Hoe Wilders over zijn eigen grens ging

Jaco Alberts
Geert Wilders naast zijn internationale liaison, Eerste Kamerlid Gabriëlle Popken. Foto: Michele D'Ottavio/Demotix
Geert Wilders sloot in Europa een nieuw radicaalrechts bondgenootschap. Hoe ontstond deze alliantie? En weet hij met wie hij zich inlaat? Een reconstructie.

Hij is de onbetwiste hit die zondag in Turijn. Elke zin die Geert Wilders uitspreekt tijdens het congres van Lega Nord op 15 december wordt onderbroken door geklap, gejuich en gejoel. I say: no more islam, no more sharia, no more mosques, no more imams, no more immigration from islamic countries. En als zo’n zin simultaan is vertaald in het Italiaans, roeren de Noord-Italiaanse separatisten zich nog luider. De immense theaterzaal verandert in een kolkende zee van roodwitte en groene vlaggen.

De leider van de PVV zegt na de Europese verkiezingen in mei samen met andere Europese partijen ten strijde te willen trekken tegen het ‘monster van Brussel’. We zijn geen racisten of xenofoben, zegt hij, maar ‘patriotten’ die vechten voor de soevereiniteit van hun eigen land. ‘Wiel-ders, Wiel-ders, Wiel-ders,’ klinkt het uit honderden kelen.

‘De toespraak van Wilders was het hoogtepunt van ons congres,’ zegt Lorenzo Fontana, voorzitter van de fractie van Lega Nord in het Europese Parlement. ‘Niemand kreeg zoveel applaus.’ Fontana vond Wilders een bijzonder aardige man die veel respect verdient: ‘Hij heeft zijn vrijheid opgegeven om te strijden tegen de islam.’ Na afloop complimenteerde hij Wilders met diens groene das. ‘Ik houd niet van groen,’ zei Wilders, ‘maar ik doe dat voor jullie, voor Padania,’ de naam die Lega Nord aan het noorden van Italië heeft gegeven.

Veel tijd om met Wilders te spreken was er niet. Andere prominenten van de nieuwe radicaal-rechtse combinatie in Europa dineerden de avond tevoren met elkaar. Mannen als Heinz-Christian Strache van de Oostenrijkse FPÖ, Gerolf Annemans van Vlaams Belang en Ludovic de Danne van Front National lieten zich de ‘simpele maaltijd met tafelwijn’ goed smaken, maar Wilders verbleef om veiligheidsredenen in een geheim hotel buiten de stad.

‘Wiel-ders, wiel-ders,’ klinkt het uit honderden kelen

Pas een kwartier voor zijn toespraak arriveerde hij. Na afloop ging hij in de zaal zitten tussen Strache en Annemans. ‘We zaten anderhalf uur naast elkaar,’ zegt Annemans. ‘We bespraken iedere Italiaan die het spreekgestoelte beklom. Hij was verbaasd dat ik de zaal in het Italiaans toesprak.’ Kort na het congres vertrok Wilders weer.

Wel werd er voor zijn vertrek nog een curieuze groepsfoto gemaakt. Daarop staat Wilders, de handen ineengeslagen met zijn Europese vrienden. Midden tussen de mannen staat ook ene Viktor Zubarev. Alsof hij bij de nieuwe alliantie hoort. Hij blijkt een Russische politicus van de partij van president Poetin te zijn en was ook in Turijn op uitnodiging van Lega Nord. Beide partijen staan voor traditionele familiebanden en moeten weinig hebben van homo’s.

Wilders mag de Europese Unie dan inmiddels de schuld geven van de oplopende spanningen in Oekraïne, maar in de Russische president ziet hij beslist geen bondgenoot. Annemans zei na afloop niet te hebben geweten wie de Rus was, en ook Wilders was verrast. ‘Dat vond hij niet leuk,’ zegt een naaste medewerker uit die dagen.

Klik om te vergroten. Illustratie: Frédérik RuysKlik om te vergroten. Illustratie: Frédérik Ruys

Het voorval illustreert het grote dilemma voor Geert Wilders en zijn PVV. Met wie laat je je in? Wie zijn je bondgenoten? En vooral: ken je de vrienden van je vrienden? Tot vorig jaar was Geert Wilders binnen Europa juist hierom buitengewoon terughoudend openlijk in zee te gaan met andere rechtse populistische partijen. ‘We hebben twee grote voordelen ten opzichte van partijen in het buitenland,’ zei hij altijd, zo vertelt een ander voormalig medewerker: ‘We komen voort uit de keurige VVD en niet uit een schimmige neonazistische beweging. En we zijn pro-Israël, dus van antisemitisme kun je ons niet beschuldigen.’

Dubieuze types

Maar met de keuze voor partijen als Front National, Vlaams Belang, FPÖ en Lega Nord is Wilders de Rubicon overgestoken, want die partijen moeten zich wel voortdurend verweren tegen beschuldigingen van neonazisme, antisemitisme of homohaat. Hoewel Wilders er volgens de peilingen electoraal weinig last van lijkt te hebben, is de keuze voor dit bondgenootschap voor het PVV-kader wel een argument gebleken om de partij te verlaten.

‘Ik kan niet normaal omgaan met dubieuze types,’ zei Europarlementariër Lucas Hartong onlangs. Ondanks herhaalde verzoeken wilde Geert Wilders niet meewerken aan dit artikel. Maar tientallen betrokkenen in binnen- en buitenland spraken – deels op achtergrondbasis – wel met Vrij Nederland over het curieuze ontstaan van het nieuwe radicaalrechtse bondgenootschap. Een reconstructie.

Met wie laat je je in? En vooral: ken je de vrienden van je vrienden?

Toen Geert Wilders in 2004 de VVD-fractie verliet om later zijn Partij voor de Vrijheid op te richten, had hij één wenkend perspectief in Europa: de Deense Volkspartij, ofwel Dansk Folkeparti (DF). Waar in Nederland de sof met de populistische LPF nog vers in het geheugen lag, lieten de Denen van de voormalige thuiszorghulp Pia Kjærsgaard zien hoe het ook kon: sinds 2001 hielpen ze een minderheidsregering van conservatieven en liberalen aan een meerderheid. In ruil voor een harder immigratiebeleid, strenger straffen en kritiek op de EU.

Niet toevallig dat Geert Wilders kort na het uitbrengen van zijn anti-islamfilm Fitna als eerste Kopenhagen aandeed voor een vertoning. Op een zomerse zondag in 2008 lunchte hij met Kjærsgaard in amusementspark Tivoli, in het hart van de Deense hoofdstad. Restaurant Grøften serveerde traditioneel Deens smörrebröd op nostalgische roodgeruite tafelkleedjes. Beide politieke leiders leken vooraf nogal gespannen. Voor het eerst ontmoette Wilders zijn voorbeeld, terwijl de Deense twijfelde over het niveau van haar Engels. Helemaal rimpelloos verliep de kennismaking niet.

Afzichtelijke tulpenvaas

Oud-medewerkers van Wilders herinneren zich nog de afzichtelijke tulpenvaas die Kamerlid en penningmeester Raymond de Roon als cadeautje voor Kjærsgaard aanschafte bij de Blokker. PVV’er Martin Bosma perste er nog een grapje uit: dat het een traditionele Amsterdamse pot was waaruit je drugs kon roken. Na een wandeling met Kjærsgaard door Tivoli hield Wilders een toespraak in een zaaltje van het Deense parlement – bekend van de tv-serie Borgen.

Alle prominente leden van de Deense Volkspartij zaten op de eerste rij. Het was voorzichtig aftasten. Kjærsgaard toonde zich behoedzaam. Ze vond Wilders nogal radicaal. DF-prominent Søren Espersen was ook bij de ontmoeting: ‘Ik heb tegen Wilders gezegd – maar misschien was het een andere keer – dat ik het idioot vond dat hij de Koran wilde verbieden. Later begreep ik dat beter. In Denemarken verbieden wij geen boeken, maar in Nederland is ook Mein Kampf verboden.’

Wilders spreekt Lega Nord toe. Foto: Michele D'Ottavio / DemotixWilders spreekt Lega Nord toe. Foto: Michele D’Ottavio / Demotix

Irritatie richting Vlaams Belang

Ondanks de rimpelingen bleek het treffen in Kopenhagen een startschot voor warme vriendschappelijke banden, al speelden de ontmoetingen zich vooral af achter de coulissen. In 2009 kwam de PVV met vier zetels in het Europese parlement. De kersverse Europarlementariërs Barry Madlener en Daniël van der Stoep konden het goed vinden met de Deense coming man Morten Messerschmidt die geregeld een praatje kwam maken. Over de onderhandelingen over toelating van Turkije bijvoorbeeld. ‘We zijn generatiegenoten,’ vertelt Van der Stoep, die de PVV inmiddels heeft verlaten en komende verkiezingen lijsttrekker is voor de nieuwe eurosceptische partij Artikel 50. ‘Dat klikte.’

Het klikte ook met parlementariërs van de Ware Finnen en van UKIP, de snel groeiende Britse populistische partij. ‘We zaten vaak samen in de Engelse pub van het Brusselse parlementsgebouw,’ vertelt Tweede Kamerlid Louis Bontes, destijds lid van de Europese fractie van de PVV. Op uitnodiging van Lord Malcom Pearson, Hogerhuislid voor UKIP, reisde Wilders in oktober van dat jaar naar Westminster om Fitna laten zien – na eerder door de Britse autoriteiten bij de grens te zijn tegengehouden en uitgewezen, hetgeen een fikse rel veroorzaakte.

In zijn Londense toespraak sprak Wilders over ‘mijn vriend Malcom Pearson’. Tegenover Vrij Nederland zegt Lord Pearson nu: ‘Ik mag Wilders graag.’ Hoe anders waren de relaties met Front National en Vlaams Belang. Rond die partijen hing een zweem van fascisme en antisemitisme. Toen Geert Wilders – eveneens op uitnodiging van UKIP – Fitna al in 2008 in Straatsburg wilde vertonen, kwamen ook parlementariërs van Vlaams Belang kijken. ‘Wilders ging ze bijna paniekerig uit de weg,’ zegt een medewerker: ‘Het idee alleen al dat hij met ze op de foto zou komen te staan!’

Ook de Europese fractie kreeg duidelijke instructies mee uit Den Haag, vertelt Louis Bontes, die tijdens commissievergaderingen wel eens per ongeluk naast Philip Claeys van Vlaams Belang kwam te zitten. ‘Dat was moeilijk,’ zegt Bontes. ‘Want wat doe je als zo iemand die best aardig is naast je komt zitten en een praatje wil maken?’ Bontes kreeg dan van fractieleider Madlener te horen dat dat niet de bedoeling was. ‘Niet op een nare manier hoor, maar toch.’

Toen Geert Wilders in 2004 de VVD-fractie verliet, had hij één wenkend perspectief in Europa: de Deense Volkspartij

In het diepste geheim waren er wel contacten met het Vlaams Belang. Na de verkiezingen van 2009 ontmoetten Geert Wilders en Filip Dewinter elkaar tenminste twee keer. Thuis bij Paul Beliën in het Vlaamse Kasterlee, nabij Turnhout. Gerolf Annemans was er niet bij, zegt hij, maar hij bevestigt zeker één gesprek.

De conservatieve publicist Beliën is getrouwd met Alexandra Colen, destijds parlementariër voor Vlaams Belang, en heeft een enorm internationaal netwerk van anti-islamorganisaties. Wilders kende Beliën van trips naar ondermeer de Verenigde Staten, waarvoor de oud-journalist van van Trends en The Wall Street Journal functioneerde als intermediair. Maar de partijen kwamen niet nader tot elkaar.

