Timmermans en zijn tomeloze geldingsdrang zijn op weg naar het Torentje

Niet lang nadat de PvdA bij de verkiezingen van 2017 de grootste nederlaag uit haar geschiedenis had geleden – van 39 naar 9 zetels – en moest meemaken dat de progressieve concurrent GroenLinks beduidend groter werd, gaf Frans Timmermans, eerste vicevoorzitter van de Europese Commissie, GroenLinks-leider Jesse Klaver onder uit de zak tijdens een interview in Vrij Nederland.‘Als je alleen maar mensen opzoekt die het met je eens zijn, die denken dat je de Jessias bent, breng je de samenleving nooit op het goede spoor. De PvdA is ervoor opgericht om bruggen te bouwen. Dat moeten we blijven doen.’

Inmiddels ziet de wereld er anders uit. Toen de PvdA bij de Europese verkiezingen van 2019 onder leiding van Frans Timmermans schijnbaar uit het niets de grootste partij wist te worden en GroenLinks het nakijken gaf, verklaarde Jesse Klaver op verkiezingsavond dat GroenLinks en de PvdA het sámen beter hadden gedaan. In het Utrechtse zaaltje klonk lauw applaus.

Toen GroenLinks er vervolgens niet in slaagde een plekje in het kabinet te veroveren, zag Klaver het als zijn nieuwe grote project de beide linkse partijen te laten fuseren. Ondanks gemor – vooral in de traditionele achterban van de PvdA – werden de fusieplannen doorgezet, met steun van niemand anders dan Frans Timmermans, die vorig jaar samen met de Amsterdamse fractievoorzitter Marjolein Moorman in de Volkskrant pleitte voor verregaande samenwerking.

Prompt werd er in Haagse kringen over gespeculeerd dat Timmermans zelf de kans zou grijpen om leider te worden van het nieuwe progressieve samenwerkingsverband. De grote vraag was alleen: wanneer? Zou Timmermans, de geslepen machtspoliticus, de sprong wagen zolang hij in het strijdperk moest treden tegen de onverslaanbare Mark Rutte, met het risico onmachtig in de oppositiebankjes terecht te komen?

Volgens de laatste peiling van I&O, die daags voor Timmermans’ verklaring uitkwam, zou de combinatie GroenLinks-PvdA de grootste kunnen worden.

De kans kwam enkele weken geleden, toen Mark Rutte onverwacht zijn vertrek uit de politiek bekend maakte, waardoor het politieke speelveld volledig open kwam te liggen. Kort daarop besloten de leden van GroenLinks en PvdA per referendum in overweldigende meerderheid dat hun partijen met een gezamenlijke lijst en lijsttrekker aan de Kamerverkiezingen mee moeten doen en kondigde Jesse Klaver aan een stap opzij te doen. En zie: daar was Frans. Tijdens een toelichting op zijn kandidatuur in zijn geliefde Heerlen verklaarde hij vastbesloten: ‘Ik wil premier worden.’ Voor minder zou hij het naar alle waarschijnlijkheid niet hebben gedaan.

En het zou nog zomaar kunnen gebeuren ook, want volgens de laatste peiling van I&O, die daags voor Timmermans’ verklaring uitkwam, zou de combinatie GroenLinks-PvdA de grootste kunnen worden. Kortom: ruim baan voor Frans.

briljante maar emotionele lastpak

De grote vraag is alleen: hoeveel vrienden gaat Timmermans maken in de Nederlandse politiek? Met zijn ruime internationale ervaring als Eurocommissaris steekt hij met kop en schouders boven al zijn mogelijke concurrenten uit: als premier zal hij zich ongetwijfeld met grote souplesse bewegen op het internationale toneel. Maar als Kamerlid en minister van Buitenlandse Zaken stond hij al bekend als een briljante maar ook emotionele lastpak, zodat menig partijgenoot opgelucht ademhaalde toen hij naar Brussel vertrok. Frans Timmermans, was het verhaal, is te groot voor Nederland.

Toen ik Timmermans in 2015 tijdens het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis wekenlang volgde voor een groot portret in Vrij Nederland tijdens zijn hectische bezigheden als eerste vicepresident van de Europese Commissie, vertelde hij tussen de bedrijven door aan wie het maar wilde horen dat hij kort tevoren zomaar werd gebeld door Bruce Springsteen, de working class hero, van wie hij al jaren een grote fan was. Ze hadden elkaar al een paar keer ontmoet, de dochter van The Boss gaat vaak paardrijden in Valkenswaard. En toen ging opeens de telefoon. ‘Yeah right!’, had Timmermans geroepen. Waarop Springsteen had gezegd: ‘Seriously: this is Bruce!’ ‘Gewéldig toch?’ voegde de Eurocommissaris er dan stralend aan toe.

In hetzelfde portret beschreven vrienden en medewerkers hem als iemand die volledig opgaat in al zijn rollen: Frans spreken met de Franse president, over wielrennen praten als de grootste aficionado, de trouwste mijnwerkersjongen uit Limburg zijn, de vurigste supporter van voetbalclub Roda JC, de scherpste denker van de PvdA, de invloedrijkste Eurocommissaris. Alles moet ervoor opzij, en vaak lukt het hem ook nog.

Maar zijn tomeloze geldingsdrang wekt ook ergernis. ‘Frans heeft ongelooflijk veel talenten, maar hij heeft de neiging dat continu aan iedereen te willen laten zien: wat hij allemaal weet, wie hij allemaal ontmoet, hoeveel talen hij spreekt,’ verklaarde Hans van Baalen, de toenmalige Europarlementariër voor de VVD en goede vriend van Timmermans, die in 2021 overleed. ‘Ik heb wel eens tegen hem gezegd: Frans, dat hóéf je helemaal niet te doen. Dat weten de mensen wel, en anders komen ze er wel achter. Maar ja, hij kan het niet laten.’

Met al die talenten en al die geldingsdrang komt Timmermans nu dus terug naar Nederland. Aan de rechterzijde van het politieke spectrum balt de tegenstand zich al samen: het hagelt schampere commentaren op zijn ijdelheid, zijn inconsistenties, zijn zendingsdrang, zijn grote woorden. Timmermans zelf zal het ongetwijfeld zien als teken dat hij serieus wordt genomen als politieke concurrent, op weg naar het Torentje.