Macht op vrijdag: Niks geen Europa voor Mark Rutte. Hij blijft lekker in het Torentje

Je kon de klok er de afgelopen jaren op gelijk zetten: zodra Mark Rutte iets positiefs zei over het belang van de Europese samenwerking – wat hij steeds vaker deed – klonk het koor van speculanten: zie je wel, een open sollicitatie! Rutte is uit op een baantje in Brussel!

Niet alleen politieke tegenstanders op de rechter- en linkerflank doken er steeds weer bovenop (‘Eurofiele baantjesjager!’, ‘Het partijkartel!’), maar ook serieuze politieke analisten wisten het zeker: als Angela Merkel of Emmanuel Macron een beroep op Rutte zou doen om Donald Tusk of Jean-Claude Juncker op te volgen, zou hij geen nee zeggen.

Ondersteunende argumenten waren snel gevonden: Merkel zou Rutte met al zijn Europese ervaring nodig hebben om de wankelende Unie bij elkaar te houden, de houdbaarheidsdatum van Rutte als premier zou langzamerhand zijn verstreken, Klaas Dijkhoff zou zich al warm lopen als opvolger. Rutte zelf ontkende in alle toonaarden, maar dat hielp geen zier. De herhaalde ontkenning werd juist gezien als bewijs van het tegendeel, want is het niet zo dat kandidaten voor topfuncties altíjd ontkennen dat ze in de running zijn?

Als Rutte zo makkelijk kan liegen en daarmee wegkomt, waarom zou hij dan de waarheid spreken over zijn beschikbaarheid voor een Europese topfunctie?

Wat ook niet hielp was dat Rutte, de wendbare politicus, de afgelopen jaren grossierde in halve waarheden en zelfs klinkklare onzin, zoals het ‘nationaal belang’ van de afschaffing van de dividendbelasting, dat hij tot in zijn ‘diepste vezels’ zou voelen. De niet eens zo onbegrijpelijke redenering: als Rutte zo makkelijk kan liegen en daar nog mee wegkomt ook, waarom zou hij dan de waarheid spreken over zijn beschikbaarheid voor een Europese topfunctie?

Maar sinds een week of twee hoor je ze niet meer, al die mensen die zeker wisten dat Rutte naar Brussel zou vertrekken. Ursula von der Leyen, vertrouweling van Merkel, werd gekozen tot voorzitter van de Europese Commissie, Charles Michel, de liberale Vlaamse premier, tot voorzitter van de Europese Raad, en de Spaanse sociaaldemocraat Josep Borrell tot buitenlandcoördinator – een baan waar Rutte door sommigen óók al voor werd genoemd.

Stokoude nokia

Rutte blijft gewoon in het Torentje, zoals hij altijd heeft gezegd. En nu moet het koor van speculanten er stilletjes aan wennen dat de premier deze keer gewoon de waarheid heeft gesproken: dat hij helemáál niet naar Brussel wilde, en heel tevreden is met zijn huidige ‘baantje’, zoals hij het zelf uitdrukte.

Zelf wees Rutte er herhaaldelijk op dat hij helemaal niet zat te wachten op het voorzitterschap van de Europese Commissie of de Europese Raad, omdat hij in het huidige Europese krachtenveld als één van de meest ervaren Europese regeringsleiders veel meer directe invloed heeft dan hij ooit als voorzitter van Raad of Commissie zou hebben.

Maar op de achtergrond speelde een nog veel sterker, persoonlijk argument: Rutte heeft helemaal geen zin om zijn vertrouwde leventje in Den Haag te verruilen voor een onthecht bestaan in de Brusselse bubbel. Zoals Max van Weezel en ik enige jaren geleden beschreven is Rutte een man van vaste gewoonten, die hij onder geen beding wil opgeven.

Wie van de zomer goed oplet op Schiphol kan Rutte bijvoorbeeld zijn koffertje van de band zien halen als hij in zijn eentje terugkomt uit New York. Al vele jaren gaat hij er ieder zomerreces een week heen om een oude vriend te bezoeken, en steevast een wandeling te maken langs de showroom van Steinway & Sons en het huis van de in 1989 overleden pianovirtuoos Vladimir Horowitz aan de Upper East Side.

Al dertig jaar gaat hij iedere winter skiën in de Zwitserse Alpen met een groepje oud-JOVD’ers onder wie Jort Kelder, en is hij er met geen stok toe te bewegen ergens anders te slapen dan in hetzelfde kneuterige hotel in Zermatt, met wagenwiel aan het plafond. De premier rijdt nog altijd een oude Saab, stuurt sms’jes met een stokoude Nokia, en woont al vele jaren in een eenvoudig appartement in de deftige Haagse wijk Benoordenhout, met piano, boekenkasten vol politieke biografieën en een vergeelde poster van Davos aan de muur.

Als het even kan gaat hij op zaterdagochtend voor zijn boodschappen naar de nabijgelegen Albert Heijn, drinkt hij cappuccino bij zijn favoriete koffietentje en gaat hij uit eten in één van zijn geliefde Indonesische restaurantjes in Den Haag. En al jaren geeft hij vrijwel iedere week een paar uur maatschappijleer op een VMBO-school.

Het zijn die vertrouwde rituelen, zeggen zijn vrienden, die Rutte houvast geven in zijn hectische bestaan, en die hij voor geen goud zou willen opgeven voor een baan als Brusselse apparatsjik.

Geen spoor van slijtage

Daar komt nog bij dat Rutte na bijna negen jaar premierschap nog geen spoor van slijtage vertoont. Waar zijn voorganger Jan Peter Balkenende in zijn laatste jaren steeds moeizamer functioneerde, afgeschermd door een ijzeren ring van adviseurs, en Wim Kok zich als premier van zijn tweede Paarse kabinet steeds stuurser begon te gedragen, doet Rutte zijn werk nog altijd met onverwoestbare energie en zichtbaar plezier, alsof hij nog maar net begonnen is.

Bovendien staat Rutte binnen de VVD op eenzame hoogte. Potentiële VVD-premiers als Edith Schippers en Henk Kamp zijn uit de politiek vertrokken, Klaas Dijkhoff komt als kroonprins moeizaam uit de verf. Intussen parelen alle door VVD’ers veroorzaakte schandaaltjes en schandalen – van rijden onder invloed tot spijkerharde corruptie – van Rutte af, als waterdruppels van een eend. En telkens weet hij de verkiezingen weer te winnen – ondanks zijn eigen partij.

In de VVD-top wordt dan ook gevreesd dat de VVD snel wegzakt in de kiezersgunst als Rutte het Binnenhof verlaat, en dat de stemmers dan prompt overlopen naar het CDA, waar Wopke Hoekstra zich al warm loopt om de fakkel over te nemen.

Alle reden dus om aan te nemen dat Rutte nog lang niet uit Den Haag vertrekt. Zelf liet hij laatst terloops weten na 2021 best nóg een termijn premier te willen blijven. De boodschap aan het koor van speculanten: hou er maar rekening mee dat we tot 2025 nog niet van Rutte af zijn.