<div class="lead">
Waar trekken we grens van onze privacy, vraagt Jamal zich af. Dóen we dat überhaupt? Het Sleepwet-referendum maakt het er niet makkelijker op.
</div>
Het bedtijdritueel ziet er als volgt uit. Ik verduister de woonkamer enigszins, onze dochter krijgt haar laatste fles. Daarna trek ik haar een slaapzakje aan, ik poets de twee tanden die tot nu toe aan de haag van haar onderkaak zijn ontsproten, en ik lees haar voor uit Piep! Allemaal dieren. Daarna hevel ik haar over naar de donkere slaapkamer. Een beetje wiegen, ik laat het muziekdoosje klingelen en klik de camera van de babyfoon aan. Welterusten.
In de woonkamer schakel ik de babyfoon-ontvanger in. Daar verschijnt ze, in zwart-wit, volledig zichtbaar dankzij infrarood-nachtzicht. Ik ben eraan gewend, inmiddels, maar in het begin voelde het bijzonder ongemakkelijk om naar haar te kijken op dat schermpje. Alsof ik ongeoorloofd getuige was van iets intiems, terwijl er in feite toch niets bijzonders te zien was. Haar glanzende haardos, haar lijfje tot aan haar middel in beeld. Soms bewoog ze even, draaide haar hoofd de andere kant op. Dat was het. Volstrekt onpersoonlijke informatie. En toch…
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="zelfde auteur" href="https://www.vn.nl/jamal-column-opdebeeck/" class="article-embed article-embed--right">Lees ookOpeens was het niet zo moeilijk meer om iets te vinden van de kwestie-Op de Beeck2 oktober 2017</a>
<h3>De grens van privacy</h3>
Ik schrijf over mijn dochter, zoals ik wel vaker doe in mijn columns, meestal terloops. Ik vind dat nét kunnen zolang ik het bij bovenstaande algemeenheden houd. En zolang ik haar naam niet noem. Dat klinkt weloverwogen, maar er zit geen uitgebreid denkwerk achter. Het voelt gewoon alsof daar een grens ligt: bij haar naam. Die naam is geen geheim, wel privé. Maar het is een arbitraire grens, die grens van de privacy. Wat is wel of geen privédomein en hoe bepaal je dat?
Afgelopen zomer zweefde er boven de gracht waaraan ik woon een drone. Daar hing-ie, ter hoogte van mijn werkkamer op de vierde verdieping. Door het openstaande raam hoorde ik het toestel zoemen als een irritant insect. Er was iets verpest: de veiligheid van die werkkamer, dat geheime laboratorium hoog boven de stad, waar ik in het verborgene mijn literaire experimenten volvoer – ineens was er een indringer, een visuele inbreker.
Natuurlijk wist ik niet of mijn werkkamer gefilmd werd, maar dat was nu net het irritante. Wat werd er wél gefilmd? Wie bestuurde er? En waarom kon ik die onzichtbare bestuurder dus niet aanspreken op zijn gedrag? Het is niet zo dat ik me met criminele zaken bezighoud, in die werkkamer, maar toch wil ik geen pottenkijkers. Zoals ik ook niet wil dat er iemand over mijn schouder meekijkt als ik een zin in mijn notitieboekje schrijf. Ik wil alleen zijn, veilig, beschut.
<q class="pull-left">Zouden de naakte badgasten hun geslachtsdelen de volgende dag kunnen terugvinden op een of andere website voor voyeursporno?</q>
Een zomer eerder zag ik voor het eerst zo’n drone in actie. Mijn vriendin en ik, kinderloos nog, lagen op een klein strandje van een Spaans eiland. Gemengd volk om ons heen: nudisten en &#8216;geklede&#8217; badgasten. En plots hing daar een drone boven de branding. Het duurde een tijdje voor de bestuurder zich liet zien. Het was een kerel van middelbare leeftijd, gekleed in het volwassen kleuteruniform van de Amerikaan: oversized t-shirt om het obese lijf, shorts daaronder, baseballcap op het rode zweethoofd, witte sokken in Nikes. Een enorme afstandsbediening in zijn klauwen. Wat wilde hij met zijn camerabeelden?
Zouden de naakte badgasten hun geslachtsdelen de volgende dag kunnen terugvinden op een of andere website voor voyeursporno? Het waren duidelijk mensen die zich niet schaamden voor hun blote peentjes, vagijnen en tetten, maar dat was binnen de veilige beslotenheid van dat kleine strand gerekend. Aan die intieme, beschutte baai. Hun edele delen waren geen geheim, wel soort-van-privé.
Ik was een machteloze getuige van deze onbeschaamde inbreuk op de privacy van onschuldige strandgangers. Machteloos ja, want wat had ik ertegen kunnen beginnen? De politie bellen? En dan? Was hier in feite niet gewoon iemand met een radiografisch vliegtuigje aan het spelen? Dat was toch niet verboden? Oké, er zat een camera in dat vliegtuigje, maar we zijn allemaal de hele dag met camera’s in de weer. Als ik op dat strand een foto van mijn vriendin maakte met de camera van mijn telefoon, was de kans levensgroot dat er op de achtergrond een blote leuter voorbij slingerde en daarmee de focus naar zich toe trok – was ik dan niet net zo fout bezig als die dronevliegenier?
<h3>Niet geheim, wel privé</h3>
Iets anders en toch niet: al sinds mijn eerste baantje ontvang ik brieven van pensioenfondsen. De enveloppen belanden steevast ongeopend op een stapel, de stapel op den duur in een doos, de doos op den duur bij het oudpapier. Geen idee hoe ik ervoor sta, pensioentechnisch. Maar onlangs kwam ik erachter dat alle relevante informatie te vinden is op Mijnpensioenoverzicht.nl. Inloggen met DigiD en daar staat het allemaal, en ook hoeveel AOW ik straks kan verwachten. Heel prettig. Over wat voor bedragen hebben we het dan? Dat gaat u niks aan. Veel is het niet, ik werk al jaren als pensioenopbouwloze freelancer, maar daar gaat het niet om. Die informatie is privé. Niet geheim, wel privé.
Privacy is een onderwerp waar ik me de laatste tijd noodgedwongen toe moet zien te verhouden, met het oog op het aanstaande referendum over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), beter bekend onder de naam die de tegenstanders eraan hebben gegeven: de Sleepwet.
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/hoogleraren-referendum/" class="article-embed article-embed--right">Lees ookEen referendum over de Sleepwet kan de situatie nóg gevaarlijker maken3 november 2017</a>Ik lees me rot over die wet: interviews met tegenstanders, opiniestukken van voorstanders, ik heb die afgrijselijk suffe sketch van Lubach gezien (of is dat een pleonasme?), ik heb zelfs een poging gedaan de beruchte wet zélf te lezen, waarbij het probleem niet zozeer is dat de tekst moeilijk is, maar vooral taai en lang.
<iframe width="500" height="281" src="https://www.youtube-nocookie.com/embed/plLyjO0Qt7k?feature=oembed" frameborder="0" allow="autoplay; encrypted-media" allowfullscreen></iframe>
En dat dit slechts één onderwerp is van de vele die dag in dag uit door de politiek behandeld worden, en dat dit dus precies een van de redenen is dat het zo prettig is dat we in een representatieve democratie leven: anderen doen dat duffe leeswerk voor ons en maken de beslissingen namens ons. En toch klinkt dat me ook weer in de oren als een te makkelijk excuus om je handen er helemaal vanaf te trekken, van de politieke besluitvorming.
Uiteindelijk nam ik mijn toevlucht tot <a style="background-color: white; font-family: Arnhem; font-size: 1.25rem; font-weight: 300;" href="http://Waartrekjijdegrens.nl">Waartrekjijdegrens.nl</a>, een initiatief van Bits of Freedom. Daar wordt in een aantal filmpjes geschetst hoe de nieuwe wetgeving in de praktijk kan uitpakken, waarna een frisse damesstem zegt: &#8216;Wat vind jij? Vind jij het oké als…&#8217; enzovoort, waarna je kunt aangeven of jij het geschetste scenario oké vindt, of anders: &#8216;Hier trek ik de grens&#8217;. De filmpjes en bijbehorende vraagstelling zijn nogal suggestief, maar door één van de scenario’s werd ik toch getroffen: dat over internationale gegevensuitwisseling. Vraag: &#8216;Vind je het oké als de AIVD ongecontroleerde onderschepte communicatie door kan spelen aan diensten in het buitenland, ook als we onze twijfels hebben bij het regime en we niet weten wat ermee gebeurt?&#8217;
<h3>Donald Trump in het kwadraat</h3>
Want dat mag dus, straks, met die nieuwe wet. En dan ligt het voorbeeld van Turkije voor de hand: wij willen graag Turkse informatie ontvangen met betrekking tot bijvoorbeeld IS’ers die via Turkije naar Europa willen komen, maar Turkije wil daar uiteraard iets voor terug. Zijn wij bereid ongecontroleerde gegevens van onschuldige burgers te verstrekken aan dat akelige regime?
Ik vind dat, ehm, ‘niet oké’.
Het scenario is nauw verwant aan een van de meest gehoorde argumenten tegen de Sleepwet, dat ik maar even het Big Brother-argument zal noemen. Dat luidt zo: op dit moment hebben wij een betrouwbare, goedaardige regering, maar stel dat er op zeker moment in de toekomst een gevaarlijke gek aan de macht komt? Een Donald Trump in het kwadraat? En dat zo’n Big Brother-monster dan alles van ons te weten kan komen en ons complete dagelijkse leven kan manipuleren?
<q class="pull-left">Een aanzienlijk deel van onze privacy-gevoelige gegevens hebben we vrijwillig uit handen gegeven</q>
Tja. Dan zijn we hoe dan ook de klos, vrees ik. Ook zonder Sleepwet. Zoveel van onze meest privacy-gevoelige gegevens zijn al aan elkaar gekoppeld of gemakkelijk bloot te leggen. En een aanzienlijk deel van die gegevens hebben we vrijwillig uit handen gegeven. Omdat dat gemakkelijk was voor ons consumentisme. Of omdat we nonchalant waren als burger, ons meer zorgen maakten om de hypotheekrenteaftrek dan om privacy en dus op de verkeerde partijen stemden.
Met datzelfde DigiD dat zo verdomde handig inzicht geeft in je pensioengegevens, kun je ook je studieschuld inzien en je communicatie met de Belastingdienst. Je hebt alleen maar dat ene wachtwoord nodig&#8230; Je kunt controleren of er nog een rekening openstaat bij je zorgverzekeraar, ja, zelfs specifieke informatie over verleende zorg is gemakkelijk te raadplegen. Zo kreeg ik op 24 augustus 2017 Chlooramfenicol oogdruppels voorgeschreven door mijn huisarts (à 15,10 euro). Aha! En wat schreef ik rare columns in die dagen! Dat kwam dus door een oogontsteking!
<h3>Een stripteasebar in Shanghai</h3>
Maar je hoeft niet eens over wachtwoorden van mensen te beschikken om hun privéleven te kunnen analyseren. Dat de tweets van X altijd onsamenhangender worden na vier uur &#8216;s middags zal wel met haar alcoholprobleem te maken hebben. Dat werknemer Y zich heeft ziekgemeld is leuk, maar wat doet hij dan volgens zijn Facebookpagina die per ongeluk op &#8216;openbaar&#8217; staat ingesteld, in een stripteasebar in Shanghai?
Ik twijfel, kortom, of die Sleepwet wel echt het probleem is. Ja, er moet een en ander aan verbeterd worden. Die internationale uitwisseling is problematisch en er moet hoe dan ook beter toezicht komen. Maar ik durf wel te geloven dat de AIVD de nieuwe mogelijkheden die de wet biedt, nodig heeft en daar zorgvuldig mee om zal gaan.
<q class="pull-left">Kan ons arsenaal aan grotemensenspeeltjes echt niet zonder drones?</q>
Wat me eigenlijk veel meer zorgen baart: hoe zorgvuldig gaan we zélf om met onze privacy? Hebben we echt permanent allerhande digitale camera’s op zak nodig voor het geval we op een mooi Instagram-momentje stuiten? Kan ons arsenaal aan grotemensenspeeltjes echt niet zonder drones?
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="gerelateerd onderwerp" href="https://www.vn.nl/fotodocument/gijs-van-den-berg-vakantie/" class="article-embed article-embed--left">Lees ookIk ga op vakantie en neem mee: 1653 Instagram-volgers21 juli 2017</a>Hebben we echt het extra voordeel nodig van een geregistreerde Albert Heijn-bonuskaart, of overleeft onze portemonnee de boodschappen ook wel met een anoniem exemplaar? &#8216;Ik heb niets te verbergen!&#8217; – nee, totdat iemand besluit dat zorgverzekeraars toegang mogen krijgen tot die gegevens en dan kunnen vaststellen dat u er een zeer ongezonde levensstijl op nahoudt. Daar gaat je polis! En de OV-chipkaart? Moeten we niet eisen van de NS dat zij dezelfde voordelen en hetzelfde gebruikersgemak biedt aan klanten die liever in het midden houden waar ze zoal naartoe treinen? Klant is toch koning?
Waarom gooien we onze gegevens zo nonchalant te grabbel? Is het echt alleen maar uit consumeergemak? Of is het een verlangen naar gezien worden, is onze afkeer van anonimiteit in feite angst voor eenzaamheid, voor onzichtbaarheid, onbenulligheid? Kan zo’n Sleepwet ons daarom eigenlijk helemaal geen reet schelen?
Al met al weet ik verdomme nog steeds niet wat ik moet gaan stemmen op 21 maart.

Jamal Ouariachi

De Sleepwet is het gevaar niet, het is onze eigen nonchalance

Welcome to the gooniverse

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Het kabinet kan nog even doormodderen

Pleidooi voor meer ongemak

Hannah Prins

'Getting stuff done'

Rutger Groot Wassink

Hoe Trump de pers te slim af is

Functioneel trollen

Klimaatschade als verdienmodel

Hans against the machine

Buitenlandse agenten

Staatsterreur

Poorten van Europa

Cultuurtip