Sofja Tolstaja. Een zuivere liefde. Atheneum, vertaling en nawoord Eva van Santen, 224 p., € 17,95
****
door Aart van Zoest
Roman
Sofja Tolstaja heeft haar talent in de schaduw gelaten van haar beroemde echtgenoot en in de literatuurgeschiedenis kreeg ze ten onrechte een ongunstige rol toebedeeld. Deze uitgave houdt, na vijfenzeventig jaar wachttijd, een gerechtvaardigd eerherstel in. De kwaliteit is evident. De hoofdpersoon is een adellijke vrouw. Haar leven geeft zij zin door zoveel mogelijk haar liefde zuiver te houden, in de romantische zin, zonder promiscuïteit, met opofferingen. Uit de tijd misschien, maar het streven heeft bestaan. Wanneer ze liefde voor een ander voelt, onderdrukt ze de aanvechting om die concreet te beantwoorden. De echtgenoot, desondanks onmatig jaloers, geeft, op zijn zachtst gezegd, weinig blijk van erkentelijkheid. De personages hebben hun ups en downs, hun psychologische wendingen naast constante kenmerken; ze zijn zogezegd round characters en speciaal dát geeft de roman zijn allure en intrinsieke waarde. Een van de personages stelt dat men &#8216;in de liefde niet halverwege kan stoppen, het is alles of niets&#8217;. Dat doet denken aan de onvergetelijke opmerking van Jelle Brandt Corstius: Russen zijn maximalisten. Dat is precies wat hun literatuur meeslepend maakt. Sofja Tolstaja is daarvan een goed voorbeeld.
Eveline Vreeburg. Onder pseudoniem. Prometheus, 240 p., € 17,95
*1/2
door Marjolijn Pouw
Debuut
Onder pseudoniem is het zoveelste &#8216;unieke&#8217; literaire debuut dat in 2011 verschijnt. De schrijfster rekent af met haar moeilijke jeugd en het nog moeilijkere volwassen worden. Verschrikkelijke ouders, seksueel misbruik, een familielid dat op tragische wijze om het leven komt; het leven is geen lolletje maar niemand die zich om het arme kind bekommert. De mooie, onzekere Eefje wil actrice worden en trekt naar Amsterdam. Het lukt haar niet om door te breken, vandaar dat ze zich aan succesvoller debutanten vastklampt, zo neukt ze haar verdriet van zich af. In afwisselende passages over haar problematische verleden en haar morsige leven in halfartistiek Amsterdam krijgen we de gebruikelijke jeugdtrauma&#8217;s voorgeschoteld. Slecht geschreven is het boek niet, maar &#8216;rauw, eerlijk en geestig&#8217; zoals de uitgever het noemt kan ik het niet vinden. Wie weet of de schrijfster, nu ze alle ellende van zich heeft afgeschreven, spoedig met een minder larmoyante opvolger komt.
Ellen Deckwitz. De steen vreest mij. Nijgh &#038; Van Ditmar, 48 p., € 14,95
**1/2
door Rob Schouten
Poëzie
Het debuut van Ellen Deckwitz (1982), De steen vreest mij, blijft je vooral bij vanwege het ongewone karakter, een boos sprookje, Sneeuwwitje in het donkere bos. Ze heeft iets weg van een hedendaagse Hendrik de Vries. Leven in angst en vreze: &#8216;Hier heb je opa&#8217;s geweer&#8217; of &#8216;Als je iets mag / hakken ze je handen wel af.&#8217; Om elke hoek loert gevaar, maar zo voortdurend dat de scherpe kantjes er op den duur afgaan. Het ergst is het dan ook als je in deze gedichten iets van de gewone werkelijkheid ontwaart, tandfloss, allochtonen, zodat je je realiseert dat deze gedichten niet zomaar een hallucinatie zijn. Wars van enige blijmoedigheid schrijft Deckwitz, maar onderhuids op zoek naar verlichting: &#8216;De aarde slurpt regenwormen op en ik gok / dat we allemaal lief willen worden / gevonden.&#8217; Geschreven met, zoals het ergens heet, de kogel van de ballpoint, niet altijd even raak maar wel altijd dreigend.
Stefan Hertmans. De val van vrije dagen. De Bezige Bij, 80 p., € 16,90
***1/2
door Rob Schouten
Poëzie
Stefan Hertmans is in de loop der jaren uitgegroeid tot een van de grootste Vlaamse dichters, iemand die talige en semantische complexiteit weet te combineren met emotionele toegankelijkheid. Ook De val van vrije dagen is tegelijk een filosofische en lyrische bundel, waarin gedachten over ons bestaan, de kosmos en het allerkleinste samengaan met het alledaagse: &#8216;Vanavond gaan de mieren met de sterren op café.&#8217; Ergens anders heet het, naar aanleiding van Schönbergs werk: &#8216;het hart dat naar abstracties zoekt / komt altijd in het eigen ritme aan,&#8217; als om te onderkennen dat abstractie om zichzelf ook maar een lege huls is. Het lijkt erop alsof Hertmans&#8217; aandacht in de loop der jaren naar de menselijke kant van het leven is verschoven, en dat geeft hem precies de twijfels die hij kon gebruiken: &#8216;Er is, in tussentijden van verwachting, / geen gat zo ondiep of de ziel tuimelt erin.&#8217; Heel mooi.
Driek van Wissen. De laatste jaren. Nijgh &#038; Van Ditmar, 128 p., € 15,-
**1/2
door Bouke Vlierhuis
Poëzie
De laatste jaren bevat een selectie uit de grote hoeveelheid &#8216;sonnettettes&#8217;, zesregelige light verse- gedichtjes die puntig reageren op een actueel onderwerp, die voormalig Dichter des Vaderlands Driek van Wissen in de laatste tien jaar van zijn leven schreef voor diverse media. Een indrukwekkende verzameling: honderden gedichten, allemaal strak in de door de dichter zelfbedachte vorm. Van Wissen toont daarmee dat hij beschikt over een grote hoeveelheid ouderwets dichterlijk vakmanschap, een eigenschap die in de huidige tijd niet altijd de waardering krijgt die hij verdient. Er valt in deze bundel ook wat te lachen en soms neemt Van Wissen zijn landgenoten, zijn collega-schrijvers en de politiek op de hak. Maar vaak ook is hij zuur, mopperig, gemaakt leuk of gewoon heel erg flauw. Je kan je dan ook afvragen of deze bundel het best denkbare eerbetoon is aan de in mei 2010 plotseling overleden dichter.
Ted van Lieshout. Driedelig paard. Leopold, 87 p., € 13,95, 10+
****
door Joukje Akveld
Kinderboek
Ted van Lieshout flikt het weer: na het beeldsonnet verzon hij opnieuw een nieuw genre. Driedelig paard staat vol blokgedichten; proza-achtige poëzie gepresenteerd in uitgelijnde tekstblokken zonder aanhef, witregel of rijm. Het vrolijke ratjetoe aan onderwerpen waaiert uit van een vermiste kabouter (signalement: rode wambuis met bijpassende pofbroek) via gedesillusioneerde jongleerballen tot een moeder die haar kind te kennen geeft de tekening voor moederdag spuuglelijk te vinden. De toon van de ultrakorte verhaaltjes is lichtvoetig en laconiek en soms sprookjesachtig met een twist (de spreekbeurtkikker die &#8216;kus me!&#8217; zou kwaken wil na een zoen maar geen prins worden). Tussen de vetgedrukte tekstblokken staan beeldsonnetten: veertien regels waarin de woorden hebben plaatsgemaakt voor schelpen, cashewnoten of wasknijpers. Woordkunst meets beeldkunst in dit onconventionele en aantrekkelijk vormgegeven bladerboek dat zich aan al te stringente leeftijdsgrenzen onttrekt.

Aart van Zoest

Joukje Akveld

Rob Schouten

Marjolijn Pouw

fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips