Het huis van Pascal is te huur! De Koreaan op nummer 54 van de Monsieur le Prince-straat laat me de trap opgaan. Op de eerste verdieping zit ik in de voorkamer te wachten op de makelaar. O, wat zou ik hier graag wonen. Ik zink weg in dromerij.
Daar wordt aan de deur geklopt. Hard geklopt. Zachtjes doe ik open. Verdomd als het René Descartes niet is, uit Amsterdam. Huygens heeft mij zijn uiterlijk uitstekend beschreven. ‘Monsieur Pascal?’ vraagt hij. Ik knik van ja.
‘Zullen we even naar buiten gaan, er is hier een prachtig parkje,’ zeg ik. We dalen de straat af en betreden de paleistuin. Geen honden, geen fietsen. We komen een jongetje tegen dat een apparaatje in zijn hand heeft. Voor hem uit rijdt een vreemd speelgoedkarretje. ‘Daar moet een veer in zitten,’ zegt René, ‘die de wielen aan het draaien maakt.’ Het karretje gaat opzij om een botsing met ons te vermijden. We zien hoe het jongetje het stuurtje op zijn apparaatje draait. ‘Dat joch doet net of hij zijn karretje op afstand kan besturen,’ zegt René. Ik vraag de jongen: ‘Kun je het wagentje even in de richting van de fontein laten rijden, en vlak daarvoor naar rechts laten omdraaien en terugrijden?’ ‘Natuurlijk, mijnheer Pascal,’ zegt het knaapje. Het wagentje doet wat ik vroeg. Descartes loopt tussen het wagentje en de jongen en schopt naar dunne draden die hij tussen die twee verwacht.
‘Er bestaat geen actie op afstand,’ zegt Des­cartes tegen mij, ‘er moet een truc achter zitten. Of het gaat om een diertje dat ons kan verstaan. Een dier is een machine, maar waarom zou een machine geen Frans kunnen leren?’
Ik antwoord zo beleefd mogelijk: ‘Als jij iets niet begrijpt, dan ontken je het bestaan ervan. Ik heb het niet over God maar over het luchtledige dat ik heb aangetoond. Jij weigert zelfs de proef te zien, want jij houdt vol dat een vacuüm niet kan bestaan.’ ‘Het enige vacuüm dat ik ken, zit in jouw hoofd,’ zegt de Amsterdammer. Wat een lul.
‘Ik ga u verlaten,’ zeg ik, ‘ik moet naar Port-Royal en over een paar minuten vertrekt de bus die ik heb uitgevonden.’ ‘Bus? Zeker een uit zichzelf rijdende karos die op afstand wordt bestuurd door een jongetje?’ ‘Nee, gewoon door paarden getrokken, met een koetsier op de bok, een ritje kost vijf stuivers. Denkt u dat uw regenboog als je hoog genoeg met een ballon de lucht in gaat, als een totale cirkel te zien zal zijn?’ Descartes denkt na. Ik peins: ‘Is de luchtballon al uitgevonden?’
Mijn gepeins wordt gestoord door een ‘hé, Hugo!’ van een man, in wie ik een oud-collega van het Mathematisch Centrum in Amsterdam herken. Toen ik daar ging werken, stonden er vier dingen op mijn bureau: een asbak, een pennenbakje met een passer erin, een telefoon en een sierlijk groen Zweeds rekenmachientje dat niet op stroom werkte, maar waar je met de hand drie keer aan een zwengel draaide om met drie te vermenigvuldigen. Een slim schuifje maakte het mogelijk de komma te verplaatsen. Het was het principe van Pascals blikken machientje, maar het werkte beter. Net als de passer heb ik het Zweedse geval één keer gebruikt, de asbak nooit.
‘Heb jij de rekenmeisjes nog meegemaakt toen je in 1962 bij ons op het centrum kwam? Daar heeft de NCRV een programma over vertoond. Ze beweerden dat die rekendames werden ontslagen bij de komst van de computers, omdat de operateurs van die machines zo nodig mannen moesten zijn – je reinste vrouwen­discriminatie! Onzin en geschiedvervalsing: die schattige rekenjuffen rekenden onze schema’s uit. Wij wiskundigen stelden de algoritmes op en zij vulden de getalletjes in. Een mooie samenwerking. Minstens vijf van ons zijn met de rekenwondertjes getrouwd. Dat rekenwerk doet de computer nu, op grond van onze algoritmes. Operateurs hadden we niet nodig, we legden zelf ons ponsbandje in de ponsbandlezer. Ik kan er toch niks aan doen dat de meeste wiskundigen mannen zijn? Of stoor ik je in je gemij­mer?’
Ik keek om en zag Pascal op de bus stappen.
grijs@tiscali.nl

Piet Grijs

In het park

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel