<div class="wpg-element paragraph">
<p><b>Yves Petry baseerde zijn nieuwe roman op de geschiedenis van de Duitser die zijn vriend opat. Ditmaal komt hij met zijn stijl niet weg.</b></p>
<p>De maagd Marino zou een roman naar m&#8217;n hart moeten zijn. Yves Petry (1967) geeft daarin het onbegrijpelijke tenslotte literair een stem, zonder morele veroordeling van de gruwel. Zijn vijfde roman lijkt een uitwerking van die beroemde foto van een gemartelde Chinees, die op het moment van sterven lijkt te genieten. Georges Bataille, filosoof van het Kwaad, vatte dat op als religieuze extase en Petry lijkt die zienswijze te delen. Zijn personages Marino Mund (de dader) en Bruno Klaus (het slachtoffer) hebben een pact gesloten: Marino zal Bruno ontmannen, kelen en hem daarna opeten. Op basis van vrijwilligheid, al verleidt de manipulatieve Bruno zijn vriend tot die daad. Aldus geschiedt en Petry verbeeldt die waanzin &#8211; gebaseerd op de geschiedenis van de Duitse kannibaal enkele jaren geleden &#8211; als een welhaast religieus ritueel. Met seksueel genot, laat staan een lustmoord, heeft het niks te maken. Zijn vijfde roman opent met die daad, vervolgens spreekt Bruno via de opgesloten, toch al passieve Marino, die in zijn &#8216;aantekeningen&#8217; de aanloop en precieze toedracht ontvouwt: &#8216;Ik dicteer, hij noteert.&#8217; Bruno noemt zich, in deze figuur, niet meer dan een elektromagnetische siddering door Marino&#8217;s hersenlobben.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Je moet als schrijver erg veel vertrouwen in je kunnen hebben om niet te kiezen voor een meer conventionele aanpak, waarin we de zonderlinge eenzaat Marino geleidelijk zien afglijden naar de apotheose die dat bloed- en vreetfestijn vormt. Om dat juist níet te doen, tekent Petry. Zijn vorige roman De achterblijver heeft eveneens de vorm van een lange herinnering, gedurende een vliegreis. Over een stuwende plot bekommert hij zich niet merkbaar en de regel dat schrijven schrappen is, is niet aan hem besteed. Ook De maagd Marino is weer geen toonbeeld van evenwicht. Petry werkt weliswaar met (vaak diffuse) tegenstellingen (dader versus slachtoffer, alfa (literatuurdocent Bruno) tegenover bèta (computerjongen Marino), ego (de &#8216;geboren ik-zegger&#8217; Bruno) versus onbestaan (de gedepersonaliseerde levende dode Marino). Maar Bruno&#8217;s misprijzende zegje over hedendaagse literatuur maakt van Petry&#8217;s roman welhaast een romanessay.</p>
<p><b>Duisternis alom</b><br />Welhaast, want zo diep gaan Bruno&#8217;s inzichten niet en, belangrijker, het vertrek- en eindpunt van zijn essay vallen samen, dus van essayerend tasten is geen sprake. Het komt erop neer dat hedendaagse bestsellers slaapmiddelen zijn en dat hij juist houdt van schrijvers met &#8216;geloof in de kracht van de precieze formulering&#8217;: &#8216;De grote auteurs, dat waren nog eens mannen. Die hadden geen biologie of theologie nodig om hun verzinsels te rechtvaardigen. Onverschrokken kwamen ze op voor de waarheid en het bestaansrecht van hun personages met geen ander wapen in handen dan de hypnotische vermogens van de taal.&#8217;</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph-quote">
<blockquote>
<p>&#8211; Nabokovs barokke schaduw is heel dichtbij</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Dat klinkt als preken voor eigen literaire nering, want Petry moet het hebben van zijn doorgaans bedwelmende stijl. Daar komt-ie meestal goed mee weg, maar ditmaal niet. En dat is raar, want De maagd Marino telt menig fraaie formulering: van de dominante moeder die Marino &#8216;kortwiekt tot een bonsaimannetje&#8217; tot een zin als: &#8216;Een gezicht &#8211; zetel van de ziel &#8211; zo muf als een uitgewoonde hondenmand.&#8217; Maar in eerdere romans was stijl bij Petry meer dan alleen een middel om het mooi, scherp, amusant te zeggen. Het eigenlijke verhaal werd verteld, meegezegd, in en door de taal. Anekdotiek was slechts bijzaak. De vraag is waarom dat nu anders is. Misschien voert Bruno&#8217;s en Marino&#8217;s &#8216;tocht&#8217; &#8211; lees: queeste &#8211; te ver. Petry zet in dit boek bewonderenswaard literatuur in om het stemloze een stem te geven, te komen waar geen licht zichtbaar is. Duisternis alom dus. Misschien dooft taal daar bij gebrek aan lucht uit.</p>
<p>Het viel mij in deze roman op dat de barokke schaduw van Nabokov heel dichtbij is. Zelfs wordt hij in een zin genoemd: &#8216;Als Nabokov naast me in de wagen had gezeten, hadden we er een wedstrijdje van kunnen maken.&#8217; Maar Nabokovs onstoffelijke aanwezigheid in De maagd Marino benadrukt in zo&#8217;n gezocht vergelijk vooral de hegemonie van die lichtende voorganger.<br />In plaats van nabokoviaans pionierswerk te verrichten, woorden te geven aan dat wat nog niet met woorden aangeduid is, blijft Petry steken in het stapelen van bijvoeglijke naamwoorden, de adolescentenziekte die adjectivitis heet. Ook helpt het niet dat Petry&#8217;s uitgever hem niet behoed heeft voor gewestelijke uitglijders. Tot drie maal toe: ik wilde &#8216;me&#8217; iets aanschaffen. &#8216;Zinrijk&#8217; in plaats van zinvol. En de zuidelijke constructie met dat overbodige werkwoord &#8216;gaan&#8217;: &#8216;Daar ga je toch niet veel aan kunnen veranderen, hoor, Bruno.&#8217;</p>
<p>Eerder dit jaar verscheen een essay van Yves Petry over het schrijven, getiteld Mijn leven als foetus. De kern van zijn antwoord op de grote waarom-vraag, die schrijvers vroeg of laat voor de voeten geworpen krijgen: &#8216;Soms lukt het me om door de mist van twijfels heen een lezer in te beelden die gevoelig is voor wat ik eerder de artistieke identiteit heb genoemd, de intense vereenzelviging van de schrijver met zijn boek. Een lezer die zelf schrijver genoeg is om iets van deze artistieke identiteit te bespeuren en er voor de duur van zijn lectuur in te delen, vrijwillig verzakend aan zijn identiteit van alledag. Niet alleen de schrijver, maar ook de lezer die hij zich toewenst, moet een beetje kunstenaar zijn. Terwijl hij leest, moet hij ook iets van de daad van het schrijven kunnen voelen, net zoals ik me tijdens het schrijven de daad van het lezen voorstel. En in deze ontmoeting tussen schrijver en lezer, in deze wederzijdse glimlach die uitsluitend in de verbeelding kan bestaan, lijkt me dan de gehele zin van mijn bezigheid besloten.&#8217; Toen ik bovenstaande fraaie passage las, kende ik De maagd Marino nog niet, en dacht ik: voor deze vacature maak ik wel een kansje.</p>
<p><b>Helse pijn</b><br />Nu niet meer. Verstandelijk kan ik De maagd Marino volgen, ik denk te zien wat Petry op ideeënvlak beoogt: nadat hij in De achterblijver de anatomie van een posthumane levenshouding in kaart heeft gebracht, is het hem nu te doen om de vergruizeling van het ik. Psychologische verklaringen wijst hij af; vergeefs probeert Marino&#8217;s advocate dat register aan te wenden. Saillant is ook de scène waarin een agressieve moslimfundamentalist, Koran in de hand, in Brussel opzettelijk tegen de decadente literatuurminnaar Bruno aanbotst &#8211; in een notendop de frictie tussen twee werelden. Verrassend is zijn analyse van kannibalisme: &#8216;Dit was een verhouding in vlees en bloed, veel oorspronkelijker dan een uitwisseling van woorden, veel intiemer dan geslachtelijke betrekkingen konden zijn. Deze ontmoeting voltrok zich in alle stilte, en voerde naar een stilte voorafgaand aan elk ik of jij.&#8217;</p>
<p>Maar een verhaal over onbegrijpelijk menselijk gedrag wordt pas interessant als er intelligentie aan te pas komt. Intelligentie die zich manifesteert in twijfel. Die lijkt er ook te zijn als Bruno&#8217;s helse pijn zijn door drugs veroorzaakte verdoving doorbreekt, iets waardoor Marino zijn beulswerk even staakt. Even, want daarna keelt hij hem: afspraak is afspraak. Jammer, want die al te menselijke twijfel vlak daarvoor, dat typerende keuzemoment dat mensen boven dieren en robots verheft, had het begin kunnen zijn van een adembenemende spelonkentocht waarbij de lezer zich wél betrokken had gevoeld.</p>
<p><i>Yves Petry, ‘De maagd Marino’, De Bezige Bij, 285 p., € 19,90<br />Yves Petry, ‘Mijn leven als foetus’, Voetnoot, 48 p., € 8,-</i></p>
</p></div>


Jeroen Vullings

‘De maagd Marino’ en ‘Mijn leven als foetus’ – Yves Petry

Ongelijke transzorg

Machtige Eerste Kamer

Democratisch tekort

Bange huisartsen

Verhaal van de week

Clickbait-sletjes

Nicolaas Veul

Nederland in crisis

Hans against the machine

Iedereen naar het buitenland

Hollander zoekt asiel

‘Mam, ik ga toch niet dood?’

Reportage

Tibet bezet

China verstevigt zijn grip

Het verdriet van Tibet

Iedereen is hypocriet

Hannah Prins

Tien openluchtbioscopen

Cultuurtips