De PVV-fractie bleek in grote meerderheid tegen officiële contacten. Bovendien liggen Wilders en Dewinter elkaar persoonlijk niet zo, zeggen diverse bronnen. ‘Geert wil zelf de regie houden, maar steeds deed Dewinter weer iets onverwachts,’ aldus een ingewijde bij de PVV. ‘Er was altijd irritatie.’ Bij het Vlaams Belang leidde dat wel tot frustratie. ‘Wilders hield lang de boot af bij internationale contacten, wat ik zelf goed begrijp,’ zegt Annemans. ‘Maar ik denk dat de verwachting van Filip groter waren. Laat ik het daar op houden.’

Banden met Kopenhagen

Contacten met de Franse uiterst rechtse partij Front National (FN) waren in die dagen in Brussel en Straatsburg al helemaal onbespreekbaar. De partij werd nog geleid door de rabiaat rechtse oprichter Jean-Marie Le Pen, met wie de PVV niet gezien wilde worden. Maar partijen die zich niet aansluiten bij een grote fractie als die van de christendemocraten of socialisten, komen in het parlement bij elkaar te zitten in een soort restvak.

‘Wij deden altijd ons uiterste best om stoelen te krijgen zo ver mogelijk van Front National,’ zegt Van der Stoep. ‘Al was het alleen maar omdat Bruno Gollnisch elke vijf minuten woedend opspringt om een punt van orde te maken.’ Gollnisch is een omstreden strijdmakker van Jean-Marie Le Pen. Beiden onderhielden warme banden met neonazistische groeperingen in Oost-Europa, maar staan bij de komende Europese verkiezingen gewoon weer op de kieslijst.

De PVV-fractie bleek in grote meerderheid tegen officiële contacten

Niet zo verwonderlijk dat de PVV al na een maand of vier werd uitgenodigd om zich aan te sluiten bij de fractie van haar rechts-populistische geestverwanten UKIP, Deense Volkspartij en Ware Finnen. Het was pub-vriend en UKIP-parlementariër Gerard Batten die met het verzoek kwam, vertelt Bontes. Denk er eens over na, was de boodschap. Het was een lastig dilemma. Geert Wilders had bij de Europese verkiezingen van 2009 beloofd onafhankelijk te blijven. Bontes: ‘We zouden niet meedoen aan al die Brusselse spelletjes. Bovendien waren we bang om in een fractie nog onzichtbaarder te worden dan we al waren.’

Die eerste afwijzing bracht nog geen schade toe aan de relaties. Toen de PVV in 2010 bij de Nederlandse verkiezingen een mega-overwinning boekte en met 24 zetels in de Tweede Kamer kwam, bleken de banden met Kopenhagen zelfs zeer waardevol. Morten Messerschmidt adviseerde het PVV-team in nachtelijke telefoongesprekken bij de onderhandelingen over een nieuwe regering, zo bevestigt de DF-voorman zelf.

De Deense gedoogconstructie werd haast gekopieerd door het kabinet Rutte I. ‘Vooral het idee om thema’s waar je het niet over eens bent buiten de gedoogconstructie te houden, kwam van de Denen,’ zegt een betrokkene bij de onderhandelingen.

Beslissende vergadering

Voor veel PVV’ers begon een alliantie met de Deense Volkspartij en UKIP meer en meer voor de hand te liggen. De Europese fractie merkte dagelijks hoe weinig ze als onafhankelijke parlementariërs in de Brussels arena had in te brengen. Spreektijden van een minuut, helemaal aan het einde van een debat als iedereen al naar huis was, geen recht om een amendement in te dienen; de PVV deed mee voor spek en bonen. Ook voor de Britten, de Denen en de Finnen werden de vrijages met de PVV begin 2011 serieuzer. Er hadden zich na interne ruzies wat leden afgescheiden van de gezamenlijke fractie.

Het criterium om een fractie te mogen vormen – minstens 25 parlementariërs uit zeven verschillende landen – kwam in gevaar. De vier Brusselse PVV’ers konden net voor het benodigde comfort zorgen. En dus toog Morten Messerschmidt in het voorjaar naar Den Haag om met de PVV-leiding over een verbintenis te onderhandelen. In de beleving van Daniël van der Stoep was de aansluiting van de PVV bij de fractie van UKIP en DF zo goed als een feit. ‘Alle formaliteiten waren al geregeld.’

In het diepste geheim waren er wel contacten met het Vlaams Belang

Totdat in de zomer tijdens een beslissende vergadering op de kamer van Wilders in Den Haag de kaarten ineens anders bleken te liggen. Madlener en Van der Stoep waren voor, maar Laurence Stassen en Lucas Hartong, die Bontes tussentijds was opgevolgd, stemden tegen. ‘Ik ontplofte,’ herinnert Van der Stoep zich: ‘ik was zo boos dat ik eigenlijk niet meer goed weet wat er toen nog is gezegd.’

Waarom de alliantie precies niet doorging, blijft schimmig. Tegen de beoogde partners zei de PVV dat ze de verkiezingsbelofte uit 2009 niet wilde verbreken. ‘Maar dat was voor de buitenwacht,’ zegt een ingewijde. ‘Wij gedoogden ook een regering, dus onafhankelijk waren we toch al niet meer.’

Banden verbroken

PVV’ers van toen zeggen dat het niet boterde tussen Stassen en Madlener, maar ook niet tussen Stassen en UKIP-politici in Brussel die in haar ogen te zeer voor de interne vrije markt zouden pleiten. ‘Laurence ging ook nooit mee de kroeg in. Ze woont in Limburg en reed na de vergadering altijd naar huis,’ zegt een van hen. En Stassen kon veel gedaan krijgen bij Wilders, die als partijleider uiteindelijk de doorslag moest geven.

‘Het liep nergens op uit,’ is het nuchtere commentaar van Messerschmidt op de besprekingen in 2011. Maar volgens Van der Stoep was de Deen woedend. ‘Barry moest het hem gaan vertellen. Nou die ging met knikkende knieën, kan ik je verzekeren.’ Volgens diverse ingewijden kwam het na de breuk nooit meer goed tussen de PVV en haar Deense en Britse geestverwanten. Van der Stoep verliet de fractie na een ongeluk met een slok op, Madlener werd door Wilders teruggeroepen naar Den Haag, en Bontes was al weg.

De innige banden in Brussel waren verbroken. De Denen doen het via de officiële woordvoerder nu voorkomen alsof ze nooit met de PVV hebben samengewerkt. En Lord Pearson van UKIP zegt dat hij al ‘jaren geen contact’ meer met Wilders heeft gehad, al heeft hij diens boek Marked for Death in 2012 nog naar andere Britse parlementariërs gestuurd. Ook partijleider Timo Soini van de met beide partijen verbonden Ware Finnen heeft in 2011 voor het laatst met Wilders gesproken, zegt zijn woordvoerder. ‘Daarna zijn alle contacten verbroken.’

Volgens diverse ingewijden kwam het na de breuk nooit meer goed tussen de PVV en haar Deense en Britse geestverwanten

Toch moet Wilders gaandeweg zijn gaan beseffen dat hij zijn energie meer op Europa moest richten. De PVV-leider reisde al de hele wereldbol over om zijn anti-islamboodschap uit te dragen. Maar als gedoger van het kabinet Rutte I liep hij keihard aan tegen Brusselse afspraken, zoals die over het immigratiebeleid.

Ach, een onderzoek

Steeds duidelijker klonk uit de PVV een anti-Europa geluid. En in het voorjaar van 2012 trok Wilders de stekker uit het kabinet Rutte I. ‘Hun Brussel’ was de belangrijkste PVV-slogan bij de verkiezingen in september. Maar Wilders kreeg een electorale klop: terug naar vijftien zetels. De politieke realiteit veranderde dramatisch. Wilders lag er uit, zo leek het. In de Tweede Kamer werd de PVV vooral genegeerd.

Voor Wilders was het een reden om zich nog meer tegen Europa af te zetten. En op zoek te gaan naar partners in die strijd. Met de Europese verkiezingen van mei 2014 als volgend doel. Begin 2013 kondigde hij in zijn eigen fractie aan een ‘onderzoek’ te willen doen naar eurosceptische bondgenoten. De deuren van ‘nettere’ rechtse populisten als UKIP en de Deense Volkspartij stonden gezien de gebeurtenissen in het verleden niet langer open. Daarom koos hij ‘noodgedwongen’ voor partijen waar hij vroeger niet mee gezien wenste te worden, stellen diverse ingewijden. Maar daarnaast radicaliseerde hij na de val van Rutte I zelf ook.

Voor het eerst viel de naam van Front National in de fractie. Daar had Marine Le Pen als voorzitter de scepter overgenomen van vader Jean-Marie, die de Holocaust ooit een ‘detail’ in de geschiedenis had genoemd. En de dochter laat een nieuwe wind waaien, legde Wilders intern uit. Ook Vlaams Belang werd genoemd. Daar was de intellectuele partijvoorzitter Gerolf Annemans naast de wilde en als antisemiet bestempelde Filip Dewinter komen te staan. Geen van de fractieleden uitte bezwaren, zo stellen meerder aanwezigen. ‘Ach, een onderzoek,’ dachten ze.

De lunch met Le Pen

Zo heimelijk als de contacten met geestverwanten eerder verliepen, zo openlijk leek Wilders nu te opereren. De PVV-leider begon een uitgebreide tournee door Europa waarvan hij op Twitter enthousiast verslag deed. De eerste trip op 22 april was meteen de belangrijkste: Parijs. Daar maakte Wilders in een geheim gehouden restaurant kennis met Marine Le Pen. Haar Europa-specialist Ludovic de Danne was erbij: ‘Wij hadden een paar jaar geleden wel eens een balletje opgegooid. Maar dit initiatief kwam van Wilders.’

De Danne vertelt dat hij de uitnodiging kreeg van de staf van Wilders en doorspeelde aan Le Pen. ‘Natuurlijk was ze blij. Wilders stond open voor contact.’ Sinds haar aantreden in 2011 probeert Marine Le Pen Front National een fatsoenlijker imago te geven, te ‘dediaboliseren’. ‘Geert Wilders paste in dat plaatje,’ zegt een vooraanstaande kenner van de Franse politiek. ‘Zijn ideeën zijn wel omstreden, maar het is niet iemand met een fascistoïde verleden.’

De PVV-leider begon een uitgebreide tournee door Europa waarvan hij op Twitter enthousiast verslag deed

De lunch was een succes, zegt De Danne. ‘Om iemand goed in te kunnen schatten, moet je iemand in het echt ontmoeten, in zijn of haar ogen kijken. Dat lukte, er was meteen een klik tussen Wilders en Le Pen.’ Wilders vertelde dat er met de komende verkiezingen een ‘historisch moment’ was aangebroken. Dat hij in Europa niet langer ‘geïsoleerd’ wilde opereren, maar de krachten wil bundelen. ‘De eurosceptici mogen nu dan nog in de minderheid zijn,’ zegt De Danne, ‘maar we willen een meerderheid behalen. Daarin zijn we hetzelfde als de PVV. Wilders wil de macht en Le Pen ook. Haar ambitie is om president te worden.’

Dat Ludovic de Danne aanzat was niet zo vreemd. De onberispelijk geklede glamourboy van Front National is de rechterhand van Le Pen in het buitenland. De jonge econoom spreekt vloeiend Frans, Engels en Duits en reist met haar heel Europa door. Het is De Danne die de banden onderhoudt met andere partijen. ‘Eigenlijk ben ik een beetje de diplomaat van het Front National,’ zegt hij zelf.

Op het moment dat Wilders Parijs bezocht, werkte zijn partij al samen in de European Alliance for Freedom met andere radicaalrechtse partijen waarmee Wilders eerder niet geassocieerd wilde worden, zoals Vlaams Belang en de FPÖ in Oostenrijk. De Danne is de ‘drijvende kracht’ van het nieuwe bondgenootschap, zegt Fontana van Lega Nord.

Een spion nodig

Maar Geert Wilders heeft zijn eigen wegbereiders en internationale liaisons. De eerder genoemde Paul Beliën onderhoudt namens de PVV contacten. De Vlaming – ghostwriter van Marked for Death – trad in 2010 bij Wilders in dienst als persoonlijk medewerker. Hij nam een groot internationaal netwerk mee. Lastig is dat zijn verhoudingen met het Vlaams Belang ernstig zijn vertroebeld sinds Beliëns vrouw Alexandra Colen vorig jaar uit de partij trad en als onafhankelijk Kamerlid verder ging.

Nog meer op de achtergrond, maar minstens zo belangrijk is de rol van de dertigjarige Gabriëlle Popken. In 2009 werd ze persoonlijk medewerker van Geert Wilders, en ze combineert die functie sinds 2011 met het lidmaatschap van de Eerste Kamer voor de PVV. ‘Ik heb een spion nodig in de senaatsfractie,’ zou Wilders hebben gezegd. Krantenlezers kennen Popken alleen van het relletje in 2012 rond de Poolse bouwvakkers die haar appartement hielpen verbouwen, terwijl de PVV eerder dat jaar een omstreden ‘Polenmeldpunt’ had opgericht.

Minstens zo belangrijk is de rol van de dertigjarige Gabriëlle Popken

In de senaat valt ze op door haar stille aanwezigheid. Pas na een kleine twee jaar hield ze haar maiden speech – over partijfinanciering. Volgens de Handelingen was dat ook de enige keer dat Popken in een plenaire vergadering het woord voerde, al zegt haar cv dat ze allerlei internationale thema’s in haar portefeuille heeft.

‘Ze nam van mij het stokje over als jongste senator,’ zegt Arjan Vliegenthart van de SP. ‘Ik vind haar een sympathieke jongedame. We maken wel eens een praatje. Ik ben het natuurlijk vaak niet met haar eens, maar ik plaats haar wel in de socialere vleugel van de PVV. Iemand die een bejaarde helpt met oversteken.’ Spion vindt Vliegenthart ‘zo’n beladen begrip’. Maar Popken zit er wel duidelijk ‘namens de partij’.

Die of die Oost-Europeaan

Hoe onbekend Popken in Nederland moge zijn, de nieuwe Europese vrienden van Wilders kennen haar wel degelijk. Ludovic de Danne van Front National moet lachen als haar naam valt. Er zijn meer PVV’ers die zich met internationale betrekkingen bezighouden, zegt hij. ‘Maar mevrouw Popken speelt zeker een belangrijke rol, ja.’ Sinds Parijs vergezelde ze Wilders naar de meeste Europese hoofdsteden.

In augustus landde de PVV-leider in Wenen voor een kennismaking met Heinz-Christian Strache van de FPÖ (Freiheitliche Partei Österreichs). De voorbereidingen liepen via ‘Frau senator Popken,’ zegt David Lasar, Stadtrad (gemeenteraadslid) in Wenen, die van de Oostenrijkse kant de organisatie in handen had. ‘Wij hadden al diverse keren besproken dat het leuk zou zijn als onze partijleiders elkaar zouden ontmoeten, maar dat paste steeds niet in de agenda’s.’

In eigen land en in Europa is Strache een omstreden figuur. Hij heeft zijn toon de laatste tijd wat gematigd, maar op internet zwerven nog allerlei filmpjes waarop hij te zien is als een soort volksmenner die criminele buitenlanders de wacht aanzegt. Vorig jaar nog plaatste Strache op zijn Facebookpagina een antisemitische cartoon en een foto waarop hij de Hitlergroet lijkt te brengen. Zelf zegt hij daar net drie bier te bestellen, maar de Oostenrijkse pers zag het als een duidelijke provocatie.

Marie Le Pen en Geert Wilders. Foto: David van Dam/Hollandse HoogteMarie Le Pen en Geert Wilders. Foto: David van Dam/Hollandse Hoogte

Strache is een geliefd spreker op vieringen van de zonnewende door Burschenschaften, typisch Oostenrijkse en nogal Germaans getinte jongemannenclubs. Geregeld klinken daar neonazistische liederen. Het bleek geen beletsel voor een ontmoeting met Wilders. Hij kwam ’s ochtends en na een laat middagmaal vertrok hij weer in de avond. De gesprekken met Wilders en Popken verliepen volgens Lasar ‘ganz leger und locker, zoals we dat in Wenen zeggen’.

Aanvankelijk was Wilders heel sceptisch geweest, vertelt Lasar. Maar de Oostenrijker suggereert dat hijzelf een belangrijke rol speelde bij het winnen van Wilders’ vertrouwen. ‘Waarschijnlijk had Wilders minder vooroordelen tegen ons omdat ik Joods ben.’ Onder tegenstanders van de FPÖ in Oostenrijk wordt Lasar wel omschreven als een joodse Persilscheingeber, wat zoiets wil zeggen als een vrijbrief om moreel verwerpelijke dingen te kunnen zeggen.

Na afloop klonk Wilders buitengewoon enthousiast: ‘De FPÖ heeft meer gemeen met de PVV dan het hele Nederlandse parlement bij elkaar,’ zei hij tegen de plaatselijke pers. Volgens Lasar is er sindsdien geregeld contact tussen PVV en FPÖ: ‘Als wij vragen hebben over immigratiepolitiek of over economische zaken in Europees verband, of als Wilders iets wil weten over de onze.’

Op het moment dat Wilders met Strache kennismaakte, had hij de banden met Vlaams Belang al aangehaald. Vergezeld door Gabriëlle Popken ontmoette de PVV-leider op 21 juni Filip Dewinter en Gerolf Annemans in een besloten zaaltje onder de trapgevel van restaurant ’t Fornuis in Antwerpen. Bij aankomst was het heel druk, vertelt Annemans. ‘Ik dacht nog, ah een betoging, ze hebben ontdekt dat we hier zijn. Maar het waren allemaal politiemensen die rond het gebouw waren verzameld.’

Op 26 mei zullen twee allianties gaan vissen in dezelfde vijver van rechtspopulistische anti-EU-partijen

Zoals gebruikelijk kwam chef-kok Johan Segers vertellen wat hij die dag vers van de markt had gehaald en er ontstond een geanimeerd gesprek. ‘Voor mij was de ontmoeting met Wilders een revelatie. Hij is niet de primitief die van hem gemaakt wordt, maar een heel hartelijke, vriendelijke en uiterst intelligente man.’ Over het moeizame verleden hebben ze het niet gehad, zegt Annemans. ‘We hebben afgesproken dat we een gezamenlijke fractie gaan vormen als die kans zich voordoet en dat we elkaar op de hoogte zullen houden.’

Ook Annemans noemt het kweken van ‘een fluïdum van vertrouwen’ een belangrijk doel van de ontmoeting en het tegenbezoek dat hij samen met Dewinter op 17 januari aan Den Haag aflegde. ‘We moeten straks na de verkiezingen in een paar dagen beslissen met wie we allemaal in zee gaan. Als Geert zegt dat we die of die Oost-Europeaan in onze fractie kunnen opnemen omdat die koosjer is, moet ik Geert meteen kunnen vertrouwen.’

Lang hebben Wilders en Le Pen gehoopt het succesvolle UKIP met al haar zetels alsnog te kunnen paaien voor hun bondgenootschap. ‘Van harte gefeliciteerd UKIP!’ twitterde Wilders vorig jaar bij een stembusoverwinning van de partij in eigen land: ‘Volgend jaar in de hele EU politieke revolutie.’
En bij haar tegenbezoek aan Den Haag in november zei Le Pen nog dat de Britten nog geen besluit hadden genomen. ‘Dat hebben de media ervan gemaakt.’

UKIP-voorman Nigel Farage liet echter meteen weten dat zijn partij samenwerking met het in zijn ogen antisemitische Front National uitsluit, now or at any point in the future. Toch blijkt Wilders’ oude vriend Lord Pearson ‘een paar weken geleden’ nog een uitnodiging te hebben gekregen van PVV’er Paul Beliën. Wilders zou naar Londen komen en hoopte op een ontmoeting. Pearson is er niet op ingegaan.

Vorig jaar plaatste Strache op zijn Facebookpagina een antisemitische cartoon en een foto waarop hij de Hitlergroet lijkt te brengen

Het ziet er dus naar uit dat er op 26 mei twee allianties zullen gaan vissen in dezelfde vijver met rechtspopulistische anti-EU-partijen: die rond Wilders en Le Pen, en die rond Farage en zijn Deense vrienden. Allemaal met het doel een fractie te vormen van minstens 25 zetels uit zeven landen, wat recht geeft op meer geld en meer invloed. Die strijd is op voorhand nog niet beslist. Sommige partijen wachten af, voor anderen is het niet zeker of ze de kiesdrempel zullen halen.

Onderhuidse spanning

De peilingen van vorige week laten zien dat we zelfs rekening moeten houden met twee concurrerende fracties van ieder zo’n 40 zetels. Intussen is het de vraag hoe solide de combinatie rond Wilders kan worden. In het verleden zijn alle pogingen van rechtse nationalisten om vruchtbaar samen te werken mislukt. ‘Het is juist onze eigenheid waarop we ons ideologische raamwerk baseren,’ verwoordt Annemans het probleem. ‘We moeten dus vooral niet gaan spitten in al die details die ons gemeenschappelijk lijken, maar die dikwijls ook heel verdelend zijn.’

Toch springen die verschillen telkens in het oog. Le Pen staat een veel linksere economische politiek voor dan Wilders, Lega Nord is fel tegen homorechten. ‘Wat mensen thuis doen, moeten ze zelf weten, maar ze dienen in onze ogen niet dezelfde rechten te hebben als gewone koppels,’ zegt de rechterhand van Matteo Salvini, de nieuwe partijleider. Volgens Andrej Danko van de Slowaakse Nationale Partij – een potentiële partner – circuleert er een lijst met twintig programmapunten waar de partijen het eens over willen worden. Dat is nog niet gelukt.

Ook is er de onderhuidse spanning tussen Wilders en Le Pen. Wilders is terecht bang dat hij overvleugeld wordt door de Française die straks met een veelvoud van zijn zetels in het Europese Parlement komt. ‘Dat is Geert niet gewend,’ zegt een recent vertrokken PVV’er die hem goed kent. Daarom probeerde Wilders vorig jaar in mei de Tsjechische oud-president en EU-criticus Vaclav Klaus over te halen het onafhankelijke gezicht van de nieuwe beweging te worden. Klaus wilde zich er niet voor lenen.

Klik-klik

Wat opvalt is dat Wilders zich nog niet met huid en haar aan zijn nieuwe vrienden overlevert. Aan de pan-Europese partij onder de naam European Alliance for Freedom (EAF) waarin FN, FPÖ en Vlaams Belang zitten, doet de PVV niet mee. ‘Wij spreken met hem uitsluitend over de fractie,’ zegt Annemans, ‘die alliantie is voor hem een stap te ver. Dat zien we later wel.’ Wilders verscheen in maart dus niet op de persconferentie van EAF in Straatsburg, waar door Le Pen het gezamenlijke standpunt over het voorzitterschap van de Europese Commissie naar buiten werd gebracht.

Maar volgens een ingewijde PVV’er had dat ook met iets anders te maken: ‘We wisten niet precies wie er zouden komen. Wilders wilde niet het risico lopen ineens naast Gollnisch of Jean-Marie Le Pen te zitten. Klik-klik. En het kwaad is geschied.’ En daarmee is wellicht het grootste risico voor Wilders verwoord: wie zijn de vrienden van je vrienden?

De Zweed Ekeroth, bestuurslid van EAF, ging met een ijzeren staaf tegenstanders te lijf. Mario Borghezio, op de lijst voor Lega Nord, vond Mladic een patriot en zei dat hij het gedachtengoed van de Noorse massamoordenaar Anders Breivik deelde. En dan is er natuurlijk de onverwoestbare Jean-Marie Le Pen. Hoewel dochter Marine in het openbaar afstand van hem neemt, zaten ze weer zeer familiaal naast elkaar bij een campagnebijeenkomst op 22 april in Parijs.

Wat opvalt is dat Wilders zich nog niet met huid en haar aan zijn nieuwe vrienden overlevert

De bejaarde nationalist wilde Vrij Nederland wel even te woord staan: met de ‘minder-Marokkanen’-opmerking van Wilders zei hij geen enkele moeite te hebben: ‘De immigratie naar Europa staat nog maar in haar kinderschoenen. We naderen het moment, als we er niets tegen doen, dat het ons over de voeten loopt, dat we worden overstroomd met immigranten.’

Een enorme teleurstelling

Intussen hebben de eerste ongelukken zich al voorgedaan. In februari vergeleek beoogd FPÖ-lijsttrekker Andreas Mölzer de Europese Unie met het ‘Derde Rijk’. Ook moest de EU zich afvragen of ze geen ‘negerconglomeraat’ was, beheerst door ‘een bende van lobbyisten’. De uitspraken leidden tot grote spanningen in de nieuwe coalitie, waar bijvoorbeeld de Zweden-Democraten nog voor een eventuele aansluiting dreigden af te haken. Mölzer stapte op, naar eigen zeggen vrijwillig.

Maar ook Wilders’ uitspraken over minder Marokkanen in maart deed de nodige stof opwaaien. Niet dat de Europese partners het er zozeer mee oneens waren, maar de commotie was groot. PVV’ers als Laurence Stassen vertrokken en het leidde ertoe dat Wilders op 23 maart niet bij het grote congres van Vlaams Belang in Antwerpen kon zijn. Een enorme teleurstelling voor de Vlamingen, die er in de peilingen niet heel goed voorstaan. Ze hoopten met Wilder, net als Lega Nord in Turijn, een stemmenmagneet in huis te halen.

‘Wilders geeft glans,’ zegt Annemans. ‘Dat geldt ook voor Le Pen, maar nog meer voor Wilders.’ Het ontnam Anemans ook een uitgelezen kans het anti-Europastandpunt stevig aan te zetten, iets dat in Vlaanderen ongebruikelijker is dan in Nederland. Al het gedoe had nog een ander effect, bevestigt Annemans. De politieke leiders hadden tijdens hun ontmoetingen afgesproken om op 16 april in Straatsburg een grote bijeenkomst te houden.

Met de ‘minder-Marokkanen’-opmerking van Wilders zei Jean-Marie Le Pen geen enkele moeite te hebben

Een herdenking van de Eerste Wereldoorlog, maar tegelijkertijd een gezamenlijke aftrap van de campagne voor de Europese verkiezingen. ‘Door al die zaken hebben we toch maar besloten daarvan af te zien,’ zegt Annemans. ‘Je moet niet in de gracht terechtkomen.’ Nu is het wachten op de uitslag en ontbrandt de strijd tussen rechtsradicale partijen op de dag na de verkiezingen.

Aan dit verhaal werkten mee: Stephanie van den Berg (Hongarije en Bulgarije), Michiel Driebergen (Polen), Renske Heddema (Oostenrijk), Anna Luyten (België), Luuk Mulder (Zweden), Laura Postma (Slowakije), Frank Renout (Frankrijk), Eveline Rethmeier (Italië), Petra Sjouwerman (Denemarken en Finland), Ruard Wallis de Vries (Griekenland), Loes Witschge (Groot-Brittannië)

Denemarken, Finland, Zweden: Slagveld Scandinavië

Interessant zijn de schermutselingen in Scandinavië. De Denen zeggen uitdrukkelijk nee tegen Wilders en Le Pen. Maar ook de Finse Partij – voorheen de Ware Finnen – houdt de boot af. Al drie jaar zou er geen contact meer zijn met Wilders. Van oudsher is de partij heftig anti-EU, maar partijleider Timo Soini probeert de scherpe kantjes van de standpunten af te halen en richt zich sterk op de Finse verkiezingen van 2015, waar hij de grootste hoopt te worden.

Intussen houden de Zweden-Democraten hun kaarten nog tegen de borst. Net als in Nederland ligt het debat over immigratie daar onder een vergrootglas. Onder Jimmie Åkesson is de partij met wortels in nazistische groeperingen in gematigder vaarwater gekomen. Zowel Wilders als Le Pen ging vorig jaar in Stockholm op bezoek. Veel langer dan een uur duurde de ontmoeting met Wilders in juni niet, zegt Åkessons rechterhand Linus Bylund: ‘We hebben ideologische kwesties besproken zonder er diep op in te gaan.’ En waar Wilders andere bezoeken als ‘geweldig’ of ‘fantastisch’ bestempelde, hield hij het in Zweden bij het zuinige ‘uitstekend’.

Na het bezoek van Le Pen in oktober kreeg Åkesson van de Deense Volkspartij te horen dat de onderlinge vriendschap verbroken zou worden, mochten de Zweden met Le Pen en Wilders in zee gaan. Toch lijken de Zweden uiteindelijk wel voor Le Pen en Wilders te gaan kiezen. Al zullen ze dat vermoedelijk niet bekendmaken voor de Zweedse parlementsverkiezingen in september.

Buitenlandspecialist Kent Ekeroth – die veelvuldig in opspraak komt vanwege racistische uitlatingen – is samen met Le Pen bestuurslid van een gezamenlijke Europese partij, al mogen we daar volgens een partijwoordvoerder geen conclusies aan verbinden. Ekeroth is volgens hem vooruitgeschoven om zich te kunnen ‘oriënteren’ op eventuele samenwerkingspartners. Opvallend is ook dat de jongerenafdeling van de Zweden-Democraten meedoet aan de rechtsradicale jongerenbeweging van Front National, FPÖ en Vlaams Belang die op 5 april werd gepresenteerd.

Polen, Hongarije, Griekenland, Bulgarije, Slowakije: Slagveld Oost-Europa

In Oost-Europa zijn de meeste vraagtekens, ook al omdat de uitslagen daar moeilijk zijn te voorspellen. Een paar dingen zijn zeker. In Polen moeten ze niets van Wilders hebben. ‘We zijn fel tegen de islam,’ zegt de woordvoerder van partijkopstuk Zbigniew Ziobro van ‘Solidarna Polska’, een kleine maar snel opkomende eurosceptische partij. ‘Maar samenwerken met Wilders, na het Polenmeldpunt en wat hij allemaal heeft gezegd over de Polen? Dat lijkt me onmogelijk.’

Ook een verbinding met het openlijk nazistische Jobbik in Hongarije lijkt uitgesloten. Van beide kanten overigens. Wilders en Le Pen willen niet met de extremisten in zee en Jobbik niet met hen. In een kranteninterview legde Márton Gyöngyösi van de internationale commissie van Jobbik uit waarom: ‘Voor hun anti-islam campagne hebben ze zionistische steun uit Israël. Vlaams Belang wordt zelfs gefinancierd door bepaalde zionistische kringen. Wilders ook.’

Jobbik is sowieso niet zo happig op samenwerking in Europa: ‘We gaan niet onze principes verkwanselen om meer geld of langere spreektijd te krijgen voor de onbenulligheden die het Europese parlement bespreekt, zoals hoe krom een komkommer mag zijn.’ De fascistoïde Gouden Dageraad uit Griekenland houdt de mogelijkheden open, maar volgens Gerolf Annemans van Vlaams Belang is dat een brug te ver.

Misschien is er ruimte in Bulgarije. Ataka wil wel. De partij van televisiepresentator Volen Siderov, die zich fel afzet tegen Roma en moslims, geeft gedoogsteun aan de centrum-linkse regering. In 2007 werkte de partij al samen met Front National en FPÖ. ‘Wij verheugen ons op deelname aan een eurosceptische alliantie geleid door Marine Le Pen,’ zegt Bilyana Yaneva, Ataka’s liaison met buitenlandse partijen. ‘Ik heb Geert Wilders een mail gestuurd om hem te feliciteren toen hij politicus van het jaar was geworden.’ Maar, zucht ze: ‘Ik heb nooit antwoord gekregen.’

Misschien dat de zwijgzaamheid van Wilders te maken heeft met de boeken van haar baas Siderov, De boemerang van het kwaad en De macht van Mammon, waarin hij waarschuwt voor een wereldwijd zionistisch complot en de Holocaust in twijfel trekt. De beste Oost-Europese kaart voor Wilders en Le Pen ligt voorlopig in Slowakije, bij de Slowaakse Nationale Partij, Slovenska Narodna Strana (SNS).

In zijn barok ingerichte advocatenkantoor in Bratislava zit de 39-jarige partijleider Andrej Danko in wit overhemd en spijkerbroek, een duur horloge om zijn pols. Ook SNS probeert het eigen imago op te poetsen na het vertrek in 2012 van voorman Jan Danko, die bekend stond om zijn tirades tegen Roma en de Hongaarse minderheid in Sowakije. ‘Er wonen ook moslims in Slowakije,’ zegt Danko. ‘Maar in dit land is geen moskee te vinden. En als het aan mij ligt, zal dat zo blijven. Het past niet in de cultuur en geschiedenis van dit land.’

Met Geert Wilders heeft Danko nog geen kennis gemaakt, maar hij heeft een vriendschappelijke band met Heinz-Christian Strache van de FPÖ. ‘We zijn bijna even oud, hebben allebei twee kinderen en zijn op vrij jonge leeftijd aan het hoofd van onze partijen komen te staan. Daarnaast liggen Bratislava en Wenen slechts zestig kilometer uit elkaar. Het is logisch dat we elkaar gevonden hebben.’

Danko weet al bij wie hij zich in Brussel gaat aansluiten, maar wil het nog niet bekendmaken. ‘Vraag me dat maar na de verkiezingen.’ Toch wijst alles op de fractie van Le Pen en Wilders. Danko was in november op een bijeenkomst in Wenen van FPÖ, Front National en Vlaams Belang. En hij spreekt over een lijst van twintig programmapunten waarover de partijen overeenstemming willen bereiken. ‘Niemand wil toetreding van Turkije. Maar we zijn het bijvoorbeeld nog niet eens over de toekomst van de Schengenzone.’

Bladwijzer: Wilders in Italië

Op het drukbezochte congres van Lega Nord op 15 december werd Matteo Salvini gekozen als nieuwe leider. Zijn opzwepende toespraak duurde minstens een uur, die van Geert Wilders was veel korter. Toch was de komst van de beroemde Nederlander belangrijk voor de Italianen. Lega Nord heeft veel stemmen verloren aan de komiek Beppe Grillo en moet hopen de kiesdrempel te halen.

Wilders op het congres van Lega Nord

Sluit je nu aan voor slechts €4,99 per maand

Sorry, je hebt op het moment geen toegang tot dit artikel.

Waarschijnlijk heb je een abonnement zonder digitale toegang. Wil je deze content graag lezen, sluit dan snel een abonnement af.

Heb je wél een abonnement met digitale toegang, neem dan contact op met onze klantenservice: 020 – 5518701.