Cees Nooteboom. Brieven aan Poseidon. De Bezige Bij, 288 p., € 19,90
****
door Aart van Zoest
Notities
In Nootebooms Brieven aan Poseidon staan 75 heel korte notities, waarvan 25 de titel rechtvaardigen. Een aantekening aan het eind doet begrijpen dat de eerste geschreven is in 2008, in woonplaats Menorca, en de laatste in 2012, in een wufte plaats in het Zwarte Woud. De lezer kan in Nootebooms woud van bespiegelingen en observaties rondreizen zoals de auteur het over de wereld doet, zonder een dwingend routeplan. Nooteboom is een wijsgeer zonder vastpinnende denominatie. Fundamenteel is hij een dichter, zijn proza is rijk en intens, houdt hier en daar een risico in, namelijk dat de grens naar het al te precieuze wordt overschreden. Veel vraagtekens, veel formuleringen die niet-weten erkennen, want deze filosoof wil, zoals collega Mulisch het uitdrukte, &#8216;het raadsel vergroten&#8217;. Gelijk collega Socrates geeft Nooteboom toe dat hij steeds minder weet. Terwijl de lezer van pagina tot pagina meer onder de indruk raakt van de zonder enige terughoudendheid geëtaleerde belezenheid en kennis van zaken. Het zou ongeëngageerd kunnen lijken, vrijblijvende spielerei van hoog erudiet gehalte, maar zo is het toch niet, zoals blijkt wanneer hij komt te spreken over Hanny&#8217;s Voorwerp, een groene gaswolk ergens in het heelal, ontdekt door lerares Hanny van Arkel. Nooteboom noteert dan dat er in de dagen na haar ontdekking uit de hele wereld veel wetenschappelijke lof kwam voor de amateur-astronome, &#8216;maar in Nederland ging ook de beerput van het internet open. Het crapuul dat daar woont scheen zich buitengewoon op te winden over het feit dat een vrouw iets van belang gevonden had. Ook dat &#8220;voorwerp&#8221; sprak tot het treurige gebrek aan verbeelding: dildo&#8217;s, woordspelingen, infantiliteiten, kortom, een blik in de afdeling eigentijdse modder.&#8217; Impliciet wordt hier het leidend principe achter Nootebooms informatieoverdaad en stilistische sierkunst zichtbaar: hij onderneemt een kruistocht tegen vulgariteit en intellectuele gemakzucht. Wie het daar niet mee eens is, moet dit boek laten liggen, anderen kan worden aanbevolen het ter hand te nemen als een onorthodoxe reisgids in de wereld van de geest.
Deon Meyer. Onzichtbaar. A.W. Bruna, vertaling Martine Vosmaer en Karina van Santen, 368 p., € 19,95
****
door Pieter Groet
Thriller
De Zuid-Afrikaanse auteur Deon Meyer is met 13 uur doorgebroken in Nederland. In de Detective &#038; Thrillergids werd het vijfsterrenboek bekroond met de titel &#8216;VN Thriller van het Jaar&#8217;. In afwachting van nieuwe boeken kan de uitgever nu met frisse moed oudere titels in vertaling uitbrengen. Onzichtbaar verscheen drie jaar geleden in het Afrikaans en Engels. Lemmer is een particuliere lijfwacht met een donker verleden. Zijn cliënte is een jonge vrouw die denkt dat haar dood gewaande broer nog leeft. De zoektocht voert het tweetal naar de natuurparken in het noordoosten van Zuid-Afrika, waar de broer strijd leverde tegen stropers. Daar blijkt dat zijn verdwijning verband houdt met een groot politiek complot uit de nadagen van het apartheidsbewind.
Net als in zijn andere boeken is het nieuwe Zuid-Afrika ook een &#8216;hoofdpersoon&#8217; in Onzichtbaar. Ras blijft een beslissende factor. De cliënte vraagt haar lijfwacht wanneer er toch een einde komt aan de haat in het land. Hij zwijgt, maar denkt: &#8216;wanneer we allemaal even rijk of arm zijn&#8217;. Rondom de natuurparken woedt een strijd tussen rijk en arm, tussen degenen die land geroofd hebben en die het verloren hebben, tussen natuurbeschermers en projectontwikkelaars. Meyer schetst zijn land en de mensen met liefde en deernis. Maar hij is ook een man van de jacht; van hinderlagen en achtervolgingen. Onzichtbaar is minder spannend dan 13 uur, en de lijfwacht is niet zo&#8217;n tot de verbeelding sprekende hoofdpersoon als rechercheur Bennie Griessel. Het verhaal is ook wat omslachtiger, maar Meyer is en blijft een van de interessantste thrillerauteurs door de wijze waarop hij spanning en engagement weet te verbinden.
Jean Pierre Rawie. De tijd vliegt, maar de dagen gaan te traag. Bert Bakker, 72 p., € 15,-
****
door Rob Schouten
Gedichten
Voor de een is hij een charlatan, voor de ander een waardig opvolger van Petrarca, maar geen lezer kan ontkennen dat Jean Pierre Rawie het vak beheerst. Dat hij er meer dan tien jaar over deed om een nieuwe bundel uit te brengen, wijst ook niet op gemakzucht en veelschrijverij. In De tijd vliegt, maar de dagen gaan te traag staat werk zoals we dat van hem kennen, welgevormd en elegant, maar nog meer dan voorheen gaat het over het onvermijdelijk verglijden van de tijd. Er zijn gedichten over zijn dementerende moeder, zijn overleden vriend Driek van Wissen, de dodenstad Venetië. &#8216;Een leven van negentig jaar / liet zich in een paar uur verpakken, / het was in een halve dag klaar&#8217; schrijft hij over de ontruiming van moeders bejaardenkamer, en die geest van ijdelheid der dingen waait door al deze gedichten. Het is traditioneel, maar in zijn vasthoudendheid aan het vanitasthema toch ook indrukwekkend. De dertig gedichten van eigen hand worden aangevuld met wat vertalingen van vijftiende- en zestiende-eeuwse Italiaanse dichters. Dat die van de hele bundel nog het modernst klinken zegt genoeg.
Charlotte Mutsaers. Dooier op drift. De Bezige Bij, 80 p., € 17,90
***
door Rob Schouten
Gedichten
Inspireerde het gedicht &#8216;Koetsier herfst&#8217; van de dichter Osama bin Laden Charlotte Mutsaers tot een gelijknamige roman, inmiddels is ze ook zelf tot de dichtkunst bekeerd. Het zijn gedichten zoals je die van haar mocht verwachten: grillig, praterig en een beetje knots. Springliedjes worden afgewisseld met gruweltafereeltjes, grappige verhaaltjes met bloeddorstige dieren holadijee, een eigen Goldberg-variatie met de pastiche &#8216;Alles van plastic is weerbaar&#8217;. Het is geen weerbarstige poëzie, integendeel, vlot en verstaanbaar, hier en daar schemert engagement door, vooral met dierenleed, maar nooit opdringerig. Over de jacht bijvoorbeeld: &#8216;Zoals ik al zei. / enkel bloed / zwalk maar / terug naar het dal / waar de echo niet / schalt zoals hier / tot ziens bij / de dierproeverij / een bitterbal / in het vizier&#8217;. Al met al levert deze poëzie over het &#8216;lieve lieve leuke leuke / intens vileine leven&#8217; geen grootse teksten op, maar opgewekt dwars is het allemaal wel.

Aart van Zoest

Pieter Groet

Rob Schouten

Fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips