Verkapte discriminatie

De stemmen van Vrij Nederland

Columns van Hannah Prins, Amber Wiznitzer en Hans Stegeman

<p class="tekst">Het was de zwaarste beproeving die we tot dusver hadden moeten doorstaan. We voelden het allemaal, terwijl we de door de donkere gangen van het hoofdkwartier van de beruchte Redbrands-bende slopen. Bobbel en Syllabus gingen voorop, omdat zij halflingen zijn, en rogues – kleine, geruisloze vechtersbaasjes. Zij weten bijna altijd wel ongezien weg te glippen. Ik liep in het midden, en achter mij liepen Nim en Verselicus – twee elfen die wel een stuk langer en imposanter zijn dan de halflingen, maar zich even onhoorbaar voortbewegen.</p>
<p class="tekst">Daarbij hadden mijn vier vrienden nog iets gemeen: een blik van geërgerde gêne om het feit dat ik tussen hen in sjokte. Ik ben een zwaarbewapende dwerg, een struise dame – door mijn harnas, uitrusting en lichaamsbouw beweeg ik me meestal voort met de fijnzinnigheid van een brullende monstertruck. Dat kan onhandig zijn als je onopvallend vijandelijk territorium probeert te doorkruisen.</p>
<blockquote><p>We waren nog maar net buiten de muren van de stad, toen onze weg plots versperd werd door twee dode paarden op het pad.</p></blockquote>
<p>Wij vijven, we waren nog niet zo lang bevriend, maar doordat we samen regelmatig de dood in de ogen hadden gekeken en vervolgens elkaars leven hadden gered, waren we snel hecht geworden. Ik ontmoette de twee elfen en de twee halflingen in de stad Neverwinter, waar we allemaal individueel door mijn neef Gundren Rockseeker waren gevraagd om een paar wagens met spullen voor hem naar Phandalin te brengen. Ik wilde daar toch naartoe en kon het geld goed gebruiken, dus ik ging akkoord vertrok met de wagens, een stel paarden, Bobbel, Syllabus, Nim en Versellicus uit Neverwinter. Gundren was samen met een vriend al vooruitgegaan naar Phandalin.</p>
<p class="tekst">We waren nog maar net buiten de muren van de stad, toen onze weg plots versperd werd door twee dode paarden op het pad. Ik zag meteen dat een van hen van Gundren was geweest. We besloten het spoor van mijn neef te volgen – hij was ons allemaal dierbaar, en bovendien zou een verdwenen opdrachtgever ons niet uitbetalen. De reddingsoperatie leidde ons langs een magische mineraalmijn en een kasteelruïne, in gevechten met orcs, goblins, bugbears en een eenogig monster en nu hier – het hart van het rovershol van de genadeloze Redbrands.</p>
<div class="info-box">
<h5><a href="https://www.vn.nl/sterke-verhalen/" target="_blank" rel="noopener">Sterke verhalen</a></h5>
<p>Dit is een van de twaalf sterke verhalen uit een speciale VN-uitgave, getiteld (geloof het of niet) &#8216;Sterke verhalen&#8217;. Meer sterke verhalen van onder anderen Minka Nijhuis, Arnon Grunberg en Daan Heerma van Voss lees je <a href="https://www.vn.nl/sterke-verhalen/" target="_blank" rel="noopener">hier</a>.</p>
</div>
<h5>Gloeig</h5>
<p class="tekst">We hadden informatie gekregen dat de bende geleid werd door de tovenaar Glasstaff, die meer zou weten van het lot van mijn neef. In de gewelven van het hoofdkwartier hadden we een partij rode capes meegegraaid, het uniform van de Redbrands, om onopvallend door het hoofdkwartier te kunnen spoken en naar de tovenaar te kunnen zoeken.</p>
<p class="tekst">Dat was ons redelijk gelukt, ondanks het feit dat ik dankzij mijn wapens en harnas met elke stap een percussiesolo leek te doen. We waren nog niet betrapt. Maar de bedompte gangen waar we doorheen snelden, telden allemaal een enorme hoeveelheid deuren die elk moment open konden vliegen, om een roedel rovers op ons los te laten.</p>
<blockquote><p>‘Hoezo? Wij horen gewoon bij jullie. We zijn ook Redbrands, kijk maar naar onze rode capes.’</p></blockquote>
<p class="tekst">Uiteindelijk vonden we een deur waarvan we hoopten dat die naar de vertrekken van Glasstaff zou leiden. Bobbel rende er meteen op af, maar in haar haast vergat Lize – Bobbel is dus Lize’s personage – vergat Lize te zeggen dat ze Bobbel aan de deur wilde laten luisteren door een perception check te dobbelen. Dus Bobbel gooide die deur zomaar open, en toen stond ons groepje daar ineens in een dampende keuken vol dronken Redbrands, die ons verwilderd aankeken.</p>
<p class="tekst">Er stoven er een paar op, en eentje vroeg wie we waren, en wat we hier deden. Dus Lize, in haar rol van Bobbel dus, zei: ‘Hoezo? Wij horen gewoon bij jullie. We zijn ook Redbrands, kijk maar naar onze rode capes.’</p>
<p class="tekst">We werden allemaal ijzig stil en Nim slikte hoorbaar – Carly zei dat, zo van: ‘Nim slikt. “<span class="Cursief">Gloeig</span>”.’ Gwen zei meteen dat Syllabus d’r lange zwarte haar voor haar ogen deed en zo onopvallend mogelijk naar achteren schuifelde. Gwen heeft haar character Syllabus de afgelopen weken zo gespeeld dat ze een stuurse goth is geworden, die als we een gevecht hebben gewonnen ook altijd het logo van de gothic metalband HIM in de huid of pels van onze vijanden kerft. Syllabus’ karakterontwikkeling was echt heel leuk om te zien. Maar nou ja, dat terzijde.</p>
<h5>redbrands 4ever</h5>
<p class="tekst">Marten, onze Dungeon Master – die leidt het spel en geeft een stem aan alle andere personages die we tegenkomen – hij zei dat Lize maar voor <span class="Cursief">deception</span> moest gooien met haar d20. Dat is de twintigzijdige dobbelsteen die bepaalt of je acties lukken: als je 1 gooit, faal je grandioos, en met 20 gaat het gegarandeerd goed. Maar alles daartussenin – ja, dan hangt het gewoon af van wat je aan het doen bent. In dit geval dus, of Bobbel een beetje overtuigend kon liegen.</p>
<p class="tekst">Ik weet niet meer precies wat Lize gooide, maar het was in elk geval niet genoeg om de Redbrands ons direct te laten geloven. De rover die ons eerder had aangesproken, vroeg ons naar het geheime codewoord. Mijn hart zat in mijn keel, maar Bobbel stapte meteen naar voren. ‘Nou, leuk dat je het vraagt,’ zei Lize, haar blik vloog wild in het rond. ‘Het codewoord is… “Redbrands 4ever”.’</p>
<blockquote><p>‘Red-brands zijn heel gaaf olé-oléeeee,’ was Bobbel begonnen, en vervolgens vielen we allemaal een voor een in.</p></blockquote>
<p class="tekst">Ze zei natuurlijk maar wat, maar Marten vroeg Lize nog een keer te dobbelen. Ze zal iets van 15 of 16 gegooid hebben – niet zo weinig dat de Redbrands ons ter plekke aan hun zwaarden zouden rijgen, maar niet genoeg om alle twijfel weg te nemen. Een van de Redbrands legde zijn hand rond het heft van zijn wapen en keek ons volgens Marten wantrouwig aan. ‘Tsja,’ zei hij met toegeknepen oogjes en een vet aangezet West-Fries accent, ‘dat is wel het geheime codewoord, ja. Maar we hebben jullie hier nog nooit gezien, we kennen jullie helemaal niet. Als jullie echt Redbrands zijn, dan kennen jullie ook ons clublied. Dus wat is dat dan?’</p>
<p class="tekst">Nou, toen vielen we natuurlijk even stil. Ik denk dat ik mijn adem inhield. Maar Lize stak haar wijsvingers in de lucht en begon heel langzaam te zingen, lettergreep voor lettergreep, zodat wij zouden begrijpen wat ze aan het zingen was. ‘Red-brands zijn heel gaaf olé-oléeeee,’ was Bobbel begonnen, en vervolgens vielen we allemaal een voor een in. Nim, Syllabus, Verselicus, en ik ook. Lize, Carly, Gwen, Rick en ik hadden allemaal twee vingers in de lucht bleven elkaar aankijken zodat we in het ritme en de toon van het lied zouden blijven. ‘Redbrands zijn heel gaaf olé olééééééé, Redbrands zijn heel gaaf, Redbrands zijn heel gaaf, Redbrands zijn heel gaaf olé olééé.’ Kijk, het liedje zelf was natuurlijk een beetje lullig, maar de uitvoering – oh, de uitvoering. We waren perfect getimed, helemaal in sync, als één stem. Zo voelde het, in elk geval.</p>
<blockquote><p>Het was een kroon op de weken die samen schouder aan schouder dobbelend en guacamole met chips etend hadden doorgebracht in het echt, aan tafel.</p></blockquote>
<p>Maar het kon allemaal nog vreselijk misgaan. Als de Redbrands ons niet zouden geloven, konden ze met z’n allen ons vijven nog makkelijk in mootjes hakken. Omdat we allemaal hadden gezongen, moesten we van Marten allemaal tegelijk met onze d20’s dobbelen, voor een hoog genoeg gemiddelde. We hebben allemaal een eigen d20 – die had hij gekocht en aan ons uitgedeeld tijdens onze eerste sessie.</p>

<div class="newsletter-teaser bg-gray">
    <div class="teaser__content__container">
                    <div class="teaser__header">Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief.</div>
        
                    <div class="teaser__text">Ontvang de beste verhalen van Vrij Nederland twee keer per week in je mail. In elke nieuwsbrief ontvang je één artikel helemaal gratis.</div>
            </div>

    <div class="teaser__btn__container">
                    <div class="teaser__btn">
                <a class="btn btn--rounded btn--white-bg" 
                    href="/service/nieuwsbrieven"
                    data-ga-category="banner-newsletter-button" 
                    data-ga-label="Blijf vrij van geest. Lees onze nieuwsbrief." 
                    data-ga-action="clicked">Ja, dit wil ik ></a>
            </div>
            </div>
</div>
<p>En toen, nou toen gebeurde het dus. Iedereen gooide wel aardig, maar ik gooide een 20 – het getal voor gegarandeerd succes. Ik geloof dat Marten er een beetje verbouwereerd naar keek, maar de uitkomst was bepaald. Hij had geen andere keus dan zijn Redbrands te laten zeggen van: ‘Ja, dat is het inderdaad! Sorry voor het misverstand jongens – kom er lekker bij zitten.’</p>
<p class="tekst">Wij gillen natuurlijk. Gillen! Eerlijk: dit was een kroon op de weken die we samen schouder aan schouder hadden gestreden in het spel. Het was een kroon op de weken die samen schouder aan schouder dobbelend en guacamole met chips etend hadden doorgebracht in het echt, aan tafel. Nou ja, we hebben enorm gelachen, in elk geval. Maar goed, wat was je vraag ook alweer? Of ik hobby’s heb. Ja, nou, dit dus, eigenlijk.</p>
<div class="info-box">
<h5 class="kader">Wiegertje Postma</h5>
<p class="kader">Wiegertje Postma (1987) debuteerde in 2006 met de streekbusroman <em>Vijf strippen</em>, die werd genomineerd voor de Academica Debutantenprijs. Daarnaast schreef ze voor VICE.com de columnreeks ‘Alles is seksisme’ en was ze jarenlang columniste bij Spunk.nl. Haar columns verschenen ook regelmatig in <em>NRC Handelsblad</em>. In 2016 verscheen de door Postma samengestelde bundel <em>Vrouwen schrijven niet met hun tieten</em>. <em>Een nieuwe generatie schrijvers over alledaagse seksisme, onnodige ongelijkheid en eicellen met klauwtjes.</em></p>
</div>


Wiegertje Postma

Wat ik laatst toch meemaakte bij het spelen van Dungeons & Dragons

De redactie

Over Wiegertje Postma

<div class="lead">&#8230;we ons het hoofd braken over mannen in rokjes.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>We worstelden al een poos met het begrip ‘man in een rokje’. Omdat we het gewoon niet zo goed begrepen. Het is een populair gezegde in pseudo- en modern-feministische kringen, maar verder dan ‘een vrouw die zich als man gedraagt’ kwamen we niet. Was dit nou goed, want zo kwam ze nog eens ergens? Of slecht, omdat ze dan eigenlijk geen vrouw meer was? Wanneer het bij de vrouwenborrel weer eens ter sprake kwam, keken we bedachtzaam, knikten we slim en waren we stiekem opgelucht dat onze beha’s nog om onze borsten hingen en niet in een smeulend vuurtje lagen.</p>
</p></div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-12595 media-12595" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/03/916cd4ad-79e3-4b07-8d30-e72cb4908901_B-JXcxgCUAAiXqy_preview-kopie.jpg" alt="Een échte vent is een Turkse man in een rok" /><figcaption>Een échte vent is een Turkse man in een rok</figcaption></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>En toen waren er opeens die schatten uit Turkije: stronken van mannen die hun schonkige heupen in de minirokjes van moeders, zussen en geliefden hadden gewurmd om te protesteren tegen de moord op studente Özgecan Aslan. Op Twitter- en Facebookfoto’s prijkten ze met een handgeschreven A4’tje in de knuist: ‘#ozgecanicinminietekgiy’. We konden het niet lezen, maar we vonden het wel gaaf. Erdogan betichtte de Turkse betogers ervan ‘geen mannen te zijn’, maar die harige knieën onder de rokjes bewezen zijn ongelijk. </p>
<p>Het verwarmde onze harten, die goedbedoelde onderbeenvachtjes, wapperend in de Turkse wind der verandering.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>De reclamewereld weet al lang dat uit vrolijke <span class="Cursief">girl power</span>-boodschappen klinkende munt valt te slaan. Vandaar dat de beroemde <span class="Cursief">halftime </span>van de Superbowl bol stond van reclames waarin mannen vrouwenrollen op zich namen en andersom: meisjes die voor Always renden als jongens; kinderen die voor Dove niet ‘mommy’ riepen, maar ‘daddy!’ En op Facebook vroeg Zwitsal ons naar hun nieuwe commercial te kijken: ‘Wat vind jij van onze Zwitsal papa? :)’ Zagen we zo’n goedgelokte man die met gebronsde biceps moederlijk een baby verzorgt. Toen we het filmpje acht keer hadden gehaatkijkt, stonden ons de tranen in de ogen. Want het hielp ons er alleen maar aan herinneren dat deze mirage helemaal niets met de realiteit van doen heeft, met die twee dagen vaderschapsverlof. Hallo, Jet?! Met je ‘Nederlandse vrouwen zijn niet ambitieus genoeg.’ Ga anders zelf even lekker inleanen, zonder Zwitsal-papa die de luiers verschoont.</p>
</p></div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-12595 media-12595" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/03/76c3d455-ee4b-4409-8405-df64f869cd0f_44849493_preview-kopie.jpg" alt="In elk geval zakte onze rok af van Louise Gunning" /><figcaption>In elk geval zakte onze rok af van Louise Gunning</figcaption></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Aan Neerlands vrouwelijke ‘mannen met een rokje aan’ hadden we ook al niet zoveel. We raakten maar niet uitgereaguurd over Eva Jinek, die deze winter weer in Jeroen Pauws timeslot was gaan zitten. In een rokje dat soms wel erg de aandacht trok, op die lage stoel. Was ze teveel vrouw (met die blonde haren waar iemand enorm haar best op heeft gedaan, die wellustig rode lippen en die lange blote benen), of teveel man (kil, taai, hard)? De critici kwamen er niet uit, maar het was niet goed. </p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Of UvA-voorzitter Louise Gunning. Ooit een moederlijk figuur die volgens de overlevering zelfgebakken brownies meenam naar haar werk, inmiddels een kille patriarch die de bezetters van het Maagdenhuis dit weekend toebeet op te rotten met hun eisen. ‘This is <span class="Cursief">our</span> Maagdenhuis.’ Zulke territoriale drift, daar zakte onze rok van af.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Uit pure wanhoop keken we dan maar naar IS. Want je kunt een hoop van ze zeggen, maar daar snappen ze tenminste dat een man een man is en een vrouw een vrouw. CNN signaleerde dat IS op sociale media plaatjes van Nutella en kittens plaatste en achtte daarmee bewezen dat het kalifaat westerse vrouwen ronselt voor hun heilige oorlog. Met hazelnootpasta en babypoezen. Juist. Waar hangt die intekenlijst?</p>
</p></div>
<div class="figure--right">
<figure id="post-12595 media-12595" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2015/03/0b9fd2f3-e304-411e-adad-48ddfe892806_isis-recluta-donne-con-nutella-e-gattini-5-642476_preview-kopie.jpg" alt="Terwijl, hé, Nutella en IS-kittens?! Waar kunnen we ons inschrijven?" /><figcaption>Terwijl, hé, Nutella en IS-kittens?! Waar kunnen we ons inschrijven?</figcaption></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Gelukkig is het maart. Alleen nog even vrouwendag, daarna betekenen rokjes gewoon weer ‘lekker weer’. Is Louise Gunning misschien wel moegestreden en zit Jeroen Pauw weer in zijn eigen tijdslot. Heeft de onnatuurlijke hoeveelheid vrouwen op leren banken weer plaatsgemaakt voor vermoeide mannen aan een tafel. Mannen met broeken aan. Dat snappen we tenminste. </p>
</p></div>


Kelli van der Waals

De Week Waarin…

<p>verhalen &#8211; Volstrekt alleen</p>
<p>Alice Munro, tsarina van het korte verhaal, schrijft romans in niet meer dan veertig pagina’s. In elk verhaal in haar bundel Te veel geluk komt bijna het hele leven van een personage voorbij, maar Munro zoomt in op de momenten die voor een ommekeer in dat leven hebben gezorgd.</p>
<p>Haar personages maken ingrijpende, soms wat groteske gebeurtenissen mee. De drie kinderen van een jonge vrouw worden vermoord door haar man, een studente leest poedelnaakt poëzie voor aan een bejaarde heer, twee tienjarige meisjes houden een gehandicapt leeftijdsgenootje te lang kopje-onder, personages gaan vreemd of zijn juist het slachtoffer van overspel. Maar in die incidenten zit niet het verhaal. De focus ligt op hoe een personage ermee omgaat en soms pas decennia later tot andere inzichten komt. Daarbij hoort dus ook zijn of (meestal) haar voorgeschiedenis, want die bepaalt vaak het effect dat zo’n drama op een personage heeft. Het moment waarop het nieuwe inzicht ontstaat, is voor Munro het interessantst.</p>
<p>Negen van deze tien verhalen spelen zich, zoals gebruikelijk voor Munro, af in karakteristieke, zelfgebouwde huizen in ruraal Canada. In het titelverhaal pakt ze het anders aan: dat is gebaseerd op het leven van Sofia Kovalevskaja, een briljante negentiende-eeuwse Russische wiskundige. Met veel liefde beschrijft Munro het sociale ongemak en grote verdriet waarmee Kovalevskaja tijdens haar reizen door Europa te maken krijgt. Ondanks de historische en geografische context verschilt dit verhaal niet wezenlijk van de andere in de bundel: hoofdpersonen zijn op subtiele manieren meedogenloos en wreed tegenover elkaar, en ieder mens blijkt uiteindelijk volstrekt alleen.</p>
<p>De verhalen in Te veel geluk zijn groots en beklemmend. Helaas leest de Nederlandse vertaling vaak wat moeizaam. Toch kunnen spijtige keuzes als ‘de Canadian National spoorwegen’ of ‘de optocht van Santa Claus’, kromme Nederlandse zinnen en verkeerd spatiegebruik de harde klasse van Munro’s verhalen niet verstieren. </p>
<p>Nee</p>
<p>Alice Munro, ‘Te veel geluk’, vertaald door Pleuke Boyce en W. Jonker, De Geus, 416 p., € 22,95</p>


