<div class="wpg-element paragraph">
GroenLinks-senator Sam Pormes heeft in de jaren zeventig wel degelijk een guerrillatraining in een Palestijns kamp in Jemen gevolgd. Die conclusie, zeggen betrouwbare bronnen, zal een GroenLinks-commissie trekken in een rapport over Pormes dat op 21 november verschijnt. Pormes heeft altijd ontkend in Jemen te zijn geweest. Juist die ontkenning gaat hem opbreken.
Het gaat niet om een strafbaar feit. De guerrillatraining die een groep Nederlanders in de zomer van 1976 onderging in een Palestijns kamp in Zuid-Jemen, valt niet onder de noemer ‘vreemde krijgsdienst’ of enig ander artikel van het Wetboek van Strafrecht. Zijn deelname aan de training is dan ook niet de reden waarom Eerste-Kamerlid Sam Pormes van GroenLinks onder druk is komen te staan. De geloofwaardigheid van de senator van Molukse afkomst staat op het spel omdat hij altijd systematisch heeft ontkend ooit in Zuid-Jemen te zijn geweest.
Recente publicaties die Pormes’ deelname aan de training bevestigen, hebben het partijbestuur van GroenLinks genoopt de zaak nog eens grondig te onderzoeken. Begin juli stelde het een commissie in met de opdracht na te gaan of ‘de heer Pormes in verschillende stadia van zijn politieke loopbaan de partij naar waarheid en voldoende volledig (heeft) geïnformeerd over zijn verleden’. De commissieleden Floris Tas en Simon Minks, beiden werkzaam aan de Politieacademie, hebben zich de afgelopen maanden uitvoerig verdiept in de Jemen-reis (en in drie andere kwesties waardoor Pormes in het verleden in opspraak kwam).
Pormes ontkent ook dinsdag tegen Vrij Nederland nog met klem dat hij in Jemen geweest is. Hij heeft eind vorige week met de beide commissieleden gesproken, vertelt hij. Ze voerden tegen hem aan dat ze twee getuigen hadden van zijn reis. De een omschrijft Pormes als ‘iemand met een BVD-fobie, die is echt niet normaal’. De ander maakt volgens hem een ‘gigantische vergissing’, net als alle anderen die menen dat hij de training heeft gevolgd. ‘Men praat elkaar na.’ Volgens Pormes heeft hij bij de commissie zijn agenda van de zomer van 1976 overlegd, alhoewel niet in schriftelijke vorm. ‘Ik heb verteld wat ik gedaan heb in die tijd. Hebt u nog de agenda van die jaren?’
In de zomer van 1976 reisden vijftien linkse activisten van Nederland naar Zuid-Jemen op uitnodiging van Wadi Haddad. Haddad was naast George Habash de belangrijkste man van het Popular Front for the Liberation of Palestine (PFLP). Hij beschikte over een ijzingwekkende staat van dienst op het terrein van aanslagen en vliegtuigkapingen gericht tegen de staat Israël. En hij had het PFLP omgebouwd tot een knooppunt van het internationale linkse terrorisme. In zijn kampen waren eerder al strijders uit Spanje, Italië, Ierland, Frankrijk, Japan en Duitsland getraind in het hanteren van wapens en explosieven.
De groep Nederlanders was bij elkaar gebracht door Adrie Eeken en Ciska Brakenhoff, twee activisten van het Palestina Komitee, afdeling Drenthe. Tijdens hun bezoeken aan Palestijnse vluchtelingenkampen hadden ze, tegen de zin van het landelijke Palestina Komitee, banden aangeknoopt met het PFLP. Met de uitnodiging van Haddad in hun achterzak namen ze contact op met leden van de voormalige Rode Jeugd, de in 1974 opgeheven organisatie rond de veroordeelde bommenlegger Lucien van Hoesel. Uit dat contact ontstond de groep van linkse radicalen die in de zomer van 1976 bij het studentenreisbureau van de NBBS een reis naar het Midden-Oosten boekte. Over die reis is inmiddels zo veel gepraat en geschreven dat de namen van de deelnemers vrijwel allemaal bekend zijn.
Verschillende deelnemers aan de Jemen-reis en ook degenen die erover publiceerden, hebben inmiddels een bezoek van de commissieleden Tas en Minks gehad. De kans lijkt daarom klein dat de commissie tot een oordeel komt dat afwijkt van wat in die kennerskring als waarheid bekendstaat, namelijk dat de Sam Pormes die tegenwoordig voor GroenLinks in de Eerste Kamer zit, dezelfde is als de Pormes die overal als deelnemer aan de Jemen-reis te boek staat. Wettig en overtuigend bewijs ligt echter niet voor het oprapen. Niemand in de inner circle wil als matennaaier de geschiedenis in.
Komend weekend, zo is de bedoeling, gaat het rapport, inclusief het weerwoord van Sam Pormes, richting partijbestuur, dat zich er maandag 21 november over buigt en diezelfde avond met een oordeel komt. ‘Het NOS Journaal staat al klaar om dat oordeel te vernemen,’ meldt partijvoorzitter Herman Meijer.
Stel dat de commissie het partijbestuur ervan overtuigt dat Pormes tegen de partij gelogen heeft over zijn verleden, wat zouden volgens Meijer dan de consequenties moeten zijn? ‘Dan zullen we moeten vaststellen dat hij ons niet meer kan vertegenwoordigen. Ook ligt een royement voor de hand. Maar uiteindelijk kan niemand hem zijn zetel in de Eerste Kamer afnemen. We kunnen hem alleen vragen die ter beschikking te stellen. Daarnaast zal de conclusie ook moeten zijn dat de partij heeft gefaald bij de screening en moeten we zien wat we daaraan kunnen verbeteren.’
Over wat ze precies in het PFLP-kamp deden, zijn de Jemen-gangers zelf heel terughoudend. Na terugkeer hebben sommigen er in interviews over verteld. Tien jaar later blikte een aantal van hen op de reis terug in het boekje ’n Hollandse stadsguerrilla van de journalisten Frans Dekkers en Daan Dijksman. Nu, bijna dertig jaar na de reis, is de bereidheid om erover te praten alleen maar geringer geworden. Slechts een enkeling wil er publiekelijk voor uitkomen, anderen willen er alleen anoniem over vertellen. Ook voor het boek Tien Rode Jaren, dat dit voorjaar verscheen, wilden Jemen-gangers hooguit off the record over de reis praten.
Op diezelfde terughoudendheid stuitten ook regisseur Leo de Boer en researcher Hans Dortmans bij de voorbereidingen van hun film De rode jaren, die op het komende International Documentary Filmfestival Amsterdam in première gaat. De documentaire gaat over de geschiedenis van de Rode Jeugd en staat uitvoerig stil bij de Jemen-reis. Mirjam van Hoesel, weduwe van de in 2000 overleden Lucien van Hoesel, bleek als een van de weinigen bereid om voor de camera te vertellen hoe ze samen met Lucien het Jemen-avontuur heeft beleefd.
Een onvrijwillig verslag van de Jemen-reis werd destijds geleverd door Lidwien Janssen, die kort na terugkeer in opdracht van Wadi Haddad de beveiligingsvoorzieningen op het vliegveld in Tel Aviv in kaart moest brengen en ter plekke prompt door de Mossad, de Israëlische geheime dienst, in de kraag werd gevat. Het protocol van haar verhoor, waarin het verblijf in het PFLP-kamp uitvoerig aan de orde komt, geraakte via de BBC in handen van Nieuwe Revu-redacteur Derk Sauer, die het onmiddellijk in zijn blad afdrukte.
Indirecte informatie over het verblijf van de Nederlanders in Jemen komt uit publicaties van en over de Rote Armee Fraktion (RAF). Een aantal leden van de RAF zat tegelijk met de Nederlanders in het PFLP-kamp. Twee van hen waren zelfs door Haddad met de training van de Hollanders belast, als wederdienst voor de gastvrijheid die zij er genoten. De groep Duitsers in het kamp zou later bekend worden als de zogeheten tweede generatie van de RAF, de generatie die onder meer de moord op bankdirecteur Jürgen Ponto en de ontvoering en executie van werkgeversvoorzitter Hanns-Martin Schleyer op haar geweten heeft.
Een van de beide RAF-leden die de Nederlanders trainden, was Peter-Jürgen Boock. Boock heeft inmiddels achttien jaar gevangenis achter de rug. Al in zijn cel nam hij afstand van zijn RAF-verleden, onder meer door er een roman (Abgang) over te schrijven. Inmiddels is hij op vrije voeten en behoort hij tot de mededeelzaamsten onder de voormalige terroristen van de RAF. In de documentaire De rode jaren reist hij met de filmploeg naar Jemen, waar hij een rondleiding door de resten van het kamp geeft en op de kogelgaten wijst in het huis dat gebruikt werd om bestormingen te oefenen. Moeiteloos somt hij de kalibers van de ingeslagen kogels op.
Uit verschillende Duitse bronnen blijkt dat de RAF-leden onaangenaam verrast waren door de komst van de Hollanders. De Rode Jeugd stond bij hen bekend als een groep zonder eenheid en discipline, die zwaar geïnfiltreerd was door de geheime dienst. In het kamp werden hun bangste vermoedens bevestigd. De Nederlanders waren lui en ongedisciplineerd. Velen gedroegen zich als vakantiegangers. Bovendien lagen ze voortdurend met elkaar overhoop. Ze wisten nauwelijks wat ze wilden en wat voor hen het doel van de training was. Een van de Duitsers vertelt ergens dat hij met de Molukse Nederlander in het gezelschap heeft geruzied over het middel van de treinkaping. Hij zegt toen dat middel ‘dom en gevaarlijk’ te hebben genoemd, onder meer vanwege de betrokkenheid van gewone burgers.
Wat het doel van de training betreft, lagen er twee opties: de training was hetzij bedoeld om aan de zijde van bevrijdingsbewegingen elders in de wereld te gaan strijden, hetzij om in eigen land een stadsguerrilla op te zetten. Meestal werd de eerste optie naar buiten uitgedragen (en door de linkse pers gretig gereproduceerd), maar de tweede was voor de meesten het eigenlijke doel, zoals de Duitse bronnen bevestigen.
Zij vertellen ook dat Wadi Haddad de bezoekers van het kamp een voor een testte of ze geschikt en bereid waren om bij wijze van wederdienst acties voor het PFLP uit te voeren. Eerder pleegden bijvoorbeeld drie Japanners in opdracht van het PFLP een bloedige zelfmoordaanslag op het vliegveld in het Israëlische Lod. En ten tijde van het verblijf van de Nederlanders in het kamp namen enkele leden van de RAF deel aan de vliegtuigkaping die in Entebbe smadelijk eindigde. Van de Nederlanders kwam in Haddads ogen met name Lidwien Janssen in aanmerking voor een opdracht. Ze was naïef en fanatiek en stond nog nergens als terroriste bekend. Zij zou gewoon met haar eigen pas het vliegveld van Tel Aviv kunnen inspecteren. Dat bleek een misrekening.
Toen de Nederlandse Jemen-gangers kort na hun terugkeer met de mislukte missie van Janssen werden geconfronteerd, waren velen woedend. Vooral Lucien van Hoesel heeft van de affaire veel last gehad. Na de publicatie van het protocol van Janssens verhoor in Nieuwe Revu werden hij en een paar van zijn kornuiten voor elk wissewasje dat naar links terrorisme rook, van hun bed gelicht. Bij de deelnemers aan de Jemen-reis zat de schrik er vanaf toen goed in. De meesten besloten het pad van de gewapende strijd definitief te verlaten en zich voortaan tot legaal activisme te beperken. Alleen de initiatiefnemers Eeken en Brakenhoff zetten vanuit hun Drentse boerderij de strijd onverdroten voort onder de vlag van het Rood Verzetsfront.
En Sam Pormes? De voor Molukse begrippen extreem-linkse activist verdween in de periferie van de Vrije Zuid-Molukse Jongeren, van waaruit hij een bijrol vervulde bij de bemiddeling met de treinkapers bij De Punt.
</div>

Antoine Verbij

GroenLinks velt oordeel over guerrillero-senator

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel