De beruchte plastic soep in de oceanen is voor een groot deel afkomstig van vezels die vrijkomen bij het wassen van kleding. Hoe kunnen we schoner wassen?

Iemand moet het doen – en ik ben het liever niet. De was doen is corvee: wasmanden sjouwen, vieze onderbroeken in de trommel proppen en eindeloos vouwen en strijken (hoewel dat laatste goed te combineren is met no-brainers op tv; mijn strijkfavoriet is André Rieu op een zomers plein vol met beschonken vijftigplussers die losgaan op Ravels Bolero – heerlijk).

Ter zake. Hoe was je zo groen mogelijk? Toen de redactie van VN voorstelde om ‘dat nou eens lekker uit te zoeken’ bekroop me een gevoel dat hoort bij, tja, corvee. De was is iets te huiselijk voor deze stoere onderzoeksjournalist en daarnaast is wassen bepaald niet de belangrijkste component van je huiselijke voetafdruk. Vliegen, vlees eten, een foute auto rijden, kolenstroom afnemen – dat zijn de grote ecozondes. Maar wat blijkt na enig speurwerk (pardon: onderzoeksjournalistiek): het wassen van kleding draagt bij aan een van de grootste milieurampen.

Hardware

Laten we beginnen met de hardware: welke machine wast het groenst? Wassend witgoed met label A+++ is zo’n 20 procent zuiniger dan label A+, schrijft de onafhankelijke voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal (binnen het label bestaat grote variatie, check daarom het energieverbruik in kWh). Als je machine ouder is dan pak ’m beet veertien jaar kun je beter een nieuwe kopen, ook al draait-ie je wasje nog prima. Het produceren van een nieuwe machine levert natuurlijk milieubelasting op, maar die is veel minder dan de milieubelasting die ontstaat tijdens gebruik. Al na een paar jaar zorgt een nieuwe, zuinige machine voor milieuwinst.

Een wasje draaien kost zo’n 4 procent van het totale huishoudelijke elektriciteitsverbruik – niet echt indrukwekkend dus. Maar het goede nieuws is dat je hier heel makkelijk op kunt besparen, bijvoorbeeld door het indrukken van een knopje: de eco-knop. De was wordt even schoon, maar je verbruikt 30 procent minder elektriciteit. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen denken dat je dan juist meer energie verbruikt omdat het programma langer duurt, maar dit is dus niet het geval (anders zou het geen eco-programma heten, lieve Einsteins).

Nog een tip: was altijd met een volle trommel. Bovendien hoef je minder vaak te wassen, waardoor je per kilo wasgoed minder energie verbruikt. Veel mensen vinden een trommel vol als deze voor tweederde is gevuld, maar de meeste machine zijn zo ontworpen dat 90 procent pas vol is.

Was niet te heet. De wastemperatuur heeft de grootste impact op het energieverbruik, warmer dan 30 graden is zelden nodig (alleen om was te ontsmetten; om je wasmachine zelf schoon te houden kun je eens per maand op 60 graden wassen met een beetje waspoeder met bleekmiddel). Een was draaien op 90 graden kost bijna vijftien keer zoveel energie als op 15 graden, wassen op 60 graden kost bijna twee keer zoveel energie als op 40 graden.

Tot slot: een wasdroger behoort tot de grootste huishoudelijke energiesluipers. Een groene, gewetensvolle wasser heeft er geen en weet: niets ruikt zo heerlijk als door zon en wind gedroogde overhemden en beddengoed.

Alleen met water

Over geurtjes gesproken: welk wasmiddel is het groenst? Verknoei niet te veel tijd aan deze vraag, want volgens Milieu Centraal is verreweg de meeste milieuwinst te behalen door op lage temperatuur te wassen. Bovendien is – net als bij wasmachines – de milieu-impact van de productie van de wasmiddelen kleiner dan het gebruik. Slechts een kwart van de mensen let op de juiste dosering, blijkt uit onderzoek. Doseer karig en je spaart geld en het milieu. Gewoon elke wasbeurt wat minder wasmiddel gebruiken tot je denkt: nu wordt het niet meer schoon genoeg.

Niets ruikt zo heerlijk als door zon en wind gedroogd beddengoed.De verschillen tussen wasmiddelen qua milieu-impact zijn dankzij (Europese!) wetgeving vrij klein. De meest milieubelastende stoffen zijn verboden en wasmiddelen zijn milieuvriendelijker geworden door betere afbreekbaarheid van schadelijke stoffen en het gebruik van enzymen in plaats van chemicaliën. De verschillen tussen wasmiddelen met een ecologisch keurmerk en reguliere zijn niet hemelschokkend groot. Zo voldoen veel reguliere wasmiddelen ook aan de belangrijkste eco-criteria, zonder een keurmerk te voeren. Dit verschilt per wasmiddel en als je geen zin hebt om de ingrediëntenlijsten uit te pluizen, kies dan een wasmiddel met keurmerk.
Wasnoten, wasschillen, wasmagneten, wasbollen, waspellets kun je lekker in het schap laten liggen, want volgens diverse tests werken ze niet beter dan wassen met alleen water. De Consumentenbond concludeerde dan ook dat niet al te vuile was ook af kan met niet of nauwelijks gebruik van een wasmiddel.

