<div class="lead">
Dus toch: een Brexit. Het voelt als een omgekeerd 1989. Het volk zet een muur terug en de geschiedenis begint aan een nieuw experiment.
</div>
De schrik sloeg me tóch om het hart toen ik vanochtend te vroeg wakker werd en mijn smartphone aanzette.
Ik ging naar bed met een bericht over UKIP-leider Nigel Farage, die vlak na het sluiten van de stembussen en de eerste exit-polls (!) teleurgesteld gezegd zou hebben: &#8216;Look likes Remain will edge it.&#8217; Dat vertrouwde ik al niet. Bij het Oekraïne-referendum leken de eerste uitslagen ook te wijzen op een soort &#8216;remain&#8217; &#8211; vóór het verdrag tussen EU en Oekraïne. Maar we leven in een tijd dat veel enquêtes een ingebouwde elite-bias lijken te hebben, of hoe noem je dat, in elk geval kun je er bijna vanuit gaan dat de uitslag het omgekeerde wordt van wat zij voorspellen.
Brexit dus. Toch een Brexit. Daar gaan ze dan, de Britten. Het eiland drijft weg van het continent.
Wat gaat er nu gebeuren? All bets are off. De geschiedenis neemt weer eens een wending in een richting die niemand ziet aankomen en waarvoor geen script bestaat. Het voelt voor mij als een omgekeerd 1989. Toen gebeurde wat volgens alle kenners never nooit zou gebeuren: het volk tilde de gigantische muur dwars door Europa op en smeet hem weg. Euforie (!), alle Europeanen waren weer samen, bevreemd maar optimistisch ontmoetten we onze broeders en zusters van achter het IJzeren Gordijn. De jaren daarna: elkaar ontdekken. Ik was net student en vierde &#8216;s zomers met ze feest in café Mozart, aan de oever van de Moldau in Praag.
Ik was erbij in 1991 in Maastricht. Ik was erbij toen de munttelefoon ging onder de trap in mijn studentenhuis, tien meter over de grens in het Belgische Kanne. Yes, hello, the BBC here. Of we ons huis ter beschikking wilden stellen voor een cameraploeg tijdens de ondertekening van het Verdrag van Maastricht? Ze zouden er goed voor betalen, 200 gulden. Well, yes, of course. Een week later stonden ze op de stoep voor een eerste verkenning. Ze reden door de stad, ik gidste. Kreeg meteen vijftig gulden in mijn hand gedrukt. De logeerpartij ging uiteindelijk niet door, maar ik mocht wel met een cameraploeg mee, een accu dragen, toen de hoogwaardigheidsbekleders in de oude St. Janskerk hun speeches hielden. Daar zaten ze: François Mitterand, Helmut Kohl, John Major (wie? De opvolger van Thatcher) toe te kijken terwijl Ruud Lubbers van achter het katheder zijn lofzang op zojuist opgerichte EU hield, met zijn toekomstige gezamenlijke munt. Ik stond achter hem, zware doos onder mijn arm, ik had het gevoel dat ik een historisch moment bijna kon aanraken.
Nu heeft het volk een muur teruggezet. Althans, zo voelt het. En zo: Europa bijt een stuk van zichzelf af.
Is de Brexit het kind van 1989? Kwam de muntunie, de hele EU, voort uit het overenthousiasme van na de Val van de Muur, waar ik zelf ook aan meedeed? Hadden we gewoon de EEG moeten blijven? Was er sprake van hubris?
Wat gaat er nu gebeuren? De kranten beginnen zich al met voorspellingen te vullen. Nu stort het hele Europese kaartenhuis in elkaar, zal de een zeggen. Nee, de EU zal er juist sterker van worden, nu die recalcitrante gast (en vaak bondgenoot van Nederland, trouwens) vertrokken is, zullen anderen profeteren (Joris Luyendijk nam deze week al een <a href="http://www.nrc.nl/handelsblad/2016/06/20/ja-de-tijd-is-daar-om-afscheid-te-nemen-van-2830095" target="_blank">voorschot</a>). Nu gaat het Verenigd Koninkrijk uit elkaar vallen. Nee, het zal eindelijk herrijzen. Komt er een Nexit?
All bets are off. Machtsevenwichten zijn verstoord. De geschiedenis begint aan zijn volgende grote experiment.
Om negen uur openen de beurzen.

Henk van Renssen

Daar gaan ze dan, de Britten

Opvangcrisis escaleert wéér

'Klimaatverandering vraagt om populisme'

Filosoof Chris Julien

Opvangcrisis dreigt weer te escaleren in Nederland

Verhaal van de week

Op de cover van Men’s Health

Teun van de Keuken

Westelijke Jordaanoever

Beeldreportage

Interview met Molly Crabapple

Over anti-zionisme

Het kabinet offert welvaart op voor productiviteit

Hans against the machine

Nog eentje dan!

Column Amber Wiznitzer

Queer Amsterdam, de roze stad

Cultuurtips