Beppe Grillo: in twee dagen van eurokritisch naar eurominnend (en weer terug)

Eveline Rethmeier
Beppe Grillo, in december. Foto: Alessandro Di Marco/ANSA/HH

De Italiaanse Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo staat goed voor schut in Europa: de EFDD – met UKIPS Farage – werd ze te gek, dus meldden ze zich bij de ALDE, een pro-Europa-club die niets van ze moet weten.

De Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo is deze week behoorlijk onderuit gegaan in Brussel. De partij is al jaren lid van de eurosceptische EFDD, waar ook de UKIP van Nigel Farage in zit (al vindt Grillo de UKIP sinds de Brexit wel héél erg sceptisch geworden). De Vijfsterrenbeweging heeft jarenlang geroepen ook een referendum over Europa en de Euro te willen in Italië, maar die boodschap verdween de afgelopen tijd steeds meer naar de achtergrond. Niet onbegrijpelijk: Italianen willen helemaal niet uit de EU, en (dus) ook geen referendum. De partij profileert zich nog wel altijd als Europa-kritisch, maar de antwoorden op wat de partij precies wil veranderen, zijn vaag: ‘een ander Europa’, ‘een Europa van het volk’, want inmiddels moet ook in Italië alles weer van het volk worden.

De Movimento Cinque Stelle is in Italië een partij van formaat met een stabiele aanhang van zo’n kwart van de Italianen. De partij leverde burgermeesters in steden als Rome en Turijn en zorgde grotendeels voor de keiharde No van bijna 60 % waarmee Matteo Renzi werd pootje-gehaakt. De partij is fel tegen iedere andere partij (want die zijn allemaal onderdeel van het establishment), en weigert dan ook met ze samen te werken. Een coalitie met links schoot de Movimento na de landelijke verkiezingen in 2013 simpelweg af, want: ‘geen handjeklap met de oude politieke klasse.’

Andere anti-establishment-partijen in Europa zijn gemakkelijk aan de linker- of rechterkant van het politieke spectrum te plaatsen: Podemos en Syriza op links, en de PVV, UKIP en de Front National op de rechterflanken. Bij de Vijfsterrenbeweging is dat lastig, die hebben ieder label kunstig weten te vermijden de afgelopen jaren. En juist dat is hun succes geweest: de partij vist handig in de poel van teleurgestelde aanhangers van de linkse en van de rechtse partijen. En dat zijn er nogal wat. Hoe dat in hun voordeel werkt was goed te zien bij de burgemeestersverkiezingen in Rome deze zomer. Dergelijke verkiezingen hebben een laatste ronde, waarin slechts twee kandidaten overblijven. Nu het politieke landschap in Italië grof gezegd op dit moment uit drie pizzapunten bestaat – links, rechts en de Vijfsterrenbeweging – is zo’n finale voor de beweging van Grillo ideaal. De afkeer van links naar rechts en vice versa is zo groot dat bij een linkse kandidaat in de eindronde de Vijfsterrenbeweging de hele aanhang van rechts achter zich krijgt, en bij een rechtse kandidaat alle linkse kiezers.

De afkeer van links naar rechts en vice versa is zo groot dat bij een linkse kandidaat in de eindronde de Vijfsterrenbeweging de hele aanhang van rechts achter zich krijgt, en bij een rechtse kandidaat alle linkse kiezers.

De politieke onzijdigheid waarmee ze in Italië ontevredenen en teleurgestelden vanuit alle politieke windstreken aantrekken, is in Europa hun achilleshiel gebleken. Want in Brussel moet je kleur bekennen en je bij een coalitie aansluiten om iets te kunnen betekenen. In Europa zaten ze voor hun gevoel te veel klem op rechts, tussen gekkies als Farage, waardoor de linkerhelft van hun achterban wellicht zou afhaken.

En dus besloot Beppe Grillo dit weekend op zijn blog een online stemming uit te schrijven of de Vijfsterrenbeweging over moest stappen naar de ALDE (de pro-Europese liberalen waar ook de VVD en D66 bij horen). Een nogal rigoureuze ommezwaai: in een keer van Euro-scepsis naar Euro-liefde, alsof het niets is.

Paniek, want zonder coalitie zweeft Grillo’s partij als plukje zetels in Europa in het luchtledige.De achterban had er weinig moeite mee en stemde via het blog van Beppe Grillo massaal vóór de overstapplannen. De hyper directe online-democratie van de partij is een van hun stokpaardjes: kieslijsten worden zo samengesteld, presidentskandidaten worden zo geselecteerd, en ongehoorzamen krijgen op die manier hun vonnis te horen. Toch is het een handjevol (zo’n 40.000 ingeschrevenen) dat met een muisklik de partijlijn bepaalt. Via Twitter werd het bericht gedeeld: 78% had voor ALDE gestemd!

Toch leek het meer op een huwelijksannonce waarbij de bruid helemaal niets wist van het aangekondigde huwelijk. Er was weliswaar een principeakkoord met Guy Verhofstadt, waarin de Vijfsterrenbeweging beloofde de kandidatuur voor zijn voorzitterschap te steunen (tot zover de afkeer van het politieke handjeklap), maar de helft van de ALDE-coalitie zag niets in de samenwerking en bedankte voor de eer. Paniek, want zonder coalitie zweeft Grillo’s partij als plukje zetels in Europa in het luchtledige, tussen links en rechts, zonder enige aansluiting met andere partijen. Dat is misschien handig als je kiezers werft, maar in Brussel doe je dan niet meer mee.

Beppe Grillo gaf direct de schuld aan het establishment, want gelukkig kun je dat altijd de schuld geven. Hij voegde eraan toe dat de partij ‘Europa had laten schudden op haar grondvesten’. Een niet ongeestige tweet meldde dat er vooral geschud van het lachen was om het geschutter van de partij.

Een nogal rigoureuze ommezwaai: in een keer van Euro-scepsis naar Euro-liefde, alsof het niets is.

Grinnikend vroeg men zich af of de partij nu dan maar weer met hangende pootjes terug bij boze ex Farage en consorten  zou aankloppen, om zo binnen een week van euro kritisch naar euro-minnend én weer terug te switchen?

Si. Dat is precies wat er is gebeurd. En dit keer zonder een internetstemming. Farage had na zoveel euro-verraad uiteraard een verlanglijstje over de te volgen koers, zo bleek in het bericht over de terugkeer op Grillo’s blog vannacht. De Vijfsterrenbeweging gaat zich hard maken voor een referendum over de euro, zo snel mogelijk. De boze ex had duidelijk de duimschroeven aangedraaid om de mislukte affaire te kunnen vergeven.

Sluit je nu aan voor slechts €4,99 per maand

Sorry, je hebt op het moment geen toegang tot dit artikel.

Waarschijnlijk heb je een abonnement zonder digitale toegang. Wil je deze content graag lezen, sluit dan snel een abonnement af.

Heb je wél een abonnement met digitale toegang, neem dan contact op met onze klantenservice: 020 – 5518701.