Biografie
Albert Kerstens biografie van Joseph Luns is een niet zo goed gelukte poging tot rehabilitatie. Luns was als minister van Buitenlandse Zaken (1952-1971) een mateloos populaire figuur, dankzij zijn zelfverzekerdheid, zijn charme en zijn talent voor grollen. Na dit ministerschap vervulde hij nog twaalf jaar als secretaris-generaal van de NAVO een belangrijke internationale functie, maar in die periode was hij al uit de gratie geraakt. In het linkse opinieklimaat van de late jaren zestig paste geen waardering voor een conservatieve katholiek die openlijk genoot van militaire parades en ceremonieel vertoon. Daarna kwam het niet meer goed met zijn reputatie.
De historicus Kersten heeft zijn omvangrijke correctiewerk verricht met steun van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Zeven jaar lang werd de biograaf gesubsidieerd. Bovendien schreef hij zijn boek aan een departementaal bureau. Hoe vrij kun je je dan nog voelen om onbevangen te oordelen over deze mastodont van de Nederlandse diplomatie? Kersten wringt zich in de meest vreemde bochten om Luns te sparen.
Dat begint al met het befaamde NSB-lidmaatschap. Eind jaren zeventig werd ontdekt dat de in 1911 geboren Luns van 1933 tot 1936 lid was geweest van de Nationaal-Socialistische Beweging. Volgens Kersten sloot hij zich aan uit bezorgdheid over de bedreiging van de bestaande orde door zowel het radicaal-linkse socialisme als het extreem-rechtse fascisme en nationaal-socialisme. De NSB was in die tijd, zo voert de biograaf als verzachtende omstandigheid aan, &#8216;vooral een protestbeweging&#8217;. Dat mag waar zijn, maar ook in die hoedanigheid ijverde de NSB toch echt voor afschaffing van de bestaande democratie. Volgens de redenering van zijn biograaf werd Luns dus lid van een beweging die de bestaande orde wilde opheffen omdat hij bezorgd was over de overlevingskansen van die orde.
Het optreden van Luns in de kwestie-Nieuw-Guinea, eind jaren vijftig, begin jaren zestig, verleidt Kersten opnieuw tot een loopje met de politieke logica. De minister &#8216;verloor nooit de heldere blik op de positie van Nederland en op wat politiek haalbaar was&#8217;. Uit dit boek wordt echter duidelijk dat Luns, blind van chauvinisme, het contact met de politieke werkelijkheid verloor. Hij keerde zich tegen de overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië, eerst omdat de Nederlandse vlag in dit deel van de wereld moest blijven wapperen, vervolgens omdat de Papoea&#8217;s recht hadden op zelfbeschikking en ook nog omdat de Indonesische president Soekarno zowel een &#8216;Hitler&#8217; als een communistenvriend was. De Nederlandse minister wist dat Soekarno alleen zou inbinden onder Amerikaanse druk. Maar de regering in Washington wilde juist met de Indonesische president samenwerken en leverde hem wapens. In een gesprek met Luns zei president Kennedy dat de Verenigde Staten in Laos en Vietnam hun handen vol hadden en geen conflict met Indonesië wilden. Luns reageerde vervolgens door in een vergadering van NAVO-collega&#8217;s Kennedy te beschuldigen van wangedrag. Vanzelfsprekend moest hij bakzeil halen.
Hoe Kersten vervolgens de conclusie kan trekken dat Luns in deze kwestie blijk gaf van &#8216;een groot politiek gevoel&#8217;, behoort tot de geheimen van deze biograaf. Anderzijds weet hij duidelijk te maken dat zijn hoofdpersoon op een paar hoofdzaken wel degelijk een scherp inzicht had. De plannen van de Franse president De Gaulle voor een Europese politieke unie keurde Luns direct af, omdat hij in dit project een gevaar zag voor de Atlantische band die essentieel was voor de defensie van Europa.
De episodes over de kwestie-Nieuw-Guinea en het conflict met De Gaulle vormen het hoogtepunt van dit werk. Maar ook daar blijft Kersten te dicht op zijn materiaal zitten. Zijn boek is meer de inventaris van een diplomatieke carrière dan een verhaal over een politiek leven. Kersten schrijft in de stijl van een ambtelijke nota, opsommerig en houterig. Zijn eerbied voor documenten is vermoedelijk in overeenstemming met de vereiste waardigheid, maar heeft behalve voor de leesbaarheid ook nadelige gevolgen voor de inhoud.
Voor deze auteur lijkt er geen historische werkelijkheid te bestaan buiten de archiefstukken. Hij werpt de vraag op waarom Luns in de kwestie-Nieuw-Guinea niet moest aftreden, hoewel zijn politieke koers al geruime tijd ook in Nederland verzet opriep. Voor het antwoord had Kersten moeten ingaan op een belangrijk aspect van de figuur-Luns dat niet direct uit de documenten is af te leiden: zijn populariteit bij het katholieke stemvolk. Kersten noemt dit wel, maar geeft het niet de aandacht die het verdient. Luns. Een politieke biografie is vooral een nuttig naslagwerk geworden.
Albert Kersten
Luns. Een politieke biografie
Boom
704 p., € 39,50

Ronald Havenaar

In de meest vreemde bochten

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips