Een nieuw onderzoek suggereert bepaalde technieken om mensen online te overtuigen. Maar hebben die wel echt zin?

Ze gaf het op. Vlak voor de jaarwisseling stopte Washington Post-journaliste Caitlin Dewey met haar populaire rubriek over online leugens, nepnieuws en hoaxes. Na 82 afleveringen ‘What was fake on the internet this week’ had ze er genoeg van. De misinformatie was te wijdverspreid en de bereidheid het eigen ongelijk in te zien te gering. Dewey’s conclusie: mensen koesteren hun bias nu eenmaal zo sterk, dat ze louter geïnteresseerd zijn in informatie die hun standpunt bevestigt. Zelfs als die informatie overduidelijk nep of onwaar is.

Noem het het Donald Trump-effect. Vernietigende fact checks lijken zijn populariteit alleen maar te vergroten. In Nederland zie je iets soortgelijks. Iedereen die weleens al dan niet per ongeluk in de hinderlaag van een Facebook- of Twitterdiscussie is gelopen herkent het. Bij het welles-nietesniveau van de discussies steekt een dreinende peuter fraai af. Loopgraven zijn ingenomen, feiten en argumenten zinloos. ‘Is dit het moment waarop iedereen definitief in verschillende realiteiten is gaan leven?’ vroeg Dewey zich vertwijfeld en wanhopig af.

Toch gaf een studie haar deze week in elk geval weer een klein beetje hoop. Volgens een nieuw artikel van wetenschappers uit Cornell met de veelbelovende titel ‘Winning Arguments: Interaction Dynamics and Persuasion Strategies in Good-faith Online Discussions’, zijn er namelijk wel degelijk technieken om mensen op internet van standpunt te doen veranderen. De onderzoekers keken daarvoor naar de Reddit-community Changemyview, waar mensen met een vastgeroeste mening anderen uitdagen hen te overtuigen.

Een analyse van 18.000 discussies leverde een aantal conclusies en tips op. Bijvoorbeeld: reageer snel, maar wel liever met een lange tekst met argumenten dan met een kort regeltje. Link naar bewijs. En: blijf rustig, citeer je tegenstander niet (hinderlijk!), probeer zijn of haar argumenten niet te weerleggen, maar draag andere zaken aan waar hij of zijn nog niet aan gedacht heeft. Dus, bijvoorbeeld: niet het gezelligheid-argument van zwarte piet ontkennen, maar liever opwerpen: is het voor alle kinderen wel zo leuk? Lukt het na vier posts nog niet om iemand te overtuigen, hou dan maar op: hoe langer een discussie voortwoekert, hoe minder kans op succes.

Het klinkt allemaal niet bepaald als rocket science, en tegen het onderzoek is natuurlijk ook veel in te brengen. Het belangrijkste: iedereen in de onderzochte Reddit-groep staat ervoor open omgepraat te worden, waar mensen een internetdiscussie meestal juist ingaan met ondoordringbaar verdedigingsgeschut. Maar toch. De Cornell-onderzoekers willen hun studie in elk geval gaan uitbreiden, om te kijken of er ook op andere plekken op internet (Facebook en Twitter) technieken te onderscheiden zijn die helpen bij een betere, op feiten gebaseerde discussie. Je simpelweg neerleggen bij leugens, nepnieuws en ongefundeerde haat is ook geen oplossing.

Hoaxmap.org

Een vrouw in Duitsland besloot dat in elk geval niet te doen. Vorige week startte zij de site Hoaxmap.org, om onware geruchten over vluchtelingen te ontkrachtten. Op het kaartje staan inmiddels 231 plekken in Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk waar geruchten, vaak verspreid via sociale media, uiteindelijk onzin bleken te zijn. Zoals het nieuwtje dat vluchtelingen zwanen zouden hebben opgegeten, of een hond hadden afgeslacht. Allemaal niet waar, maar wel lustig gedeeld in Facebook-discussies.

Maar heeft het zin, om hoaxes te ontkrachten en te blijven tegenargumenteren? Dewey heeft nog altijd haar twijfels. Ze citeert Taha Yasseri, onderzoeker bij het Oxford Internet Institute: ‘Internet kwam dan wel bottom up tot stand, dat betekent absoluut niet dat het democratisch of horizontaal georganiseerd is. Je ziet overal sociale groepsvorming en hiërarchie in de manier waarop informatie zich verspreid.’

Het is het proberen waard, en meer onderzoek is welkom. Maar ook de wetenschap gaat je waarschijnlijk niet helpen een Facebook-discussie te winnen. Want tja, wetenschap? Dat is natuurlijk ook maar ‘een mening.’