Kort

<div class="lead">Alice Munro, tsarina van het korte verhaal en winnares van de Nobelprijs voor de Literatuur, schrijft romans in niet meer dan veertig  pagina’s.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>In elk verhaal in haar bundel <i>Te veel geluk</i> komt bijna het hele leven van een personage voorbij, maar Munro zoomt in op de momenten die voor een ommekeer in dat leven hebben gezorgd.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Haar personages maken ingrijpende, soms wat groteske gebeurtenissen mee. De drie kinderen van een jonge vrouw worden vermoord door haar man, een studente leest poedelnaakt poëzie voor aan een bejaarde heer, twee tienjarige meisjes houden een gehandicapt leeftijdsgenootje te lang kopje-onder, personages gaan vreemd of zijn juist het slachtoffer van overspel. Maar in die incidenten zit niet het verhaal. De focus ligt op hoe een personage ermee omgaat en soms pas decennia later tot andere inzichten komt. Daarbij hoort dus ook zijn of (meestal) haar voorgeschiedenis, want die bepaalt vaak het effect dat zo’n drama op een personage heeft. Het moment waarop het nieuwe inzicht ontstaat, is voor Munro het interessantst.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Met liefde beschrijft Munro het sociale ongemak en grote verdriet</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Negen van deze tien verhalen spelen zich, zoals gebruikelijk voor Munro, af in karakteristieke, zelfgebouwde huizen in ruraal Canada. In het titelverhaal pakt ze het anders aan: dat is gebaseerd op het leven van Sofia Kovalevskaja, een briljante negentiende-eeuwse Russische wiskundige. Met veel liefde beschrijft Munro het sociale ongemak en grote verdriet waarmee Kovalevskaja tijdens haar reizen door Europa te maken krijgt. Ondanks de historische en geografische context verschilt dit verhaal niet wezenlijk van de andere in de bundel: hoofdpersonen zijn op subtiele manieren meedogenloos en wreed tegenover elkaar, en ieder mens blijkt uiteindelijk volstrekt alleen.</p>
<p>De verhalen in <i>Te veel geluk</i> zijn groots en beklemmend. Helaas leest de Nederlandse vertaling vaak wat moeizaam. Toch kunnen spijtige keuzes als ‘de Canadian National spoorwegen’ of ‘de optocht van Santa Claus’, kromme Nederlandse zinnen en verkeerd spatiegebruik de harde klasse van Munro’s verhalen niet verstieren.</p>
<p><i>Alice Munro, ‘Te veel geluk’, vertaald door Pleuke Boyce en W. Jonker, De Geus, 416 p., € 22,95</i></p>
</p></div>


‘Te veel geluk’ door Alice Munro

<p>Fictie / David Rakoff (1964-2012)</p>
<p>Sommige boeken hebben de kracht om alle andere boeken tijdelijk voor je te verpesten. Het lezen van zulke boeken maakt dat je je niet kan voorstellen dat iets anders met letters erin je ooit meer zo zal kunnen bevredigen. Dat gebeurt niet vaak, maar de eerste, en meteen laatste, roman van essayist David Rakoff (1964-2012), Love Dishonor Marry Die Cherish Perish, heeft het in zich. Het boek is grappig en toch verdrietig, lijkt allesomvattend en telt toch maar 113 pagina’s, is volstrekt origineel en toch bevolkt door enigszins voorspelbare personages. Dat alles heeft hij rigoureus in rijm gevat. Na het lezen van Love Dishonor Marry Die Cherish Perish lijken alle schrijvers die het in hun werk anders aanpakken ineens een beetje lui.</p>
<p>Ondanks de bescheiden omvang van het boek bespreekt Rakoff bijna een eeuw aan Ameri­kaanse geschiedenis. Daarin staan zeven verschillende personages centraal die bewust of onbewust met elkaar verbonden zijn en die allemaal een eigen hoofdstuk hebben waarin een sleutelmoment in hun leven beschreven wordt. Sommige personages komen vaker voorbij – zoals Cliff, die als jongetje in de jaren dertig interesse voor kunst en mannen begint te krijgen, in de jaren zestig floreert als kunstenaar in het homoseksuele paradijs van San Francisco, en daar een aantal jaar later het slagveld van de aidsepidemie beziet: ‘A Vale of Tears reached ’cross a sad Bridge of Sighs, / Cliff and his cohort were dropping like flies’.</p>
<p>De versregels in de roman zijn opgebouwd uit een viervoetige anapest: elke regel bestaat uit vier versvoeten met eerst twee onbeklemtoonde lettergrepen en dan een beklemtoonde. Dat metrum maakt dat de lezer over de pagina’s dendert, en Rakoff heeft zo veel controle over zijn woorden dat het metrum als een vanzelfsprekend deel van het verhaal aanvoelt. De speelse vorm zorgt er bovendien voor dat ook dieptragische passages luchtig lezen. Dat doet denken aan hoe bijtend humoristisch en relativerend David Rakoff in interviews en essays over zijn eigen tegenslagen praatte.</p>
<p>Onmatige zelfspot</p>
<p>Rakoff kampte al jaren met kanker, en bezweek daaraan vlak na het voltooien van deze roman. Hij werd vooral bekend om zijn essays, waarin hij – niet onvoorstelbaar voor een homo­seksuele, Joodse Canadees in New York – vaak de positie van de neurotische buitenstaander aannam. Die essays deden denken aan die van zijn goede vriend David Sedaris, die Rakoff de hand kon schudden waar het aankwam op het kampen met een pessimistische, neurotische aard en een onmatige hoeveelheid zelfspot.</p>
<p>Een mindere schrijver zou de boel misschien wat afraffelen als de dood over zijn schouder zou meelezen, maar daar is bij Love Dishonor Marry Die Cherish Perish weinig van te merken, al spelen ziekten in het boek wel een rol: personages lijden aan aids, depressies en alzheimer. En de manier waarop Rakoff in de versregels het leven in al zijn doodnormale narig- en heerlijkheid aan het vieren is, kan misschien alleen precies zo verwoord worden door iemand die het einde in zicht heeft.</p>
<p>Aanstekelijk beschrijft hij de kleine momenten van geluk of verdriet die de personages doormaken; geluk door hun hoop voor de toekomst en liefde voor de medemens, verdriet door het verraad van die twee. De lezer weet vaak meer van de personages dan zijzelf: doordat die personages soms wat voorspelbare types zijn (ontluikend meisje met brute stiefvader, secretaresse in de jaren vijftig verwikkeld in een affaire met haar baas), maar ook door de opzet van de roman. Het onontkoombare lot is bij Rakoff niet groots en meeslepend, maar treurig en banaal. Zo bekijkt een van de personages een zestig jaar oude foto van een jong meisje – een meisje dat eerder in de roman als chronisch teleurgestelde jonge vrouw voorbijkwam – en zegt: ‘She’s standing and squinting, eyes half-closed from the sun / And laughing, delighted at what’s still to come.’ Dat zijn tegelijkertijd de allerlaatste regels van Rakoffs enige roman.</p>
<p>Love Dishonor Marry Die Cherish Perish is er eentje om vaak te lezen: Rakoffs levensplezier, humor, relativeringsvermogen en verdriet brullen je vanaf de pagina’s tegemoet, en dat is te bijzonder om snel opzij te leggen.</p>
<p>Het is zaak om niet te veel na te denken over wat hij nog had kunnen schrijven als hij niet al op zijn zevenenveertigste was overleden.</p>
<p>David Rakoff, ‘Love Dishonor Marry Die Cherish Perish’, Doubleday Books, 113 p., € 25,99</p>


Grappig en verdrietig

<div class="wpg-element paragraph">
<p>Sheila Heti is wel héél snel tot feministisch-literair icoon gemaakt.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Is Sheila Heti een feministische visionair, een stem van haar generatie? Of biedt ze alleen inzicht in haar eigen navel? In recensies van haar boek How Should a Person Be? lijkt alleen het één of het ander mogelijk. De heftige ontvangst doet denken die van de tv-serie Girls, van en met Lena Dunham. Dun­ham gaat het onrealistische vrouwelijk lichaamsbeeld in de media te lijf; ze is de patroonheilige van mollige meisjes met kleine tieten, zeggen de voorstanders. Dun­ham laat alleen blanke meisjes met blanke luxeproblemen aan bod komen; ze is een racist, aldus de tegenstanders.</p>
<p>Op kleinere schaal, maar even intens wordt de discussie rondom Heti’s boek gevoerd. James Wood, oppercriticus van The New Yorker, schreef een weifelende recensie, waarop een populaire feministische publiciste hem op slate.com van seksisme betichtte, omdat Wood net een vergelijkbaar boek van een jonge mannelijke schrijver (Ben Ler­ner) wél juichend had ontvangen. Een critica van de Los Angeles Review of Books had bijna tienduizend woorden nodig om te stellen dat Heti een ongeloofwaardig beeld van vrouwelijke seksualiteit geeft. Een vrouw kan kennelijk nog steeds niks controversieels op papier zetten zonder dat het direct met haar sekse in verband staat. De critici lijken meer bezig met hun idealistische verwachtingen dan met de vraag of het wel of niet een goed boek is.</p>
<p><b>Overanalyse</b><br />Hoofdpersoon Sheila woont in Toron­to en worstelt met een toneelstuk dat ze schrijft in opdracht voor een feministisch theater. Om vrouwelijke interactie te onderzoeken, neemt ze de gesprekken met haar beste vriendin Margeaux op. Het lukt haar maar niet om haar stuk af te maken, ze krijgt ruzie met Mar­geaux en vlucht enige dagen naar New York. Heti gebruikt die gebeurtenissen, en vooral Sheila’s herinneringen en gesprekken met vrienden, om ideeën over modern kunstenaarschap, vriendschap, man-vrouwverhoudingen en identiteit uit te werken. Proza wordt afgewisseld met e-mails en als scripts uitgeschreven gesprekken. Het boek is autobiografisch, met een scheut fictie.</p>
</p></div>
<div class="figure--left">
<figure id="post-42189 media-42189" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/03/f0fac3ab-2087-48bc-b3fa-d6872099464b_SheilaHeti1.jpg" alt="Sheila Heti. Foto: Sylvia Plachy" /><figcaption>Sheila Heti. Foto: Sylvia Plachy</figcaption></figure>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Sheila wil exceptioneel zijn. In plaats van haar toneelstuk te schrijven denkt ze vooral aan het effect dat het zal hebben en de bewondering die het zal opleveren. Haar lege ambitie komt ook op andere vlakken in haar leven naar voren: ze wil een stabiele relatie omdat ze denkt dat ze daar ‘consistent, wise­, loving and true’ door zal lijken en gaat naar New York omdat daar de meeste belangrijke kunstenaars vandaan komen. Ze heeft een identiteitscrisis maar is niet zozeer op zoek naar zichzelf, als wel naar de eigenschappen die haar het beste, echtste soort mens zullen maken. Heti schetst een beeld van haarzelf en haar vrienden als mensen die zich graag willen bewijzen, maar blijven steken in overanalyse en te veel zelf­bewustzijn.</p>
<p><b>Platte ergernis</b><br />Voor mensen zoals ik (jonge, blanke, grootstedelijke hoogopgeleiden die nooit een echt vak hebben geleerd) is Sheila’s constante zelfbewustzijn pijnlijk herkenbaar. Zij en haar soortgenoten kunnen zich niet concentreren, niet afmaken waar ze aan begonnen zijn als dat moeite dreigt te kosten. Ze bekijkt, voelt zich constant bekeken en geniet van hoe relevant ze zich daardoor voelt. Dat schuurt mooi, maar door Heti’s weinig subtiele aanpak gaat het ook wel eens mis. Sommige conversaties zijn wat al te pretentieus of narcistisch – dan wordt zo’n gesprek gauw niet meer dan geleuter van naïeve westerse artistiekelingen die te veel tijd hebben om te piekeren. Die passages roepen geen reflectie, maar platte ergernis op.</p>
</p></div>
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
<p>Grappig, slim, en soms teveel met zichzelf bezig</p>
</blockquote>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<p>Na haar traditionele roman Ticknor (2005) begon Heti – net zoals de hoofdpersoon van haar boek – de gesprekken met haar vrienden op te nemen en uit te schrijven om in de vingers te krijgen hoe mensen écht met elkaar praten. Die spreekstijl heeft ze in haar boek verwerkt, wat de woordkeus prachtig levensecht maakt, vol van de knullige charme van gesproken taal. Een ander hoogtepunt is de beschrijving van de vriendschap tussen Sheila en Margeaux, de enige echte liefdesaffaire in het boek. Heti beschrijft hun diepe band schaamteloos en liefdevol. Sheila en Mar­geaux maken grappen en bespreken dagelijkse filosofietjes, kunst en identiteit. Hun vriendschap is een waarde op zich, waar in de meeste boeken, films en televisieseries vriendschap tussen vrouwen vooral dient als decor voor catfights en gebabbel over mannen.</p>
<p>‘One good thing about being a woman is we haven’t too many examples yet of what a genius looks like. It could be me,’ zegt Sheila. Vrouwen zouden best wat nieuwe creatieve genieën als boegbeelden kunnen gebruiken, maar die behoefte moet niet geprojecteerd worden op iedere vrouw die iets succesvols over vrouwen maakt. Heti is natuurlijk geen feministisch-literaire verlosser, maar een goede schrijver en denker. How Should a Person Be? is grappig, slim, confronterend en tegelijkertijd – net als de karakters – soms te veel met zichzelf bezig.</p>
<p><i>Sheila Heti, ‘How Should a Person Be? A Novel from Life’, Henry Holt &#038; Company, 320 p. De vertaling (door Iannis Goerlandt), ‘Hoe moet je zijn?’, komt 14 juni uit bij Meulenhoff. </i></p>
</p></div>
<figure id="post-42189 media-42189" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/03/67419263-e7a7-45c4-b063-641878b41ff4_0_howshouldapersonbe1.jpg" alt="" border=" /></figure>
<div class="wpg-element title-and-author">
<h3>How should a person be?</h3>
<p>Sheila Heti</p>
</p></div>


How should a person be?

