<div class="lead">
Toen de VS de atoombom op Hiroshima gooide, was de Amerikaanse geleerde Bernard Brodie de eerste die begreep dat er iets fundamenteel veranderde in de wereldpolitiek. ‘Van nu af aan gaat het niet langer om hoe je een oorlog wint, maar om hoe je hem vermijdt,’ klonk zijn conclusie.
</div>
<div class="figure--left">
<figure id="post-380183 media-380183" class="align-left"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/800px-Nagasakibomb.jpg" srcset="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/800px-Nagasakibomb-320x382.jpg 320w, https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2018/01/800px-Nagasakibomb-640x765.jpg 640w" alt="" /><figcaption>De nucleaire explosie bij Nagasaki/Wikimedia Commons</figcaption></figure>
</div>
Het betekende een enorme verschuiving van militair naar diplomatiek vernuft. Een grote paradox dat uitgerekend een ontzagwekkend wapen voor die verschuiving zorgde, en tegelijk ook het probleem schiep dat je dat wapen wel als stok achter de deur nodig had om de diplomaten hun werk te laten doen.
Generaals moesten wel even wennen aan hun nieuwe rol en hebben altijd gepoogd om het ‘voerbare’ van hun oorlog alsnog te incorporeren in de buitenlandse politiek. Maar de Brodies wonnen en dat leidde tot een indrukwekkend handboek ‘how to handle in the nuclear age’, een catechismus die je de Hogere Afschrikkingskunde zou mogen noemen.
Een van Brodies vele nazaten, Glenn Snyder, verfijnde rond 1960 de Afschrikkingskunde met het onderscheid tussen deterrence by punishment en deterrence by denial. Het eerste is afschrikken door je vijand te laten zien dat je hem zult verslaan (kan de NAVO van Rusland winnen als Rusland de Baltische staten binnenvalt?). Het tweede is afschrikken door je vijand achteraf terug te betalen met een vergelding, op een door jou te kiezen tijd, plaats en wijze. Ook in die tweede variant is een relatief grote rol weggelegd voor diplomaten. Met succes, want het leidde tot de langste periode in de geschiedenis dat grootmachten oorlog met elkaar meden en alle betrokkenen steeds beter de ongeschreven gedragsregels van het nucleaire tijdperk leken te onderschrijven. Je zou zelfs van een nucleair partijkartel der haves kunnen spreken, waarin het belang van stabiliteit zwaarder woog dan onderlinge ruzies en have nots gezamenlijk buiten de deur werden gehouden.
Niet dat grootmachtconflicten daarmee uit de wereld zijn. Voer voor wantrouwen en ruzie genoeg: kernwapens worden oud en vervangen door ‘betere’. Ze kunnen ook in handen vallen van nieuwkomers die zich niet naar de kartelregels schikken. Intussen dreigen binnen het kartel voortdurend brandjes die geblust moeten worden. In dit tijdsgewricht staat de Hogere Afschrikkingskunde zo niet op de tocht, dan wel opnieuw ter discussie. In een wel heel ongelukkige samenloop van omstandigheden wacht ons een reusachtig rondje modernisering van kernwapens, voltrekt zich een nieuwe tafelschikking onder de grootmachten (VS daalt en China komt op, Rusland wil blijven meetellen), gaan oude wapenbeheersingsverdragen de prullenmand in, worden nieuwe wapens ontwikkeld die de functie van ‘oude’ kernwapens achterhaald maken, en groeit de kans op ongelukken door een nieuwe generatie politieke leiders en generaals die de oude don’ts der Hogere Afschrikkingskunde niet in hun DNA hebben.
<q class="pull-left">De nieuwe leiders hebben de Hogere Afschrikkingskunde niet in hun DNA.</q>Donald Trump, die doodleuk twittert dat hij met een druk op de knop een totale vernietigingsoorlog tegen Noord-Korea kan en zo nodig zal ontketenen. Of twijfel zaait bij bondgenoten, die van de weeromstuit gaan nadenken over eigen atoomwapens. Miljarden gaat investeren in kernwapens die makkelijker ‘bruikbaar’ zullen zijn. Poetin, die de atoomdrempel al eenzijdig heeft verlaagd door te dreigen met een vroege kernaanval op staten om ‘NAVO-agressie’ met gewone wapens te stoppen. Esacalation to de-escalate noemt hij dat. Een opeenstapeling van omstandigheden die ons zou moeten dwingen om stil te staan bij de oude wijsheid van Bernard Brodie: diplomacy first. En nadruk op denial in plaats van het krijgshaftige punishment.
<div class="info-box-shadow">
Meer van Ko Colijn over de rol van oorlog in de internationale betrekkingen? Lees hier <a href="https://www.vn.nl/blanco-cheque-oorlog/" target="_blank">&#8216;Een blanco cheque voor oorlog&#8217;</a>: sinds 9/11 mag de Amerikaanse president waar en wanneer hij wil oorlog voeren, zonder goedkeuring van het Congres. Back in the day al niet zo’n slim idee, en met Trump als roerman al helemaal niet.
</div>