Erik Menkveld. Het grote zwijgen. Van Oorschot, 387 p., € 20,-
***1/2
door Marjolijn Pouw
Roman
Erik Menkvelds romandebuut over de vriendschap tussen de componisten Diepenbrock en Vermeulen is een waagstuk. In de karakterisering van hun liefdesleven probeert hij hun muzikale opvatting te vangen. Of hij ze daarmee recht doet kan ik niet beoordelen (is hun overspel verzonnen?) maar je kunt eruit afleiden hoe bepalend Menkveld het verschil in houding voor hun muzikale ontwikkeling acht. &#8216;Dat Diepenbrock nooit werkelijk is doorgebroken, is voor een belangrijk deel aan zijn eigen gebrek aan daadkracht en gerichtheid op het verleden te wijten,&#8217; vindt Vermeulen. &#8216;En voor het overige spelen zijn houding in de oorlog en Mengelberg er natuurlijk een belangrijke rol in.&#8217; De afstandelijke, passieve Diepenbrock is in de negentiende eeuw blijven steken, de geëngageerde, felle Vermeulen heeft zich voluit in het leven en op de vraagstukken van zijn tijd gestort. De beschrijving van hun vriendschap is het beste deel van het boek, die van hun liefdesleven lijkt uit een damesroman.
Lawrence Hill. Het negerboek. Ailantus, vertaling Ine Willems, 477 p, € 19,95
***
door Hans van den Bergh
Roman
De oorspronkelijke titel uit 2007 luidde The book of negroes, een licht provocerende naam voor een kwaadwillende lezer. Maar het originele boek dat zo heette heeft in de achttiende eeuw echt bestaan en was een nauwkeurig bijgehouden register van alle in South Carolina geïmporteerde zwarte slaven.
Auteur Lawrence Hill is een Canadese mensenrechtenactivist die de gruwelen van de slavenhandel heeft willen vangen in de vorm van een roman. Als hoofdpersoon koos hij een Afrikaans meisje van dertien dat omstreeks 1758 dicht bij het huidige Mali wordt gevangengenomen door zwarte slavendrijvers. Wij volgen haar op haar mars naar de kust, op haar overtocht naar de Zuidelijke Staten en uiteindelijk naar Londen in 1802 waar de tegenstanders van de slavernij (abolitionisten) haar voor hun campagne inzetten.
Want ondanks de verschrikkingen die zij continu meemaakt is zij een toonbeeld van wat zwarte slaven met veel geluk, intelligentie en hard werken konden bereiken. Ze spreekt tenslotte wel zes talen, is volleerd vroedvrouw en letterlijk iedereen is even dol op haar.
Ik betwijfel of het zin heeft zoveel (onwaarschijnlijke) fictie los te laten op een historisch zo beladen onderwerp. Maar Hill heeft zijn huiswerk dubbel en dwars gedaan. Elk detail is gebaseerd op grondige documentenstudie. Daarmee is zijn boek nog geen meeslepende roman geworden. De vertaling (door Ine Willems) is zeer verzorgd, maar bij de uitgeverij zullen ze toch ooit een corrector in dienst moeten nemen die alle weggevallen letters (en woorden) weer in kan voegen.
Sherwood Anderson. Winesburg, Ohio. Van Oorschot, vertaling Nele Ysebaert, 196 p., € 20,-
****
door David Duijnmayer
Klassieker
Winesburg, Ohio van Sherwood Anderson, oorspronkelijk verschenen in 1919, is door uitgeverij Van Oorschot voorzien van een nieuwe, uiterst leesbare vertaling. Anderson (1876-1941) staat te boek als een inspiratiebron voor met name Amerikaanse schrijvers, maar Winesburg, Ohio is een kleine eeuw na verschijnen niet alleen literair-historisch interessant.
Als roman is het een soort pars pro toto: het bestaat uit een serie portretten van individuele dorpsbewoners, en met die individuele levens komt ook het plattelandsdorp zelf tot leven en toont Anderson ons het Amerika van eind negentiende, begin twintigste eeuw. Anderson was bovendien een van de eersten die inzagen dat vrijwel elk leven &#8211; hoe onbeduidend het zich ook laat aanzien &#8211; stof kan bieden voor een verhaal, en tegelijkertijd laat hij zien hoezeer al die verhalen op elkaar lijken. Door de bank genomen zijn Andersons personages namelijk allemaal gelijk: ofwel jong en vol van hun eigen grootse plannen, ofwel oud en gedesillusioneerd.
Mensje van Keulen. De verhalen. Atlas, 512 p., € 21,95
****
door Anne Versloot
Verhalen
De personages van Mensje van Keulen &#8211; die dit jaar haar veertigjarige schrijversjubileum viert &#8211; mogen er zijn. De vader die met z&#8217;n windbuks op de knijpers van de waslijn schiet of de vrouw die een net geëuthanaseerde hond in de pedaalemmer laat glijden. Ze lijken zo weggelopen uit de Tales of the Unexpected van Roald Dahl. Vreemde vogels. Met kolossale voeten, een bochel, of gewoon een dikke kont. Maar nergens gaat Mensje van Keulen over the top. Haar tante Do of meneer Veldjes zijn weliswaar wat raar, maar o zo menselijk. Ze zouden zomaar bij je om de hoek kunnen wonen, ja, zelfs bij je in de straat. Haar puike korte &#8211; en vooral onvoorspelbare &#8211; verhalen zijn nu gebundeld. Waarin maar weer eens opvalt hoe weinig woorden ze nodig heeft. &#8216;&#8221;Leendert, wil je nog een nootje?&#8221; vroeg ze en rammelde met een schaal. &#8220;Ik heb m&#8217;n tanden niet in,&#8221; zei hij. &#8220;Dan haal ik ze wel even,&#8221; zei ze en zette de schaal op het bed.&#8217;
Tim Davys. Amberville. De Arbeiderspers, vertaling Erica Weeda, 319 p., € 19,95
****
door Hans van den Bergh
Roman
In Amerika is Amberville van Tim Davys door de kritiek met klaroenstoten onthaald. Hier heb ik er nog niet veel over vernomen, maar onalledaags is het boek zeker. Over (het pseudoniem van) de schrijver is bijvoorbeeld niets bekend en het genre is bij mijn weten nooit eerder beoefend. De roman speelt in een sinistere parallelwereld waarin alle personages pluchen beesten zijn &#8211; &#8216;knuffels&#8217; &#8211; die overigens een zeer herkenbare maatschappij in stand houden.
Het is dan ook een mooie vondst om het befaamde schilderij Nighthawks van Edward Hopper op de omslag te zetten, maar dan bevolkt met speelgoedbeesten. Hoe komen een beer en een konijn echter aan pluchen nageslacht? En vooral: wie bepaalt wanneer ze zo versleten zijn dat ze op de dodenlijst worden gezet? Dit zijn de grimmige vragen die Eric Beer en zijn trawanten moeten oplossen; fundamentele ethische vragen worden daarbij niet geschuwd. Zo groeit een komische fabel uit tot een knuffel-thriller. Als er een pluchen Gouden Strop bestond, verdiende Tim Davys hem.

Hans van den Bergh

Marjolijn Pouw

David Duijnmayer

fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips