Hsl: geluidshinder of gewoon boos op de overheid
Dertien jaar geleden ben ik op een zaterdag voor kerst van Amsterdam naar Noord-Groningen gevlucht. In de vooroorlogse wijk waar ik woonde, had een bejaarde buurvrouw met een bontjas over haar pyjama die ochtend op de voordeur van mijn nieuwe onderburen staan bonken, die om acht uur &#8217;s ochtends monter de drilboor in de muren hadden gezet. De slapeloze nacht ervoor had in het teken gestaan van een manisch-depressieve bovenbuurman. De claxonnerende automobilisten, de optrekkende taxi&#8217;s, de jengelende trams met hun piepend-schurende draaistellen, de gierende ambulances, de wiekende traumahelikopters&#8230; Ik was de herrie van de stad even helemaal zat. Met de trein en de bus en de fiets raakte ik die dag tot achter de dijk van de oude Lauwerszee, en nog was het niet stil. De volgende dag zocht ik verder nog, langs bevroren weilanden, richting de Waddenzee, en ik vond de plek waar het nog echt stil scheen te zijn, maar ik mocht er niet in: het was het broedgebied van de kleine Russische gans. De tocht eindigde laat die zondagmiddag bij een desolaat oefendorp op militair terrein de Marnewaard.
En toen was de mobiele telefoon nog zeldzaam.
Nu is er weer een nieuw geluid toegevoegd aan de almaar luider wordende kakofonie in de Randstad: dat van de hogesnelheidstrein die door een half verdiepte open bak raast. Inwoners van de gemeente Lansingerland vergelijken het met &#8216;een bak grind die wordt uitgestort en dat twee minuten lang&#8217;.
Vliegtuiglawaai
Ondanks de in 1979 ingestelde Wet Geluidhinder, waarin diverse bepalingen werden opgenomen over het toegestane aantal decibellen, is Nederland steeds lawaaiiger geworden. Wat de fysieke en mentale gevolgen zijn van die toename aan geluid, blijkt vanwege alle mogelijke variabelen allerminst makkelijk uit te zoeken. Duidelijk is wel dat wie te lang aan hard geluid wordt blootgesteld &#8211; zo&#8217;n tachtig decibel of meer &#8211; een gehoorbeschadiging oploopt. Vroeger waren het machines die gehoorbeschadigingen veroorzaakten, tegenwoordig zijn het mp3-spelers. Volwassenen en kinderen in de buurt van een luchthaven hebben een hogere kans op verhoogde bloeddruk, een risicofactor voor hart- en vaatziekten. Ook hebben kinderen die in de omgeving van een vliegveld naar school gaan gemiddeld een mindere leesprestatie. Maar hoe dat verband ligt, is onduidelijk, volgens professor Erik Lebret, senior-onderzoeker bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). &#8216;Horen ze de juf niet goed als ze instructies geeft? Kunnen ze zich niet goed concentreren tijdens de les? Zijn ze moe omdat ze ook in hun slaap gestoord worden door vliegtuiglawaai? Of wordt leerstof &#8217;s nachts tijdens de slaap niet goed vastgelegd in de hersenen?&#8217;
Niet gewend
Last hebben van geluid kan ook te maken hebben met de associaties bij bepaalde geluiden. &#8216;Laag overkomende vliegtuigen vinden nogal wat mensen griezelig,&#8217; zegt Fred Woudenberg, hoofd &#8216;Cluster Leefomgeving&#8217; GGD Amsterdam. &#8216;Scooters en brommers, hoog op de irritatielijst van Nederlanders, horen bij het beeld van ontspoorde pubers die eropuit zijn je rust te komen verstoren.&#8217;
Ook speelt mee wat de verwachtingen zijn van een situatie. Woudenberg: &#8216;Ik heb zelf eens geprobeerd een heel stil plekje op de Veluwe op te zoeken, waar ik geen wegen uit de omgeving zou horen. Toen ik het had gevonden, hoorde ik pas het verkeer boven mijn hoofd. Dat is het enige moment in mijn leven dat ik last heb gehad van vliegtuigen die overkwamen. Als je óók nog van alles hoort op een plek waar je veronderstelt te kunnen bijkomen van de drukte, word je extra chagrijnig.&#8217;
Zo zijn er nu in Amsterdam flinke spanningen rondom enkele kinderdagverblijven, vertelt Woudenberg. In een paar grote woonblokken zijn crèches gekomen waar de kinderen hele dagen buiten spelen. &#8216;Als je dan op je balkonnetje gaat zitten om te herstellen van alle dagelijks tumult en je hoort in de tuin beneden onophoudelijk schreeuwende kinderen, kan ik me wel voorstellen dat dat irritant kan zijn. Men is het niet gewend.&#8217; Dat speelt volgens minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat wellicht ook een rol bij de zestienhonderd klachten die zijn binnengekomen sinds de hsl-trein aan het proefrijden is geslagen. Het jarenlange uitzicht op een leeg spoor had volgens Eurlings &#8216;een extra stilte gecreëerd&#8217;. &#8216;Nu rijden er dus wel treinen. Schrikken de mensen, of zit het geluid echt boven de normen?&#8217;
Geschonden beloften
De minister vergist zich als hij denkt dat de klachten alleen over schrikken of decibellen gaan &#8211; daar is het geluid uit de bak al te gepolitiseerd voor, en dat lijkt de schuld van de beleidsmakers zelf. Die radicale uitspraak doet de socioloog Christian Bröer, gepromoveerd op invloed van het beleid op geluidsklachten over vliegverkeer. &#8216;Burgers beleven geluid ongeveer zoals de beleidsmakers het hun voorschrijven,&#8217; zegt hij. &#8216;Een zwerm vogels kan evenveel decibellen produceren als een metalen vogel. Toch mopperen mensen niet massaal over die vogels, en wel over dat vliegtuig.&#8217; Dat is niet omdat we de aangeboren neiging zouden hebben natuurlijke geluiden boven die van mensen te prefereren. Het heeft, volgens de socioloog, te maken met hoe we in onze politieke cultuur over in dit geval vliegtuigen hebben leren denken.
Vliegverkeer is in Nederland altijd gekoppeld geweest aan mileubeleid, geluidsbepalingen en de afspraken van de rijksoverheid met burgers. Anders dan bijvoorbeeld in Zwitserland, waar luchtvaartpolitiek vooral gaat over een eerlijke verdeling van de vluchten over alle regio&#8217;s van het land. Bröer: &#8216;Als Zwitsers klagen over vliegverkeer noemen ze als reden dat er boven hun woonplaats onevenredig veel vliegtuigen overkomen. In Nederland gaat de discussie over geluid en richt de woede zich op de geschonden afspraken. Er zijn informatie-avonden, inspraakprocedures, bewoners mogen hun meningen en hun ideeën geven, maar als het erop aankomt, wordt Schiphol gewoon uitgebreid. Omwonenden voelen zich beetgenomen en die onvrede maakt ze extra gevoelig voor vliegtuiglawaai. Als ze vliegtuigen horen, denken ze aan die geschonden beloften.&#8217;
Bij de aanleg van de hsl, waarover nu zoveel klachten zijn, zal het misschien net zo zijn gegaan, vermoedt hij. &#8216;Die hele geschiedenis wordt al gekenmerkt door conflicten. De overheid benadert de geluidsklachten nu puur als een akoestisch fenomeen, maar het is allang veel meer dan dat. Het is een uiting van onvrede die gaandeweg in het contact tussen burgers en beleidsmakers is gegroeid.&#8217;

Annemiek Leclaire

Gepolitiseerde herrie

Vast in zijn eigen gelijk

Heinen

Verhaal van de Week

Social media hacks

Midterms

Premier Jetten

Exit-strategie

Flashback

Hans Stegeman

Tijd voor activisime

Teun van de Keuken

Stop Big Money

Montana

Zo verslaan we radicaal-rechts

Lula uitgelegd

Werkt het nog?

Demonsteren

Schrijver

S.A. Cosby

Ons nieuwe maandblad!

Nu in de winkel