Lichtpuntje door corona: een heilzame wending in het gedrag van burgers én politici

In deze bizarre weken, waarin angstaanjagende berichten over de Corona-pandemie en hartverwarmende initiatieven van welwillende burgers over elkaar heen tuimelen, lijkt opeens niets meer wat het geweest is.

In de rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau noemden de Nederlanders de afgelopen jaren als hun grootste zorgen steevast: de toegenomen hufterigheid, het asociale gedrag, de maatschappelijke polarisatie.

Het was een eigenaardig fenomeen: terwijl Nederland in de loop van de decennia steeds welvarender werd, groeide het maatschappelijk onbehagen navenant. De SCP-onderzoekers vatten het paradoxale sentiment samen als ‘met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’.

Juist nu de zorgen van veel mensen reëler zijn geworden dan ze de afgelopen decennia waren, blijken de Nederlanders geen calculerende egotrippers te zijn maar welwillende medeburgers.

Maar je kan er donder op zeggen dat de burgers de vragenlijsten van het SCP in deze rare weken opeens heel anders zouden invullen. In het maatschappelijk debat zet niet langer de hufterigheid de toon – de scheldkanonnades via de sociale media, de bumperklevers op de snelweg, het geklaag over buitenlanders die niet willen integreren – maar de spontane initiatieven om elkaar in deze barre tijden de hand te reiken: het massale applaus voor de mensen in de zorg, de talloze hartelijke aanbiedingen om eenzame mensen te helpen, de huiskameroptredens van muzikanten om een beetje troost te bieden in deze bange dagen.

Juist nu de zorgen van veel mensen om hun gezondheid, hun baan en hun toekomst veel reëler zijn geworden dan ze de afgelopen decennia waren, blijken de Nederlanders in grote meerderheid geen calculerende egotrippers te zijn maar welwillende medeburgers. Opeens komt er een Nederland tevoorschijn waarvan we dachten dat het langzamerhand nauwelijks meer bestond.

ironische wending

In de politiek heeft zich door de coronacrisis een bijna net zo verrassende omslag voorgedaan. Uitgerekend de VVD, die er decennialang op uit was de publieke zaak zo veel mogelijk over te dragen aan de tucht van de markt – met tot gevolg uitgeholde overheidsdiensten, kaalslag in de zorg, falende uitvoeringsorganisaties en een groeiende kloof tussen arm en rijk – moest deze week als machtigste coalitiepartij het grootste steunpakket in de naoorlogse geschiedenis bekend maken om de zorg en de economie overeind te houden.

FVD-leider Thierry Baudet nam actief deel aan het debat en bleek zich nog te hebben voorbereid ook.

Het is een ironisch wending voor een partij die het niet zo lang geleden nog nodig vond om zwaar te bezuinigen op de zorg en de politie en tal van overheidstaken over de schutting te gooien. Zelfs de meest verstokte neoliberalen moeten na decennia van heilig geloof in de marktwerking onder ogen zien dat we als het erop aankomt niet zonder krachtige, sturende en zorgzame overheid kunnen.

Deze week konden we tijdens het Kamerdebat over het coronavirus getuige zijn van nog een opvallende wending. FVD-leider Thierry Baudet, die de afgelopen twee jaar vaak schitterde door afwezigheid en wiens bijdrage als hij wel verscheen meestal bestond uit theatrale tirades voor de eigen achterban, kwam deze keer niet alleen opdagen, maar nam zelfs actief deel aan het debat en bleek zich nog te hebben voorbereid ook.

Sommige commentatoren schaarden de bijdrage van Baudet voor het gemak onder de populistische reflex die Wilders liet zien. De PVV-leider nam de gelegenheid te baat Mark Rutte te verwijten dat hij ‘Russisch roulette’ zou spelen met mensenlevens en suggereerde zelfs dat de premier moedwillig tienduizenden mensen de dood in zou jagen. Maar voor de goede verstaander was de bijdrage van Thierry Baudet een andere.

In zijn aandringen op een verregaande lockdown van tenminste enkele weken om het virus te bedwingen en tests te doen naar de besmettelijkheid van patiënten nadat ze de ziekte hebben gekregen, staat de FVD-leider bepaald niet alleen.

Vooraanstaande virologen die voor een lockdown pleiten, politie en landmacht die zich er al op voorbereiden: zo gestoord was Baudet dus niet.

Daags tevoren kwam de prominente virusonderzoeker Jaap Goudsmit in de talkshow Op1 met een vergelijkbaar pleidooi, op de avond van het Kamerdebat gevolgd door viroloog Ab Osterhaus. In dezelfde uren maakte Nieuwsuur bovendien bekend dat de Nationale Politie al voorbereidingen treft voor een grootschalige lockdown, als één van de mogelijke scenario’s. Intussen maakt ook Defensie zich op voor een ‘substantiële inzet’, mocht het tot massale besmettingen of een lockdown komen.

Vooraanstaande virologen die voor een lockdown pleiten, politie en landmacht die zich er al op voorbereiden: zo gestoord was Baudet dus niet. Waarmee maar gezegd wil zijn dat zelfs politici die zich tot voor kort gedroegen als ongeleid projectiel, tijdens een crisis als deze tot groter inzicht kunnen komen en zelfs tot een bijdrage aan het politieke en maatschappelijke debat die achteraf misschien nog constructief zal blijken ook.

De grote vraag is nu wat er van die heilzame wending in de houding van burgers en politici zal beklijven als het virus straks is uitgeraasd. Laten we hopen dat het niet meer wordt zoals het was.