Ingmar Heytze. Ademhalen onder de maan. Podium, 48 blz, € 15,00
****
door Rob Schouten
Poëzie 
Onlangs pleitte Ingmar Heytze voor verstaanbare poëzie die de lezer meeneemt. Zit namelijk in z&#8217;n eigen DNA. Maar het voormalige wonderkind is wel allang volwassen geworden. Hoe toegankelijk ook, zijn onderwerpen zijn gerijpt. In Ademhalen onder de maan gaat het om existentiële, zelfs kosmische zaken: wat moeten we hier eigenlijk? Wie zijn al die anderen? Kan het ook heel anders? Maar ook: &#8216;Ik zou niet weten wat ik door moet geven.&#8217;Heytzes manier om met de fundamentele eenzaamheid om te gaan, is van anderen te houden, daarom nogal wat verzen over liefde en dood, maar ook over het verlangen naar huiselijkheid: &#8216;Men hoort kinderen te hebben / die nog even wakker mogen // en te wonen in een tuinwijk.&#8217; Heytze is hier meer bezig met de wereld dan met zichzelf; hij voelt zich alles en iedereen tegelijk. Als je de bundel van voor naar achteren leest merk je trouwens dat zijn aanvankelijke, haast oosterse welbevinden almaar onrustiger wordt. 
Etgar Keret. Verrassing. Podium, vertaling Adriaan Krabbendam en Ruben Verhasselt, 240 p., €18,50
***
door Marjolijn Pouw
Verhalen
Etgar Kerets verhalen worden met Kafka&#8217;s werk in verband gebracht. Vanwege de raadselachtige gebeurtenissen waarin zijn personages verstrikt raken? De overeenkomst tussen beide schrijvers is oppervlakkig, al verwijst Keret naar Kafka. Neem zijn verhaal &#8216;Pudding&#8217;. Daarin wordt de goudeerlijke, brave Avisjai Aboedi op een dag door agressieve criminelen uit zijn huis gesleept. Hij denkt dat zijn laatste uur heeft geslagen en misschien is dat wel zo, maar dat blijft in de verborgenheid want de ontvoerde Avisjai krijgt een roze droom: &#8216;Wakker worden! Wakker worden!&#8217;, denkt hij, maar de werkelijkheid is onaantrekkelijk en dus droomt hij door, hopend op het lekkere toetje dat hem in het vooruitzicht wordt gesteld: &#8216;En misschien als hij eenvoudig weigert alles om hem heen in zich op te nemen, als hij het betwijfelt, dat het dan allemaal plotseling wegsmelt. In alle gevallen is het onnodig om je druk te maken,&#8217; stelt de verteller koeltjes vast.
Aboedis ontvoering lijkt op de arrestatie van Josef K. in Het proces, Kafka&#8217;s in 1925 gepubliceerde roman. Ook Josef K. wordt zonder dat hij zich van enig kwaad bewust is opgepakt en ook hij protesteert krachtig, maar anders dan Aboedi voelt hij zich schuldig en is hij bang. Aboedi vindt zijn lot onverdiend en eclipseert, K. kan zich niet aan zijn schuldgevoel onttrekken en gaat ten onder. Zowel bij Kafka als bij Keret is wat er gebeurt bizar, maar bij Kafka is alles op de werkelijkheid terug te voeren terwijl Keret het bovennatuurlijke een rol geeft. Ook de (technische) invalshoek is anders. Kerets verteller levert ironisch commentaar en houdt afstand, waar Kafka&#8217;s verteller nagenoeg met K. samenvalt. Dat maakt Het proces zo beklemmend, Kerets verhalen wekken eerder de indruk van een vernuftig spel. Het ene procedé is niet beter dan het andere, maar een wereld van verschil geeft het wel te zien. 
Niels Gerson Lohman. Een rijk alleen. Nijgh &#038; Van Ditmar, 224 p., €17,50
** ½ 
Door Marjolijn Pouw
Roman
Romandebuten gaan meestal over een kindertijd vol ellende en dan volwassen worden. Ook het debuut van Niels Gerson Lohman. Het door hem opgevoerde jeugdtrauma is een verslaafde vader en de verdrinkingsdood van een oudere broer. Mos Lupin, die het drama vertelt, groeit in de puberteit uit tot een ettertje dat van zichzelf zegt: &#8216;Ik was niet te vertrouwen en ik was er trots op.&#8217; Hij komt tot inzicht als hij zijn demente, stervende vader uit zijn lijden verlost. Een versleten onderwerp zegt niets over de kwaliteit van een boek, die zit in de aanpak. Heeft Gerson Lohman nog iets aan het genre toe te voegen? De roman is conventioneel opgebouwd, en aanvankelijk vlak en gewild kinderlijk van toon. Daar komt verandering in als Mos de geleidelijke teloorgang van zijn vader beschrijft. De slotscène waarin hij met hem afrekent, laat zien wat Gerson Lohman kan. Van hem kunnen we meer verwachten. 
Philippe Soupault. De laatste nachten van Parijs. Coppens &#038; Frenks, vertaling en nawoord Mirjam de Veth, 157 p., € 24,95
****
door Aart van Zoest
Roman 
In de eerste helft van de vorige eeuw heeft de Franse literatuur reuzen geleverd van het formaat Céline, Proust, Gide, Malraux. Die hadden hun plaats in een context van andere auteurs die minder bekend bleven maar in het letterkundig bedrijf een niet uit te vlakken rol hebben gespeeld. Uitgevers Coppens &#038; Frenks brengen dat in herinnering. Onze kijk op de letterkundige rijkdom van die tijd is daarmee uiteraard gediend. Freud had er intussen op gewezen dat dromen het verdienden om te worden verteld en Apollinaire creëerde het woord &#8216;surrealisme&#8217;. Zo konden er auteurs optreden die zich surrealisten noemden &#8211; ze plaatsten gedroomde werkelijkheid centraal in hun werk. Soupault, mindere god, neemt in hun midden een plaats van betekenis in, zoals de vertaalster aantoont in een einleuchtend nawoord (een letterkundecollege). Nauwelijks een plot; de lezer beleeft samen met hoofdpersoon Jacques nachtelijke dwaaltochten door Parijse straten en pleinen in de hoop droomvrouw Georgette weer te ontmoeten. Toeval bepaalt de route en de ontmoetingen met figuren die, zoals dat in dromen hoort, duister zijn als de nacht. Die route wordt concreet aangegeven, een liefhebber zou hem vandaag de dag of nacht kunnen nawandelen.

Aart van Zoest

Rob Schouten

Marjolijn Pouw

Fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips