Satire in Rusland
Het waren de gouden jaren van de satire, de laten jaren negentig in het Rusland van de vorige eeuw. Er was plots onbeperkte vrijheid. Er was corruptie, er was oorlog (in Tsjetsjenië) er waren politici die niet deugden, er waren schandalen. Net als nu. Maar er was één immens verschil: de televisie in de voormalige Sovjetunie was, voor het eerst sinds zijn uitvinding, zomaar ineens volledig vrij. Zonder censuur. Dat de toenmalige president Boris Jeltsin voor zijn openlijke nepotisme en bloedige optreden in de Kaukasus in het avondjournaal op televisie keihard werd aangevallen, is een fenomeen dat nu onder Vladimir Poetin volstrekt ondenkbaar is. Net als het legendarische programma Koekli (poppen). Ooit begonnen als de Russische tegenhanger van het niet minder legendarische Spitting Image, maar binnenlands kreeg het al snel een veel grotere betekenis dan zijn Britse voorbeeld.
Satire is evenwel de aartsvijand van elke autocratie. En als satire dan niet zomaar sterft of de hand aan zichzelf slaat, dient het koste wat het kost te worden uitgeschakeld. Een lot dat ook Koekli, een programma dat van 1994 tot 2002 tientallen miljoenen Russen elke vrijdagavond aan de buis gekluisterd hield, uiteindelijk ten deel viel.
Jeltsin werd er telkens afgeschilderd als een seniele maar goedmoedige maffiabaas, omringd door kwaadwillige raadgevers. De poppen, de teksten &#8211; alles was ronduit meesterlijk.
Het brein achter de door de zender NTV uitgezonden show was de in 1958 geboren schrijver, theatermaker en satiricus Viktor Sjenderovitsj.
Nadat de communisten naar de rechter waren gelopen vanwege &#8216;vooropgezette obscene belediging&#8217; door Sjenderovitsj van hun leiders keek de hele natie naar Koekli. Ineens begrepen de Russische politici ook dat je voor het publiek niet meetelde als je niet als pop in het programma verscheen. De toenmalige medicijnenoligarch Vladimir Bryntsalov, die in 1996 een gooi deed naar het presidentschap, bood Sjenderovitsj zelfs een miljoen dollar als hij maar als pop in de show zou worden afgezeken. Natuurlijk was het antwoord: njet.
De alcoholische, zwaar zieke Jeltsin trad op Oudejaarsavond 1999 af ten gunste van de oud-KGB&#8217;er Poetin. De week daarop al bleek hij Gefundenes Fressen voor het team van Koekli. Men liet een hees sprekende en leepogige gluiperd zien die de macht in het Kremlin ineens in handen was gevallen. De natie lachte zich suf. De wijze waarop Poetin, de enige vermoedelijk die niet lachen kon, het programma liquideerde, zette de toon voor zijn latere presidentschap. Hij stapte niet naar de rechter om het programma te laten verbieden, maar liet justitie de pijlen richten op de zender NTV. Deze werd uiteindelijk in recordtempo ontmanteld en overgenomen door de nationale gasreus Gazprom. Spoedig werden ook de andere televisiezenders onder de controle van het Kremlin gebracht. Met de satire op de buis is het sindsdien gedaan en Sjenderovitsj, een van de scherpste critici van het Poetin-regime, kan zijn columns slechts kwijt in een enkel oppositioneel blad en op internet.
Sjenderovitsj, getrouwd, een dochter, kwam drie jaar geleden nog in het nieuws nadat hij in een van de fameuze seksvallen van het Kremlin was getrapt. Na een flirt in een café was hij mee naar huis gegaan met het sprietdunne model Katja, waarna hun seks op klassieke KGB-wijze werd gefilmd en naar buiten gebracht. Het was duidelijk een door de Russische veiligheidsdiensten georganiseerde aanval op Sjenderovitsj. &#8216;Ja, ik heb Katja gehad,&#8217; gaf hij toe. &#8216;Maar overigens zonder enig plezier, want ze was net zo vervelend als jullie oersaaie Gestapo.&#8217;

Pieter Waterdrinker

Iedereen keek naar Koekli; SPECIAL SATIRE

Vrouwen misbruikt binnen Forum

De zomerrel op links

Woke versus klasse

Verhaal van de Week

Normale mensen zijn eng

Teun van de Keuken

Wat betekent bescherming?

Leven in de Noordzee

Onzekere toekomst

Onrust in het Midden-Oosten

iPhone-apartheid

Chard van den Berg

Eigendomcrisis

Noordzee

Veilige social media

Megaboete Meta

Democratie leeft

Verzet in India

Mag je niet missen

Cultuurtip