoen exemplaren verkocht en de verfilming is al aangekondigd. Jane Austen staat op de cover als co-auteur, samen met Seth Grahame-Smith. Die publiceerde voordien onder meer een non-fictieboek over porno en een zelfhulpboek om situaties uit horrorfilms te overleven. In PPZ herschreef hij Pride and Prejudice met ingelaste scènes vol zwaardgevechten en moordlustige zombies, én met tekeningen oude stijl. Elizabeth Bennet moet er met haar ninjazwaard de tot leven gekomen doden overwinnen, en met haar ziel de afstandelijkheid en arrogantie van Mister Darcy. Dat laatste blijkt het moeilijkst.
Verdoemde liefde
&#8216;Als al het andere zou vergaan en hij bleef over, dan zou ik verder kunnen leven; en als al het andere zou overblijven en hij werd vernietigd, dan zou de wereld een volslagen vreemde worden.&#8217; Ik keek er vreemd van op, hoe mijn tienerdochter enkele weken geleden thuis aan tafel plots Emily Brontë uit haar hoofd kon citeren.
&#8216;Zegt Cathy uit Wuthering Heights,&#8217; zei ze. &#8216;Bella verklaart zo haar liefde.&#8217;
Mijn dochter was dankzij de leeswoede van Bella, haar vriendin uit Twilight, gretig aan Woeste hoogten begonnen. Volgens de Franse uitgever van Le Livre de Poche, ging de verkoop van Wuthering Heights vorig jaar met vijftig procent omhoog. In de Franse boekenketen Fnac lag het boek aangeprijsd als &#8216;de favoriete literatuur van Bella uit Twilight&#8217;. Een meesterzet. Ook de filmwereld ziet nu weer geld in de Brontës en de &#8216;gothische neo-romantiek&#8217;, mits met aanpassingen voor een jonger publiek. Zelfs Jane Eyre van Charlotte Brontë zal opnieuw verfilmd worden, met Mia Wasikowska, de actrice uit Alice in Wonderland, in de hoofdrol.
Binnen enkele weken starten de opnames van de Brontë-verfilmingen, met een cast van prille twintigers en veel nadruk op de &#8216;gotische elementen&#8217; en &#8216;de geobsedeerde liefde&#8217;, zeggen de makers. &#8216;De Twilight-factor is extreem belangrijk voor Wuthering Heights,&#8217; zegt producer Robert Bernstein. &#8216;Het zit in de tijdgeest. Mensen zijn geobsedeerd door een verdoemde, romantische liefde die alleen na de dood bereikt kan worden of door een vampier te worden.&#8217;
Eruptie en heropleving
Twilight als literatuur? Wat suikerzoet, maar van een goede patisserie. Fascinerender is hoe deze laatste grote blockbuster in de letterenwereld die Twilight heet, een massieve culturele kracht is geworden. Als boeken tot de massaconsumptie beginnen te behoren, leiden ze zelden tot een plaats in de literaire canon. Maar sinds een jaar is het vampierdom weer helemaal terug. Twilight heeft gezorgd voor een eruptie en heropleving van vampierromans, vampierfilms, vampiertelevisieseries en zelfs een vampierbal in de Amsterdamse stadsschouwburg. Afgelopen week startte de televisieserie True Blood op FOXlife. Voor de serie baseerde producer Alan Ball, bekend van de cultserie Six Feet Under, zich op de romans van Charlaine Harris. Haar romanserie die tot nu toe negen boeken telt en herkenbaar is door het woordje &#8216;dead&#8217; in de titel, vertelt het verhaal van Sookie Stackhouse, een telepathisch begaafde bardame. Door de productie van synthetisch bloed kunnen vampiers &#8217;s nachts een normaal leven leiden zonder de behoefte aan mensenbloed. Sookie ontmoet op een avond de 173 jaar oude vampier Bill. Dat leidt tot &#8211; u raadt het al &#8211; &#8216;een passievolle avontuur, een mix van spanning, romantiek, humor, seks en mysterie.&#8217;
&#8216;De vampier is de nieuwe James Dean,&#8217; zeggen de schrijvers van The Vampire Diaries, een andere televisieserie, die dan weer bedoeld is voor tieners en gebaseerd op de vampiers uit de jeugdromans van L.J. Smith. Zij begon al in 1991 met het schrijven van een boek over een melancholieke vampiertiener en zijn obsessie voor een knap schoolmeisje. Het drama van L.J. Smith is dat ze &#8217;te vroeg&#8217; was.
Marketing tools
Waarom slaan vampiers nu zo aan? Daar zijn vele theorieën over. We zouden door vampiers gefascineerd zijn vanwege onze afkomst van kannibalen en primaten. We zijn blijkbaar bang én op zoek naar de koude omhelzing van bloedzuigende mannen, we verlangen hun nachtelijkheid, hun onsterfelijkheid, hun eeuwige jeugd. Ja wíj, wij vrouwen. Een man die nachtrust nodig heeft, dat is volgens theoretici niet lustopwekkend genoeg meer.
Er zijn er ook die beweren dat de heropleving van de romantische griezelroman en de vampiercultus te maken heeft met het horror vacui, de vrees voor het lege, en/of de economische crisis. &#8216;Als de on-doden terugkeren&#8217;, schreef een commentator in The New York Times, &#8216;is dat omdat ze een verpersoonlijking zijn van echte wereldangsten, de angst voor terrorisme, voor aanslagen, wij zijn gedwongen te leven in een overmatig toegenomen waakzaamheid, iedereen vreest dat er onzichtbaar, iets geheims en gevaarlijks aan de gang is in onze gemeenschap.&#8217; Ik vroeg het aan een vriendin van mijn dochter. Ze zei: &#8216;Ik ben al die reality zo beu.&#8217; Misschien is dat het. We leven in een Post Punk Gothic Puber Maatschappij. Maar met de juiste marketing tools kan ook dat in een mum van tijd weer veranderen.
Televisie en web
Charlaine Harris schreef een levende-dodenreeks met boeken als Dead until dark… Haar werk werd de basis van de televisieserie True Blood. Elke maandag om 20.30 uur rillen op Foxlife, nu al het tweede seizoen. Op zondagavond 23.15 uur is er op Net 5 de televisieserie The Vampire Diaries, gebaseerd op de boeken van L.J. Smith.
Ook op internet werd een nieuw vampierrijk gesticht. Op www.everyoneweb.com/realmofvampires kunnen alle vampiers en vampierfans uit Nederland zich virtueel verenigen.
De Twilight-hype
Zelfs de angsten van een vampier in wording zijn interessant. Vorige week stelde de Amerikaanse Twilight-schrijfster Stephenie Meyer haar nieuwe boek voor: Het korte tweede leven van Bree Tanner. De vertaling verschijnt begin juni. In dit boek gaat Meyer in op het leven van een jongen uit het &#8216;nieuwelingenleger&#8217; en wat zo&#8217;n vampierpuberteit allemaal aan problemen met zich meebrengt.
Twilight is een ontzettende hype. De Twilight-vertaalrechten zijn verkocht in bijna vijftig landen en wereldwijd zijn honderd miljoen exemplaren verkocht. In Nederland en Vlaanderen worden de boeken uitgegeven door de uitgeverijen Van Goor en Boekerij-Mynx. Op 16 april verschijnt het vierde deel uit de Twilight-serie in het Nederlands: Morgenrood. Eerder verschenen al Twilight, Nieuwe maan en Eclips.
De film van het derde deel van de Twilight-Saga, Eclipse, is in de Nederlandse bioscopen te zien vanaf 30 juni.
Boeken
Het werk van Jane Austen geniet mee van de vampier-hype. Zo is er de smeuïge bewerking Pride &#038; Prejudice &#038; Zombies, bijeen verzonnen door Seth Grahame-Smith met vermelding van Jane Austen als mede-auteur, in vertaling verschenen bij Contact. Sense en sensibility en zeemonsters, geschreven door Ben H. Winters en (opnieuw de al lang dode Jane Austen) verschijnt later dit jaar in vertaling.
Amanda Grange maakte van de hooghartige Mr Darcy uit Trots en vooroordeel al eerder een vampier in Mr Darcy, Vampyre (Sourcebooks Landmark, 2009).
In de Perpetua-reeks van Athenaeum verscheen een nieuwe vertaling van Pride and Prejudice: Trots en vooroordeel.
Wie alles van vampiers wil weten, kan natuurlijk ook nog bij de grondleggers terecht. John William Polidori, de lijfarts van Lord Byron, schreef begin 19de eeuw De vampier (vertaald en uitgegeven door Uitgeverij Voltaire). Dracula van Bram Stoker verscheen in 1897. Meer dan honderd jaar later profiteert een ver familielid van Stoker van de vampierhype. Eind vorig jaar verscheen Dracula, de ondode van Dacre Stoker en Ian Holt (uitgeverij Mynx), als &#8216;het vervolg op Dracula&#8217;.
Wie zich echt wil onderdompelen in paranormale romantiek kan terecht bij de pocketreeks van Keri Arthur. Met titels als Dancing with the Devil. A Nikki and Michael vampire novel. Het is een soort detective-verhaal met gothic trekjes. Keri Arthur schreef ook een weerwolfserie.

Anna Luyten

Jane Austen met zombieslijm

De erfenis van Bibi

Israël kiest

Verhaal van de Week

Migratie op z'n Spaans

Pedro Sánchez

Hoeze crisis?

Hans Stegeman

Adriaan van Dis

Interview

Liefdesbrief

Teun van de Keuken

De Warme Winkel

Theater

Panda-diplomatie

China

Herinvoering dienstplicht goed idee?

Debat

Leve de herfst

Poëzie