Plastic soep

Met een schoon geweten wasjes draaien hoeft dus geen probleem te zijn. Toch leidt onze rein- en properheid elders op de wereld tot grote problemen. Volgens de Plastic Soup Foundation dragen kleding en wasmachines ‘wellicht het meeste bij tot de beruchte plastic soep in de oceanen’. Volgens recent wetenschappelijk onderzoek komen bij elke wasbeurt miljoenen minuscule synthetische vezels vrij. Deze spoelen met het gezuiverde rioolwater uiteindelijk de zee in, waar ze verder uiteenvallen en door vissen worden aangezien voor plankton. De microplastics komen in de voedselketen terecht zodat jouw (en andermans) wasgoed uiteindelijk op je bord belandt.

Volgens Australisch onderzoek is 85 procent van de door de mens gemaakte microvezels die op stranden worden aangetroffen, afkomstig van nylon en acryl uit kleding die vrijkomen tijdens het wassen. Volgens recent Nederlands onderzoek komen per liter waswater 200.000 micro- en nanodeeltjes vrij.

‘Kleding schuurt en slijt in de wasmachine,’ zegt Jeroen Dagevos van de Plastic Soup Foundation, ‘en zo verdwijnen per wasbeurt miljoenen nanovezels de oceaan in.’ De oplossing ligt volgens Dagevos grotendeels bij fabrikanten. Kleding moet gemaakt worden van betere en sterkere vezels (‘een fast fashion T-shirt kun je maar vier tot vijf keer dragen’), wasmachines moeten standaard worden voorzien van filters die de nanodeeltjes tegenhouden en wasmiddelen moeten geen plastic toevoegingen krijgen, zoals kleine, gekleurde balletjes die alleen maar dienen om het middel er technisch hoogstaand uit te laten zien.

Op de onderbroeken na

Wat kan de consument doen om te voorkomen dat zijn kleding in de magen van vissen en vogels terechtkomt? Wassen met een volle trommel (‘dan schuurt en slijt de kleding minder’) en minder wasmiddel gebruiken (‘wasmiddel kan de ruimte tussen vezels verstoppen, wat tot slijtage leidt’) doet de groene wasser al. Verrassender is om wasverzachter te gebruiken. Dagevos: ‘Dat maakt de was zacht waardoor deze minder schuurt. Een vloeibaar wasmiddel leidt ook tot minder slijtage.’ Maar bovenal: koop zoveel mogelijk hoogwaardige kleding die gemaakt is van natuurlijke materialen. En was eens wat minder. Op je onderbroeken na hoef je echt niet al je kleding na één keer dragen in de wasmachine te gooien. Scheelt ook weer wat corvee.

Groen wassen volgens Vrij Nederland

1 Was niet te vaak
 Een spijkerbroek of een trui hoef je na een dag dragen echt niet te wassen (en ook niet na twee of drie dagen).

2 Een nieuwe machine
Koop een moderne machine als je er een hebt die ouder is dan veertien jaar, zelfs als die het nog prima doet. Het produceren van een nieuwe machine veroorzaakt klimaatschade en milieuvervuiling, maar dit weegt niet op tegen de besparing die de machine oplevert. Het grootste deel van de milieubelasting die wasmachines veroorzaken, ontstaat namelijk tijdens het gebruik – en daar heb jij de meeste invloed op.

3 Was zo koud mogelijk
De temperatuur waarop je wast, is de belangrijkste factor die bepaalt hoe milieuvriendelijk je wast. Warmer dan 30 graden is zelden nodig. En gooi die trommel lekker vol, de meeste machines kun je tot 90 procent vullen (en wassen dan schoner dan met een legere trommel).

4 Gebruik die eco-knop!
Daar is-ie voor, stupid. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen het eco-programma niet draaien omdat het langer duurt en dus meer stroom zou gebruiken. In werkelijkheid wordt er met een lagere temperatuur en minder water gewassen. Om dat te compenseren, doet het programma er langer over en bespaart zo veel energie.

5 Gebruik wasverzachter en een vloeibaar wasmiddel
Nanovezels die vrijkomen bij het wassen, zijn een van de belangrijkste oorzaken van de plastic soep in de zeeën en oceanen. Wasverzachter en vloeibaar wasmiddel zorgen voor minder wrijving en dus voor minder losgeraakte nanovezels.