Nieuws!
Zijn wij ons brein? Het boek van Dick Swaab waarin hij dat beweert, is in elk geval een bestseller, en ook het boek De vrije wil bestaat niet van Victor Lamme is een groot succes. Maar doordat de conclusies van geleerden als Swaab en Lamme vaak botsen met de manier waarop wij zelf geloven (of zouden willen) dat onze hersenen werken, roepen zij tegelijkertijd ook veel weerstand op: wij hebben toch sterk het gevoel dat wij &#8216;zelf&#8217; keuzes maken, en wat moeten we met het idee dat in de baarmoeder al grotendeels wordt bepaald of onze kinderen zullen deugen?
Er zijn natuurlijk ook &#8216;professionals&#8217; die twijfels uitspreken over het nut van de biochemische benadering, zoals psychiater Jim van Os onlangs nog in Vrij Nederland, maar het is toch vooral interessant om te zien hoe sommige leken zich tegen deze &#8216;akelige&#8217; theorieën verzetten.
Een mooi voorbeeld van zo&#8217;n tirade is het stuk dat schrijfster Marian Donner vorige week in NRC Handelsblad publiceerde en dat afgelopen maandag in nrc.next werd opgenomen. De weerzin van Donner (ook onlangs geïnterviewd in Vrij Nederland) jegens de ideeën van Swaab en de zijnen is zeker niet uniek, maar de voorbeelden en argumenten die zij erbij haalt om haar punt te maken, zijn wel heel bijzonder.
Zij begint met het verhaal van de man die in 1848 een staaf door zijn hoofd kreeg en dat overleefde, maar plots een heel ander karakter had. Daar is het allemaal mee begonnen, schrijft Donner, maar &#8216;sindsdien is er veel veranderd&#8217;: bij Oprah gaat het nu al over de chemische balans in de hersenen en bij Pauw &#038; Witteman beweert Victor Lamme dat een grote amygdala tot rechtser stemgedrag leidt. Bovendien verkoopt Swaab veel boeken.
&#8216;Wat is er aan de hand?&#8217; schrijft Donner. &#8216;Waarom accepteren we zo klakkeloos het idee dat we slechts een autonoom opererende kluwen zenuwcellen zijn? Welnu, we leven in een cultuur waarin de mens voortdurend tot zijn lichaam wordt gereduceerd.&#8217; Kijk maar naar series als House en CSI: daar &#8216;is een mens weinig meer dan bloed, cellen en speeksel&#8217;.
Zou Swaab daar zijn ideeën vandaan halen?
Vervolgens haalt ze zelfs plastische chirurgie en de dieetindustrie erbij, en vertelt ze dat in Nederland meer dan een miljoen mensen antidepressiva slikken, &#8216;omdat zij, of hun dokters, vinden dat het brein niet werkt zoals het hoort&#8217;.
Zij noemt sociobiologie een &#8216;ideologie&#8217; die beweert dat &#8216;het denken volstrekt irrelevant is&#8217; en dat &#8216;ideeën er niet toe doen&#8217;. Een schitterende drogreden, want dat heeft uiteraard nooit iemand beweerd. &#8216;Maar,&#8217; schrijft Donner, en nu komt het: &#8216;de werkelijkheid vertelt een ander verhaal. In het Midden-Oosten gaan momenteel honderdduizenden de straat op om hun zelfbenoemde rechten af te dwingen. Ze zijn bereid te sterven voor abstracte idealen als vrijheid en democratie. Als er ooit een bewijs was voor de kracht van ideeën, is het nu.&#8217;
Zo. Die kan Swaab in zijn zak steken.

Jonathan van het Reve

Hersens in opstand

Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd