<div class="lead">
Brexit is een greep naar behoud van ultieme rust. Het probleem zit ’m niet in het verlangen om achterom te kijken, maar in het ogenblik dat je gedesoriënteerd weer voor je kijkt.
</div>
De Britse auteur komt ’s ochtends haar hotelkamer uit. Ze draagt een grote zonnebril, haar kin ligt op haar borstkas. Vrijdag 24 juni, Brexit was haar wekker.
We volgen een workshop, samen met een aantal Fransen, een Belg, een Bulgaar, een Israëliër en een Libanees. De Brit schreef een toneelstuk over Lela, een vrouw die vluchtte in de hoop op een beter leven maar als seksslaaf wordt opgesloten. Het karakter Lela komt uit een niet nader genoemd land. Ouder publiek raadde de Balkan, jongeren vermoedden het Midden-Oosten.
We lopen samen over straat. De stad is al vroeg zonovergoten en geel. Sunblock maakt haar nog bleker, ze draagt lange mouwen en een strohoed – haar Britse huid als religieuze kledij. Maar de zonnebril is tegen de tranen en de schaamte. ‘Ik durf nauwelijks hardop te praten. Iedereen hoort meteen waar ik vandaan kom.’ 
Onderweg halen we koffie en ik bestel – ook in het Engels, maar zonder het onthullende accent.
<q class="pull-right">De geschiedenis is afhankelijk van één ego. Yet again.</q>
‘Wat denk jij, moet ik mijn land uit? Ik wil niet terug naar het Gescheiden Koninkrijk.’ 
Het koffiedik komt van de bodem los, ik schud het uit op een papieren servet. We voelen allebei dat nieuwe beslismodellen nu gerechtvaardigd zijn en lezen de bruine drab: een weelderige T-vorm, een baarmoeder misschien. Wat is de juiste weg: to leave or remain, uit of in?
‘Het referendum was een verkiezingsstunt. Als Cameron voortijdig was afgetreden, had hij zich van zijn belofte gevrijwaard en had dit belachelijke referendum niet hoeven plaatsvinden. De geschiedenis is afhankelijk van één ego. Yet again.’ 
Ze toont haar rode ogen. De zonnebril plant ze halverwege haar gezicht, de neusbrug als een snor op haar bovenlip, de glazen bedekken haar wangen. Ze snoert zichzelf de mond.
De workshop begint deze vrijdag met het verhaal van een Libanese muzikant, Aurelien. Hij toont foto’s van de schaduwspelen die ze in Libanon maken. Dat is leuk voor kinderen en de volwassenen worden herinnerd aan het traditionele schaduwspel dat verdween omdat de Franse kolonisten vreesden dat zij het onderwerp van satire werden.
Zijn broer, vertelt hij, heeft Beiroet voorgoed verlaten. Hij is ouder en het lukte hem niet te blijven – te veel meegemaakt om in verandering te geloven. Weggaan is een uitkomst. Blijven is overleven. Aurelien vertrok wel naar Frankrijk om te studeren, maar beloofde voor vertrek dat hij hoe dan ook zou terugkeren om het culturele leven in Libanon te verbeteren. Teruggaan is een daad van hoop.
De Brexit-stem komt voort uit een verlangen naar behoud. Het behoud van iets dat ooit was. Niet voor niets is het grootste deel van de Leave-voorstanders boven de 65 jaar.
Wat alle kampen bindt, is een verlangen naar ultieme rust. Niet de rust van een half uur meditatie of Netflix op de bank, maar de rust van een ground zero, waar niets bestaat en waar de verhoudingen nog open liggen. Dat vlak bestaat niet in de toekomst – zonder het geloof in een hiernamaals zien we hoogstens een heftige apocalyps of ‘tsunami’ naderen. We zien geen heftige rust in het verschiet. En dus wordt het verleden als rustplek gezocht.
Neem Orpheus, de mythische figuur die zijn overleden geliefde tot leven wilde wekken. Hij sloot een dealtje met de heersers in het dodenrijk en mocht haar halen, mits hij niet achterom keek terwijl ze hem naar buiten volgde. Vlak voor de ‘uitgang’ keek hij toch. Zijn geliefde moest daarom achterblijven. Brexit is een symptoom van het Orpheus-syndroom: je wilt het verleden niet werkelijk terug, maar je wilt er wel naar kijken. Alleen maar om te weten dat het verleden nog altijd op jou wacht.
Het probleem zit ’m niet in het verlangen om achterom te kijken, maar in het onvermijdelijke ogenblik dat je gedesoriënteerd weer voor je kijkt.

Simon(e) van Saarloos

Brexiters willen, net als Orpheus, het verleden niet werkelijk terug

Welkom in Nederland

De opvangcrisis escaleert

Verhaal van de Week

En nu?

Vechten tegen Assad

Extreemrechtse connecties

JA21

Soepschildpad

Hans Stegeman

Schooljuf

Nicolaas Veul

Plan Rutte mislukt

NAVO

Parijs was een voorbode

Protest

Leven onder de radar

In beeld

Himmler in New York

Voorbeschouwing

Verdwaald in de AI-psychose

Chatbots