Op het eerste gezicht lijken Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf als informateurs een solide keuze voor de kabinetsformatie. Om te beginnen Van Zwol, nu lid van de Raad van State: weinig Haagse bestuurders brengen zoveel ervaring mee. Hij was niet alleen secretaris-generaal van Algemene Zaken, Financiën en Binnenlandse Zaken, maar ook secretaris bij drie opeenvolgende kabinetsformaties onder Jan Peter Balkenende, én voorzitter van de Staatscommissie Demografische Ontwikkelingen 2050, die in januari een spraakmakend rapport uitbracht met als belangrijkste strekking dat de migratie de komende decennia beperkt moet worden om het niveau van welvaart en sociale voorzieningen overeind te houden.

De aangewezen man dus, zou je zeggen, om een poging te wagen een verstandig migratiebeleid op de lange termijn te ontwikkelen, waarin vooral arbeidsmigratie in goede banen geleid zal moeten worden. Geen wonder dat Pieter Omtzigt in januari enthousiast op het rapport van de staatscommissie reageerde: daarin werd onderstreept wat hij al in zijn verkiezingsprogramma bepleitte. Elbert Dijkgraaf op zijn beurt, nu hoogleraar Empirische Economie van de Publieke Sector in Rotterdam, dwong als Kamerlid alom respect af met zijn kennis van de overheidsfinanciën, was lid van het Adviescollege Stikstofproblematiek – nog een heet hangijzer voor ieder nieuw kabinet – in is prominent lid van de SGP, die de mogelijke komst van een rechts kabinet tot dusverre enthousiast heeft omarmd.

In de gekozen constructie, met alle partijleiders in de Kamer, kan ieder van hen er elk moment de stekker uittrekken.

Al aan het begin van de formatie, maanden geleden, viel in de top van NSC op te vangen dat het vormgeven van een steviger migratiebeleid helemaal niet ingewikkeld hoefde te zijn in deze centrum-rechtse constellatie: afgelopen zomer werd het laatste kabinet-Rutte het na maanden onderhandelen bíjna eens over een flink pakket aan nieuwe migratiemaatregelen, nipt binnen de grenzen van de wet en internationale verdragen, behalve dan over een regeling om het aantal nareizigers te bedwingen, met de val van het kabinet tot gevolg. Dat gehele pakket, kortom, kan zo weer in de formatie ter tafel komen. Een steun in de rug voor zo’n strenger beleid is ook het Europese Migratiepact dat nu in Brussel wordt uitgewerkt, en dat erin moet voorzien dat asielzoekers vanaf 2026 aan de Europese buitengrenzen worden opgevangen.

De grote vraag is alleen: is dat allemaal genoeg voor Geert Wilders? Tijdens hetzelfde Kamerdebat waar de PVV-leider trots het nieuwe tweetal informateurs presenteerde, kondigde hij al aan de komende weken ‘keihard’ te gaan onderhandelen. Beste kans dat dan ook zwaar omstreden maatregelen als de strafbaarstelling van illegaliteit, versobering van de asielopvang, verdere bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking én het openbreken van Europese migratieverdragen ter tafel komen, die een solide migratiebeleid alleen maar zullen ontwrichten.

En wie is straks bereid in het nieuwe kabinet plaats te nemen, met de hete adem van Geert Wilders in de nek? Gerd Leers, die als minister voor Migratie en Asiel in het eerste kabinet-Rutte voortdurend door Wilders werd gemangeld, kan erover meepraten – en dat kabinet werd alleen maar gedoogd door de PVV, toen nog een marginale partij maar nu veruit de grootste.

Van de week leek het er even op dat oud-VVD-minister Hans Hoogervorst zich als eerste kandidaat had gesteld voor het kabinet in wording, en dat nog wel als premier, maar het bericht van het AD werd ijlings ingetrokken toen Hoogervorst ontkende dat hij het dagblad überhaupt aan de telefoon had gehad. Hoogervorst zal niet de eerste zijn die feestelijk bedankt voor de eer.

Zelfs als de onderhandelende partijen het de komende maanden eens worden over een gezamenlijk program én voldoende bewindslieden kunnen vinden die hun nek in de strop willen steken, zal het kabinet geen lang leven beschoren zijn. In de gekozen constructie, met alle partijleiders in de Kamer, kan ieder van hen er elk moment de stekker uittrekken.

Hoe verleidelijk het misschien ook is met popcorn op de bank te gaan kijken naar de onvermijdelijke ineenstorting: voordien kan de nieuwe coalitie heel wat schade aanrichten, hoe capabel Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf op zichzelf ook zijn.