Hoe een Nederlandse 17de-eeuwse regel Donald Trump kan opbreken

Freke Vuijst
Trump in een Trump-helikopter, op een Trump-golfbaan, in Schotland. Foto: Matthew Lloyd/Bloomberg/Getty Images

Verrassing! Het wereldwijde zakenimperium van president-elect Donald Trump is in strijd met de Amerikaanse grondwet. Om precies te zijn: het botst met een vergeten clausule met een specifiek Nederlands tintje.

Het heet de ‘emoluments clause’ (emolument betekent bijverdienste) en het staat in Amerikaanse grondwet. Letterlijk stelt het artikel: ‘(…) And no Person holding any Office of Profit or Trust under them, shall, without the Consent of the Congress, accept of any present, Emolument, Office, or Title, of any kind whatever, from any King, Prince, or foreign State.’

Geen Amerikaan of in de VS werkzame journalist, inclusief ondergetekende, had ooit van deze emoluments clause gehoord. Niet vreemd, want wie denkt er ooit aan een artikel in de grondwet over geschenken van koningen of prinsen.

Trumps belangenverstrengeling

Tot Donald Trump tot president verkozen werd. Ineens werd dat obscure grondwettelijke artikel actueel: Trump heeft wijdverbreide zakenbelangen over de hele wereld en die zouden wellicht gedefinieerd kunnen worden als ‘geschenken.’ Juridische experts bogen zich er al over en analyseerden Trumps botsing met de grondwet. Een recent rapport van de denktank The Brookings Institute maakte duidelijk dat Trump de grondwet al schendt als ‘buitenlandse diplomaten in een Trump-hotel overnachten of een kantoor huren in een van zijn gebouwen.’ Dat de belangenverstrengeling van Trumps bedrijf problematisch is voor zijn presidentschap, erkende zelfs Trump zélf, toen hij een persconferentie aankondigde over de toekomst van zijn bedrijf. Die persconferentie zou op 15 december plaatsvinden, maar werd plotseling uitgesteld naar vandaag (11 januari). De verwachting was dat journalisten eindelijk vragen kunnen stellen over Trumps business. Maar het explosieve nieuws over belastende info rondom persoonlijke en financiële zaken van Trump in handen van de Russen zal de grondwettelijke problematiek wellicht naar de achtergrond verdrijven.

Het snuifdoosje van Benjamin Franklin

Niettemin, mocht het emolumentenartikel toch ter sprake komen, heeft het een rijke geschiedenis. Het begon allemaal met het snuifdoosje, dat Benjamin Franklin had gekregen van de Franse koning toen hij zijn ambassadeurschap in Parijs afrondde. Het doosje was fraai ingelegd met meer dan vierhonderd diamantjes. Een waardevol object. Geen van Franklins tijdgenoten beweerde dat Franklin was omgekocht. Het debat over de snuifdoos was subtieler: het draaide om de perceptie van een stilzwijgende, op diamanten gebaseerde, relatie tussen Franklin en Frankrijk. Een relatie die Franklins verplichtingen aan zijn eigen land zou kunnen ondermijnen. Franklin mocht uiteindelijk, na goedkeuring van het Congres, zijn snuifdoosje houden. De affaire leidde wel tot een artikel in de grondwet dat gezagdragers verbiedt giften van koningen, prinsen of vreemde staten te accepteren, tenzij het Congres er expliciet toestemming voor geeft.

Het debat over de snuifdoos was subtieler: het draaide om de perceptie van een stilzwijgende, op diamanten gebaseerde, relatie tussen Franklin en Frankrijk.

Een fruitschaal is ook belangenverstrengeling

In Corruption in America analyseert hoogleraar constitutioneel recht Zephyr Teachout, de (gebrekkige) definitie van politieke corruptie en het emolumentenartikel in de grondwet. De schrijvers van de grondwet zagen in dat invloed via giften van buitenlandse mogendheden een potentieel probleem vormde. Maar giften van ‘koningen en prinsen’ waren ook een manier van zakendoen in Europa. Dus, wat kon een nieuwe republiek doen om de gebruikelijke gang van diplomatie, die corruptie in de hand werkte, tegen te gaan? De Amerikanen vonden slechts één voorbeeld waarop ze hun eigen artikel konden baseren: een regel opgesteld in 1651, uit Nederland, die functionarissen verbood om ‘geschenken, direct of indirect, in welke vorm dan ook’ te accepteren. Professor Teachout beschrijft in haar boek dat in die tijd een dergelijke regel zo ‘buiten alle normen’ was dat het belachelijk werd gemaakt. Bijvoorbeeld door Abraham de Wiquefort (of Van Wickefoort), een Nederlandse diplomaat en schrijver die zijn landgenoten beschuldigde van idiotie om de meest triviale geschenken, zoals een fruitschaal, als omkoping te zien. Hoe dan ook, concludeert Teachout, de 17de-eeuwse Nederlandse discussie gaf de Founding Fathers een leidraad voor hun eigen verbod op giften van buitenlandse machten.

De Amerikanen vonden slechts één voorbeeld waarop ze hun eigen artikel konden baseren: een regel opgesteld in 1651, uit Nederland.

Net zoals een nobelprijs

Wat heeft dit met Trump te maken? Alles, volgens juridische experts. De Trump Organization heeft belangen over de hele wereld. De hotels in aanbouw, vastgoed in het gebruik van de naam Trump, en het merk Trump zelf wereldwijd zijn in direct conflict met de grondwettelijke regel over de beïnvloeding door giften van een Amerikaanse gezagsdrager. Hoe verdedigt Trump zich tegen de beschuldiging dat hij het emolumentenartikel van de grondwet aantast? Trumps team beweert dat het grondwettelijke artikel niet van toepassing is op de president. Echter, dat is juridisch aanvechtbaar. Hoewel er geen uitspraak is van het Hooggerechtshof over het artikel, blijkt uit het verleden dat het artikel wel degelijk geldt voor een president. Of de prijs van een buitenlandse overheid (Noorwegen) kwam of dat de Nobelprijs-commissie een onafhankelijke stichting was die niets met de Noorse overheid te doen had. Uiteindelijk besloten juristen tot het laatste. Overigens doneerde Obama zijn prijs van 1.4 miljoen dollar aan een goed doel.

En internationale business deals

Donald Trumps zakenimperium strekt zich uit van Argentinië tot Indonesië. In alle gevallen zijn de deals die Trump maakt of gemaakt heeft afhankelijk van besluiten die de overheden in die landen maken. Zodanig kunnen ze dus als een ‘gift’ of een ‘geschenk’ worden beschouwd. Feitelijk is er slechts één oplossing voor handen voor Trump zeggen experts: zet de Trump Organization om in een blind trust, een constructie waarbij alle zakelijke belangen beheerd worden door iemand buiten Donald Trump én zijn familie om. Trump heeft al kenbaar gemaakt dat hij daar niets voor voelt, hij wil het ‘management’ van zijn bedrijf overdragen aan zijn kinderen. Dat maakt hem echter wel aansprakelijk voor vervolging onder het emolumenten artikel van de grondwet.

Heeft het emolumenten artikel enig gezag? Experts zijn het erover eens dat Trump op zijn eerste dag als president de grondwet overtreedt. Maar wie houdt Trump daarvoor aansprakelijk? Dat kan alleen het Congres en, oh duivels, dat Congres is Republikeinse handen. Maar stel dat de Republikeinen zélf zich van Trump willen ontdoen, dan is het emolumentenartikel in de grondwet bij verre de beste strategie.

En misschien krijgt Nederland, als oorsprong van de clause, nog een bedankje.

Sluit je nu aan voor slechts €4,99 per maand

Sorry, je hebt op het moment geen toegang tot dit artikel.

Waarschijnlijk heb je een abonnement zonder digitale toegang. Wil je deze content graag lezen, sluit dan snel een abonnement af.

Heb je wél een abonnement met digitale toegang, neem dan contact op met onze klantenservice: 020 – 5518701.