<div class="lead">
In de jaren negentig was de zogenaamde &#8216;sorry-democratie&#8217; alomtegenwoordig. Na een korte afwezigheid ziet Max van Weezel nu nieuwe gouden tijden aanbreken voor het sorry zeggen.
</div>
Als je in de jaren negentig politici heel diep wilde beledigen, dan maakte je hen uit voor aanhangers van de ‘sorry-democratie’. De term werd voor het eerst gebruikt door Jan Marijnissen, vader van de huidige Kamerkandidaat Lilian. De SP-leider, net nieuw in Den Haag, ergerde zich groen en geel aan bewindslieden die misstappen begingen, daarvoor hun nederige excuses aanboden en vervolgens aan hun functie vasthielden alsof er niets was gebeurd. Onder de paarse kabinetten van premier Kok kwam dat met enige regelmaat voor.
Zo was er de ‘Securitel-affaire’ van 1997. Nederland bleek jarenlang nieuwe wetten en regels niet bij de Europese Commissie te hebben aangemeld. D66-minister Hans Wijers van Economische Zaken was daarachter gekomen maar had de nalatigheid voor de Kamer verzwegen. Zijn collega op Justitie, Winnie Sorgdrager, óók D66, had met dat stiekeme gedrag ingestemd. Marijnissen voelde zich ontoereikend geïnformeerd en vond dat een doodzonde. ‘Aftreden – dat kon naar mijn idee de enige juiste beslissing zijn van de twee bewindslieden,’ schreef hij in zijn boek Effe dimmen. Maar dat gebeurde niet. Wijers verklaarde dat het kabinet de hand in eigen boezem stak en excuses aanbood voor ‘het feit dat de aanpak van de uitvoering van de Europese regelgeving zo slecht is georganiseerd.’ De motie van afkeuring die de SP tegen de ministers indiende werd door de meerderheid van de Kamer verworpen. Wijers en Sorgdrager mochten aanblijven. Marijnissen in Effe dimmen: ‘De Sorry-Democratie was geboren.’
Deze nieuwe loot aan de stam van ons staatsrecht groeide razendsnel. Staatssecretaris Elizabeth Schmitz van Justitie had de Kamer beloofd dat asielzoekers die naar Iran terug werden gestuurd door de Nederlandse ambassade in Teheran zouden worden ‘gemonitord.’ De Kamer was namelijk bang dat ze in hun thuisland gevaar liepen. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken kwam de afspraak niet na. In oktober 1997 bleek dat van ‘monitoring’ van de asielzoekers helemaal geen sprake was. Schmitz en staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Michiel Patijn gaven toe dat ze een fout hadden gemaakt, boden excuses aan en bleven zitten.
Tegen het eind van hetzelfde jaar deed zich een soortgelijke affaire voor. Hoofdrolspeler was dit keer D66-minister van Volksgezondheid Els Borst die een plan van haar collega van Landbouw Jozias van Aartsen om de varkensstapel in te krimpen niet ingrijpend genoeg vond. Ze moedigde haar partijgenoten in de Kamer aan om tegen het plan te stemmen, wat indruiste tegen de ongeschreven regel dat het kabinet met één mond spreekt. Niet de SP maar de SGP riep haar ter verantwoording. ‘Sorry,&#8217; zei Borst, ‘ik had dit niet moeten zeggen.’ Daarmee was de kous af.
De ‘sorry-democratie’ begon een gangbaar begrip te worden. Ed van Thijn, zelf in 1994 als minister van Binnenlandse Zaken afgetreden vanwege de IRT-affaire, wijdde er in zijn hoedanigheid van bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam zelfs een heel boek aan. Ook hij vond dat onder Paars meer koppen hadden moeten rollen. ‘Tijdens een veelheid van hoogoplopende Kamerdebatten wisten de bewindslieden van het kabinet-Kok toch telkens weer het vege lijf te redden. Een simpele spijtbetuiging was in veel gevallen al toereikend om de Tweede Kamer tot een milde stemming te bewegen,’ schreef hij in 1998 in De SORRY-democratie.
Begin deze eeuw raakte het begrip uit de mode. In het kielzog van Pim Fortuyn probeerde elke Haagse politicus zich te profileren als iemand die zei wat hij dacht en deed wat hij zei. Maar sinds kort is er een kentering gaande. Zo zag minister van Veiligheid en Justitie Ard van der Steur zich om het vege lijf te redden gedwongen tot vijf keer toe excuses aan te bieden. Voor de fouten van de politie en het OM in de zaak tegen Bart van U., de moordenaar van Els Borst: ‘Het spijt mij dat organisaties zo ernstig hebben gefaald.’ Voor de foto van Fortuyns moordenaar Volkert van der G. waarvan zijn eigen ministerie op de hoogte bleek te zijn: ‘Ik betreur het en bied graag mijn excuses aan.’ Voor het feit dat hij als Kamerlid Ivo Opstelten had geadviseerd over de Teeven-deal: ‘Ik heb ontzettend veel spijt’. Voor zijn voorbarige kritiek op de bij het MH17-onderzoek betrokken forensisch expert George Maat: ‘Ik heb hiervoor mijn excuses aangeboden.’ Dit voorjaar moest hij erkennen dat zelfmoordterrorist El Bakraoui ongestoord in Nederland had kunnen rondlopen: ‘Ik ben bereid om te leren van deze casus’.
Inmiddels heeft Ard van der Steur school gemaakt. Met de verkiezingen in zicht heeft minister-president Rutte zijn excuses aangeboden voor gebroken beloftes als ‘niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek’, ‘duizend euro voor de hardwerkende Nederlander’ en ‘geen geld meer naar de Grieken’: ‘Ik zeg daar sorry voor’. Diederik Samsom heeft er spijt van dat hij zo druk in de weer was als ‘veertiende minister’ dat hij niet aan het coachen van zijn eigen fractie toekwam: ‘Ik heb de couveusebaby verwaarloosd.’
De ‘sorry-democratie’ is nog maar net begonnen.
&nbsp;

Max van Weezel

De wonderbaarlijke comeback van de ‘sorry-democratie’

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips