Macht op vrijdag: De afgelopen Navo-top was vooral een hypocriet toneelspel

Emmanuel Macron heeft de Navo hersendood verklaard. Dat was geen vergissing, want toen hij vorige week Navo-secetaris-generaal Jens Stoltenberg op visite kreeg, die hem wilde overreden het feestje van de zeventigjarige alliantie in London niet bij voorbaat te vergallen, gooide Macron juist nog wat olie op het vuur.

Hij verklaarde het bondgenootschap wederom hersendood door hardop te weigeren een garantie aan Turkije te geven dat het land op bijstand kon rekenen in zijn oorlog tegen de Koerdische militie YPG. Macron vindt dat de YPG (die de kastanjes voor ons uit het vuur haalden in de strijd tegen IS) geen ’terroristen’ zijn, tegen de wil van Turkije in.

Bovendien verklaarde hij dat het geen zin had om over bijzaken (wie betaalt genoeg of te weinig aan de Navo?) te kibbelen als het existentiële vraagstuk niet bovenaan de Navo-agenda in Londen zou worden gezet.

Macron heeft het geweten.

Taboe

Speculeren over de gezondheidstoestand van de Navo is taboe. Twijfel uitspreken over artikel 5 van het Navo-verdrag (‘een aanval op één is een aanval op allen’) mag je achter de schermen doen, maar is in het openbaar echt not done. De vijand luistert immers mee. Naar binnen je twijfels hebben is vervelend, maar toegestaan. Naar buiten je twijfels uiten is funest voor de autoriteit en afschrikking van het genootschap. Eenheid uitstralen is heilig.

De Polen willen de Verenigde Staten het liefst een ‘Fort Trump’ aanbieden. In het geheim dan, dus geen Navo-gedoe.

Angela Merkel was er als de kippen bij om de harde taal van de Franse president als ongepast te verklaren. Ze had misschien dezelfde gedachten, maar dat ze het als ongepast bestempelde, verraadt dat de bondskanselier vindt dat je het vooral alleen mag denken en er zeker niet mee naar buiten hoort te treden.

Ook de kritiek uit Poolse en Litouwse hoek liet niet lang op zich wachten. Beide landen liggen in de voortuin van Poetin en hebben absoluut geen baat bij openbare debatten over artikel 5. Sterker nog: ze zouden het liefst nog wat extra militaire garanties van de Amerikanen willen hebben, en daarvoor ook best de portemonnee willen trekken. Ze begrijpen maar al te goed dat Poetin zich alleen om Amerikaanse raketten druk zal maken. De Polen willen de Verenigde Staten het liefst een ‘Fort Trump’ aanbieden. In het geheim dan, dus geen Navo-gedoe.

Duit in het zakje

Het radioprogramma Nieuwsweekend was op de gedachte gekomen om oud-Navo-baas Jaap de Hoop Scheffer te vragen wat hij van Macrons waarschuwing vond. ‘Ver over de schreef’, zei Jaap, maar hij zei ook dat Macron wel een punt had. Daar kon de luisteraar het mee doen. Het ongemak zat natuurlijk in de rol van De Hoop Scheffer, die twee tegengestelde standpunten moest zien te combineren. Als ex-baas van de Navo moest hij vinden dat Macron artikel 5 nooit ter discussie had mogen stellen, als analist deelde hij de zorgen van Macron.

Ook onze premier deed weer eens een duit in het zakje. Hij had Macron opgebeld, zei Rutte, hem verzekerd zijn ‘zorgen te delen’ maar ook dat hij het woord ‘hersendood’ zelf niet gebruikt zou hebben. Dat was al heel wat, al betekent het eigenlijk zoveel als: je hebt toch wel gelijk, ga zo door, maar ik zal je op de Navo-top niet steunen. À la De Hoop Scheffer.

Wat kunnen we hiervan leren? Nooit aan politici, ex-politici of militairen om duiding vragen.

Toen was de beurt aan de militairen. De generaals Ben Bekkering en Jan Broeks mochten bij Nieuwsuur aanschuiven. Staat de Navo er zo slecht voor, werd er gevraagd. ‘Absoluut niet’, antwoordde vice-admiraal buiten dienst Ben Bekkering, tot voor kort de hoogste militair vertegenwoordiger van Nederland bij de Navo. Luitenant-generaal buiten dienst Jan Broeks noemde de uitspraken van Macron ‘absolute onzin’. Het zijn juist uitspraken als die van Macron die deze functie ondermijnen, zeiden beide militairen. ‘Op het moment dat je publiekelijk die eenheid in twijfel gaat trekken, geef je het beeldmerk van het bondgenootschap prijs.’

Wat kunnen we hiervan leren? Nooit aan politici, ex-politici of militairen om duiding vragen, want uitgerekend zij kunnen de werkelijkheid achter artikel 5 niet verwoorden. Uitgerekend zij mogen het woord ‘crisis’ namelijk niet in de mond nemen.

Delinquent

Tenslotte nog Trump zelf. Die had al voor aankomst in Londen een schot voor de boeg gegeven door te roepen dat Macrons uitlatingen onverantwoordelijk waren. ‘Disrespectful’ en ‘very, very nasty’ klonk het een dag later.

Kennelijk had hij geen actieve herinnering aan al zijn eigen schofferingen van het bondgenootschap en hun leiders uit het jonge verleden. Vorig jaar beledigde hij het kersverse lidstaatje Montenegro nog door te opperen dat de VS wel eens níét te hulp zou schieten als het Balkanlandje zou worden aangevallen. En niemand is vergeten hoe hij tijdens zijn verkiezingscampagne de Navo ‘obsolete’ noemde.

Sinds de Navo-top in Londen mag Nederland zich tot de ‘delinquente’ lidstaten rekenen, want zo etiketteerde Trump landen die minder dan 2 procent van het bruto nationaal product aan defensie besteden. Niets wijst er op dat we dat percentage ooit zullen halen, al het geblaat van Rutte dat op het tegendeel moet wijzen ten spijt.

Intussen is het wel zo eerlijk om iets verder te kijken dan het verplichte hypocriete toneelspel te Londen. Sinds vorige week heeft Nederland ‘ja’ gezegd tegen een Europese marinemissie in de Straat van Hormuz, geleid door Frankrijk. Het is nog niet uitgesloten dat het schip zelfs mag bunkeren in Iran, de gebeten hond van Trump. We hebben ons ook aangemeld bij INSTEX, een betalingsmechanisme dat de eenzijdige en (in de Kamerbrief zelfs als ‘onrechtmatig’ aangeduide) extraterritoriale sancties van de VS tegen Iran ondergraaft.

Dat is tweemaal een bloedneusje voor Trump, en toch een zekere steun voor Macron.