<div class="lead">
Er is een kloof tussen de mensen die het zich wel en de mensen die het zich niet kunnen veroorloven om te zeggen wat ze vinden.
</div>
Het was een goed idee voor ons studentenblad Babel: we trokken naar Venlo om daar op zoek te gaan naar PVV-sympathisanten. Het was 2011 en de PVV was opvallend groot in de geboortestad van partijleider Geert Wilders.
Ik herinner me vooral de heenreis, hoe mijn Babel-collega’s met hun rug richting het zuiden gleden, terwijl ik vooruit reed. De trein was te druk om samen in een set van vier te zitten en dus praatten we over het gangpad heen. Het ging over wat we verwachtten aan te treffen in Venlo en ik vreesde dat er Venloërs in de wagon zaten. Ik schaamde me voor ons gesprek. Mijn collega’s gebruikten woorden – ‘kak’, ‘een vriendje van mij’, ‘domme lui’ – waarmee ik mij niet wilde vereenzelvigen (schaamte en snobisme gaan goed samen).
<q class="pull-left">Zeggen wat je vindt, dat lijkt momenteel hét criterium om een populair politicus te worden.</q> 
Hoe dan ook belandden we in Venlo. Uit ons Babel-verslag van vijf jaar geleden citeer ik: ‘Het is twee uur. Op de zonovergoten Markt zitten de terrassen vol, iedereen lijkt vrolijk door de lentezon. Hier en daar wordt al een koud biertje gedronken. We raken aan de praat met een groepje jongens.’ Sidney (toen 21 en student Network Infrastructure Design) vindt de discussie over hoofddoekjes ‘gezeur’, maar hij en zijn vrienden waarderen Wilders wel degelijk. Leeftijdsgenoot Remco (in 2011 werkzaam in de horeca): ‘Toen in Duitsland zei Hitler ook gewoon waar het op stond.’ Remco stelt dat het hem niet zozeer gaat over wát Wilders zegt. Het gaat hem erom dát hij spreekt en precies zegt wat hij vindt.
Zeggen wat je vindt, dat lijkt momenteel hét criterium om een populair politicus te worden. En daar kun je alle gestandaardiseerde methoden die populariteit dienen te genereren – een spindoctor, naar ‘de mensen’ toe, snelle taal – nou juist niet bij gebruiken.
Dat deze vorm van eerlijkheid wordt gewaardeerd, is niet zo gek. Mensen wier werk afhankelijk is van publiek, worden namelijk betaald om onafhankelijk te zijn en te zeggen wat ze vinden. Dat geldt voor een columnist, maar idealiter ook voor bijvoorbeeld een tv-presentator of politicus. Ze vertolken nooit een groep of volk, ze vertolken vooral de vrijheid om te kunnen volgen en naleven wat ze zelf vinden. Dat levert echter een kloof op tussen hen en de mensen die het zich niet kunnen veroorloven om te zeggen wat ze vinden. Dat zijn de mensen die vrezen dat ze hun baan verliezen als ze hun mening verkondigen, als ze kritiek formuleren of niet mee willen lachen met een slechte grap.
<figure id="post-345213 media-345213" class="align-center"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/11/niet-vrij-online_preview.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/11/niet-vrij-online_preview-320x320.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2016/11/niet-vrij-online_preview-640x640.jpg 640w" alt="" /><figcaption>Illustratie: Elise van Iterson</figcaption></figure>
De verschrikkelijke reacties op Sylvana Simons zijn in de eerste plaats racistisch. Maar komt deze respons niet ook voort uit de jaloezie dat zij één is met haar idealen en opvattingen, en deze verkondigt, dat ze daar haar werk van heeft gemaakt? Volgens mij komt de schrikbarende haat die op internet jegens Simons woedt niet zozeer voort uit het feit ‘dat alles maar moet kunnen tegenwoordig’ of als respons op een zogenaamde ‘nieuwe politieke correctheid’, maar uit het feit dat mensen afhankelijk zijn van hun werkgever – bedrijven en instituten die hun personeel vragen om hard te werken en commercieel te denken. De meeste mensen worden sociaal-economisch gedwongen om opportuun te reageren en te handelen. Dat knelt.
Als een elite ergens uit bestaat, dan uit mensen die kunnen zeggen wat ze vinden, zonder te hoeven vrezen voor represailles, omdat een represaille het belang van haar of zijn werk bevestigt. Een kunstenaar die de mond wordt gesnoerd, ziet het belang van zijn werk toenemen. De politicus die Vrijheid als motto heeft, leest in elke vrijheidsbeperking het belang van zijn programma.
Ieder mens zou betaald moeten krijgen voor wat hij vindt. Niet omdat elke mening een beloning verdient, maar omdat de beloning er wellicht voor zorgt dat niet het uiten zelf, maar wát je uit centraal komt te staan.

Simon(e) van Saarloos

Ieder mens zou betaald moeten krijgen voor wat hij vindt

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips