Ervaren onderhandelaars in het polderoverleg zeggen wel eens: ‘onder druk wordt alles vloeibaar.’ Daar moest ik aan denken toen vorige week Mark van den Oever, voorman van Farmers Defence Force, net als de andere boerenorganisaties een uitnodiging ontving van ‘onafhankelijk voorzitter’ Johan Remkes (‘bemiddelaar’ wil hij zichzelf niet noemen) om met het kabinet over het stikstofbeleid te komen praten.

Kort daarvoor had de grofgebekte varkensboer uit Oost-Brabant in de Volkskrant het lot van de boeren nog maar eens vergeleken met dat van de joden, had hij de kinderen van stikstofminister Christianne van der Wal ‘pussy’s’ genoemd omdat ze binnen zaten te trillen terwijl boze boeren met hun grote trekkers voor de deur aan het rellen waren (‘een topactie’), had hij blokkades van de snelwegen en Schiphol aangekondigd en stoer geroepen dat hij ‘nooit’ zou meegeven, maar had hij ook verklaard dat als er een ambtenaar met een zak geld op de stoep zou staan, hij hem niet weg zou sturen, want ‘voor een goede prijs is iedereen te koop’.

En nu wordt dezelfde Mark van den Oever dus uitgenodigd voor het stikstofoverleg, samen met LTO Nederland, vanouds de invloedrijkste organisatie van de boerenlobby.

Toen ik een jaar of tien geleden voor Vrij Nederland sprak met Niek Jan van Kesteren, de door de wol geverfde algemeen directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW, en hem vroeg hoe hij erin was geslaagd van VNO de machtigste lobbyclub van Nederland te maken, zei hij: ‘Dat zijn wij niet, dat is LTO’.

Die quasi-achteloze opmerking leek een afleidingsmanoeuvre: als lobbyist moet je je nooit laten voorstaan op de macht die je hebt, echte invloed gedijt het best buiten de schijnwerpers, met een bezoekje hier, een bezoekje daar, en af en toe een sms’je naar de Nokia van Mark Rutte.

Maar onwaar was zijn antwoord niet: al tientallen jaren slaagde LTO Nederland erin drastische hervormingen af te wenden en miljardensubsidies overeind te houden, ondanks de melkplas, de boterberg, de vogelgriep, de varkenspest, mond-en-klauwzeer en de groeiende maatschappelijke kritiek op de bio-industrie en het mestoverschot, dat alles met het CDA als machtige politieke bondgenoot.

Maar met de electorale neergang van het CDA sinds het laatste kabinet-Balkenende is ook de invloed van de boerenlobby tanende. Bovendien heeft LTO te maken met het afkalvende maatschappelijke vertrouwen in het polderoverleg, terwijl LTO als vaste gesprekspartner van het kabinet juist uitstekend gedijde bij de compromissencultuur van de vergadertafel. Ook de vakbonden kunnen erover meepraten. De traditionele bonden in de zorg maakten in 2017 mee hoe de kleine, activistische beroepsorganisatie NU’91 grote stakingen van verpleegkundigen op touw wist te zetten, de onderwijsbonden zagen in 2019 tot hun schrik hoe tal van leden overliepen naar het nieuwe platform PO in actie.

Pas toen Van der Tak van Rutte persoonlijk de verzekering had gekregen dat er ‘geen taboes’ zouden zijn, was LTO bereid aan te schuiven.

Nu maakt LTO tijdens de stikstofcrisis mee dat nieuwe radicale clubs als Agractie en Farmers Defence Force de toon zetten met harde acties en overvloedige aandacht in de media: veel eertijds trouwe leden nemen geen genoegen meer met het gepolder in de achterkamers waar LTO jarenlang zo bedreven in was.

En zo kon het gebeuren dat LTO, voorheen altijd bereid met het kabinet te praten, de boot afhield toen vorige week de eerste uitnodiging voor een gesprek binnenkwam van Johan Remkes. Volgens LTO-voorzitter Sjaak van der Tak (ooit kandidaat-voorzitter van het CDA) moesten eerst de stikstofdoelen van het kabinet van tafel, zoals Agractie en Farmers Defence Force al eerder hadden geëist, want stel je voor dat LTO de indruk zou wekken nu al door de knieën te gaan.

Pas toen Van der Tak van Mark Rutte persoonlijk de verzekering had gekregen dat er ‘geen taboes’ zouden zijn, was LTO bereid aan te schuiven. Waarop Mark van den Oever in een online video tierde dat LTO ‘de sector weer verraadt’, en dat Sjaak van der Tak wel een ‘grote bek’ zou hebben maar ook ‘de ruggengraat van een tuinslang’.

onmogelijk compromis

Toen de LTO-voorman zich aldus door Mark Rutte over de streep liet trekken, moest ik meteen denken aan de manier waarop de behendige VVD-premier in 2011 toenmalig GroenLinks-leider Jolande Sap wist te winnen voor een binnen haar eigen partij zeer omstreden trainingsmissie naar Kunduz in Afghanistan. ‘Ik ga je hélemaal accommoderen!’, riep de premier tijdens een geheim onderonsje aan de keukentafel van Saps assistent.

Waarna hij de GroenLinks-leider een hele reeks onmogelijke garanties deed, zoals de zotte belofte dat de door Nederland opgeleide politieagenten nooit in gevechten ingezet zouden worden. De missie kwam er, compleet met ‘politie volgsysteem’, en Sap ging al spoedig ten onder aan het aanhoudende verzet in haar eigen fractie.

Het zou zomaar kunnen dat het nu ook weer zo zal gaan. Bij de komende stikstofonderhandelingen doet Rutte na maanden van moeizaam overleg een reeks onnavolgbare beloften en komt het tot een onmogelijk compromis, dat door het kabinet en LTO als een prachtig onderhandelingsresultaat wordt verkocht – waarna nog meer boze leden afhaken – en modderen we voort. Zo werkt het in dit polderland.

En Mark van den Oever en zijn radicale makkers? Die roepen schande van de deal die de ‘landverraders’ van LTO straks hebben gesloten, en verkopen vervolgens als het even kan voor de hoofdprijs hun bedrijf, want zoals hij het zelf al uitdrukte: voor een goede prijs is iedereen te koop.