<p>Cultboek / ‘How Should a Person Be?’</p>
<p>Is Sheila Heti een feministische visionair, een stem van haar generatie? Of biedt ze alleen inzicht in haar eigen navel? In recensies van haar boek How Should a Person Be? lijkt alleen het één of het ander mogelijk. De heftige ontvangst doet denken die van de tv-serie Girls, van en met Lena Dunham. Dun­ham gaat het onrealistische vrouwelijk lichaamsbeeld in de media te lijf; ze is de patroonheilige van mollige meisjes met kleine tieten, zeggen de voorstanders. Dun­ham laat alleen blanke meisjes met blanke luxeproblemen aan bod komen; ze is een racist, aldus de tegenstanders.</p>
<p>Op kleinere schaal, maar even intens wordt de discussie rondom Heti’s boek gevoerd. James Wood, oppercriticus van The New Yorker, schreef een weifelende recensie, waarop een populaire feministische publiciste hem op slate.com van seksisme betichtte, omdat Wood net een vergelijkbaar boek van een jonge mannelijke schrijver (Ben Ler­ner) wél juichend had ontvangen. Een critica van de Los Angeles Review of Books had bijna tienduizend woorden nodig om te stellen dat Heti een ongeloofwaardig beeld van vrouwelijke seksualiteit geeft. Een vrouw kan kennelijk nog steeds niks controversieels op papier zetten zonder dat het direct met haar sekse in verband staat. De critici lijken meer bezig met hun idealistische verwachtingen dan met de vraag of het wel of niet een goed boek is.</p>
<p>Overanalyse</p>
<p>Hoofdpersoon Sheila woont in Toron­to en worstelt met een toneelstuk dat ze schrijft in opdracht voor een feministisch theater. Om vrouwelijke interactie te onderzoeken, neemt ze de gesprekken met haar beste vriendin Margeaux op. Het lukt haar maar niet om haar stuk af te maken, ze krijgt ruzie met Mar­geaux en vlucht enige dagen naar New York. Heti gebruikt die gebeurtenissen, en vooral Sheila’s herinneringen en gesprekken met vrienden, om ideeën over modern kunstenaarschap, vriendschap, man-vrouwverhoudingen en identiteit uit te werken. Proza wordt afgewisseld met e-mails en als scripts uitgeschreven gesprekken. Het boek is autobiografisch, met een scheut fictie.</p>
<p>Sheila wil exceptioneel zijn. In plaats van haar toneelstuk te schrijven denkt ze vooral aan het effect dat het zal hebben en de bewondering die het zal opleveren. Haar lege ambitie komt ook op andere vlakken in haar leven naar voren: ze wil een stabiele relatie omdat ze denkt dat ze daar ‘consistent, wise­, loving and true’ door zal lijken en gaat naar New York omdat daar de meeste belangrijke kunstenaars vandaan komen. Ze heeft een identiteitscrisis maar is niet zozeer op zoek naar zichzelf, als wel naar de eigenschappen die haar het beste, echtste soort mens zullen maken. Heti schetst een beeld van haarzelf en haar vrienden als mensen die zich graag willen bewijzen, maar blijven steken in overanalyse en te veel zelf­bewustzijn.</p>
<p>Platte ergernis</p>
<p>Voor mensen zoals ik (jonge, blanke, grootstedelijke hoogopgeleiden die nooit een echt vak hebben geleerd) is Sheila’s constante zelfbewustzijn pijnlijk herkenbaar. Zij en haar soortgenoten kunnen zich niet concentreren, niet afmaken waar ze aan begonnen zijn als dat moeite dreigt te kosten. Ze bekijkt, voelt zich constant bekeken en geniet van hoe relevant ze zich daardoor voelt. Dat schuurt mooi, maar door Heti’s weinig subtiele aanpak gaat het ook wel eens mis. Sommige conversaties zijn wat al te pretentieus of narcistisch – dan wordt zo’n gesprek gauw niet meer dan geleuter van naïeve westerse artistiekelingen die te veel tijd hebben om te piekeren. Die passages roepen geen reflectie, maar platte ergernis op.</p>
<p>Na haar traditionele roman Ticknor (2005) begon Heti – net zoals de hoofdpersoon van haar boek – de gesprekken met haar vrienden op te nemen en uit te schrijven om in de vingers te krijgen hoe mensen écht met elkaar praten. Die spreekstijl heeft ze in haar boek verwerkt, wat de woordkeus prachtig levensecht maakt, vol van de knullige charme van gesproken taal. Een ander hoogtepunt is de beschrijving van de vriendschap tussen Sheila en Margeaux, de enige echte liefdesaffaire in het boek. Heti beschrijft hun diepe band schaamteloos en liefdevol. Sheila en Mar­geaux maken grappen en bespreken dagelijkse filosofietjes, kunst en identiteit. Hun vriendschap is een waarde op zich, waar in de meeste boeken, films en televisieseries vriendschap tussen vrouwen vooral dient als decor voor catfights en gebabbel over mannen.</p>
<p>‘One good thing about being a woman is we haven’t too many examples yet of what a genius looks like. It could be me,’ zegt Sheila. Vrouwen zouden best wat nieuwe creatieve genieën als boegbeelden kunnen gebruiken, maar die behoefte moet niet geprojecteerd worden op iedere vrouw die iets succesvols over vrouwen maakt. Heti is natuurlijk geen feministisch-literaire verlosser, maar een goede schrijver en denker. How Should a Person Be? is grappig, slim, confronterend en tegelijkertijd – net als de karakters – soms te veel met zichzelf bezig.</p>
<p>Sheila Heti, ‘How Should a Person Be? A Novel from Life’, Henry Holt &#038; Company, 320 p.</p>
<p>De vertaling (door Iannis Goerlandt), ‘Hoe moet je zijn?’, komt 14 juni uit bij Meulenhoff</p>
