Nelleke Noordervliet. Vrij man. Augustus, 464 p., € 19,95
***
door Marjolijn Pouw
Roman
Menno Molenaar, een zeventiende-eeuwse, naar kennis dorstende arme jongen, vermoordt de sadistische minnaar die zijn universitaire studie betaalde en vlucht naar Amerika. Menno is een rationalist die in kringen verkeert van verlichte denkers als Spinoza en Koerbagh. Hij legt zich niet neer bij gangbare, aan de Bijbel ontleende verklaringen, maar wil de oorzaak van verschijnselen begrijpen door onderzoek. Hij lijkt daarin op de historische Koerbagh, van wie de schrijfster hem meer kenmerken meegaf. Evenals Koerbagh studeerde Molenaar rechten en medicijnen en houdt hij zich bezig met de verhouding tussen kerk en staat. Beiden zijn republikein en verwerpen het machtsmisbruik van de Oranjes en hun hervormde domineeskliek. Koerbagh neemt in zijn geschriften stelling en moet dat met de dood bekopen, maar Menno blijft buiten schot. Hij is een twijfelaar die alles wat hij bedenkt met tegenargumenten ontkracht. Hij weigert om zich bij anderen aan te sluiten en blijft in eenzaamheid zoeken. Een Amerikaanse vriend noemt hem: &#8216;een man zonder eigenschappen, of liever gezegd: hij meet zich de eigenschappen aan die de omstandigheden eisen.&#8217; Dat is een kwalificatie van onze tijd. De schrijfster verhult dat niet, ze haalt Menno letterlijk de eenentwintigste eeuw in door hem op hun ontmoetingsplaats in New York op de man af te vragen hoe het zat. Want hoe kan zij dat weten? Het is immers onmogelijk om de gedachten van je personages te bevatten? Zoiets zegt Musil in Der Mann ohne Eigenschaften ook. Musils boek zit vol grappen, Noordervliet schrijft een brede, ernstige historische roman die de overeenkomsten blootlegt tussen de zeventiende eeuw en de onze: tijden waarin oude zekerheden verdwijnen zonder nieuw houvast. Politici en bestuurders hebben geen verbinding meer met het volk en het gat wordt opgevuld door gewiekste populisten die uit zijn op roem en macht. Een indrukwekkende roman, maar zwaar en overbelast.
Jessica Durlacher. Musk. De Bezige Bij, 480 p., € 19,90
**
door Marjolijn Pouw
Verhalen
Musk is een bundel gelegenheidswerk van Jessica Durlacher dat sinds 1999 los of in tijdschriften is verschenen. Hij mist inhoudelijke samenhang, al gaan de verhalen over vrouwen die zich, meegesleept door hun dromen, door een man hebben laten bedonderen en daar gegeneerd maar met een tikje heimwee op terugkijken. De verhalen zijn soepel en vlot geschreven, maar je ziet te duidelijk dat ze zijn bedacht en dat ontneemt ze charme. De schrijfster is op haar best in de autobiografische stukken. Vooral de novelle &#8216;Arthuro d&#8217;Alberti&#8217; is mooi. Daarin beschrijft ze het lot van haar grootvader, een gemankeerde operazanger uit Baden-Baden die in doorgangskamp Westerbork alsnog het podium betreedt. Aan de hand van wat ze over hem te weten komt probeert ze haar vader te doorgronden, de schrijver Gerhard Durlacher die als veertienjarige in de Duitse moordkampen terechtkwam. Hij overleefde, zijn ouders kwamen om. Beheersing polijst Jessica Durlachers woede en verwarring.
Josh Ritter. De wonderjaren van Henry Bright. Nijgh &#038; Van Ditmar, 288 p., € 19,95
***
door Tim de Gier
Roman
Omdat voor sommige verhalen liedjes te kort zijn, heeft zanger Josh Ritter een roman geschreven. In De wonderjaren van Henry Bright keert de aardige en wat onbenullige Henry Bright terug uit de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog. Hij krijgt gezelschap van een engel; niet een gevleugelde heilige, maar een stem uit de mond van een paard, een geit of zelfs uit de grond. Op instigatie van de engel steekt hij na de geboorte van zijn zoon het huis in brand met daarin zijn zojuist overleden vrouw. Henry neemt zijn zoon mee en slaat in totale verwarring op de vlucht, achtervolgd door een bosbrand en een woedende schoonfamilie. Ritter maakt sfeervolle folkmuziek, waarin de gitaar verhalen ondersteunt over oorlog, moordenaars en avonturiers. Deze eerste roman is een soort literaire jamsessie die prima past bij zijn muzikale oeuvre. Als zanger is hij een troubadour die muzikale verlichting biedt voor het leed van de alledaagse Amerikaan. Dat wil hij ook met dit verhaal, maar het voelt tegelijk als een middagje proberen. Toch: plezier dat naar meer smaakt.

Marjolijn Pouw

Tim de Gier

Fictie

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips