Deze column is ook te beluisteren.

Terwijl Nederland zich opwond over de antisemitische complottheorieën van schrijver David Icke en de ‘we worden geregeerd door reptielen’-uitspraak van Thierry Baudet, verscheen er een uitgebreid rapport over hoe een netwerk van internationale complotinfluencers al veel langer actualiteiten kaapt ten behoeve van een radicaal-rechtse agenda.

Onderzoekscollectieven Lighthouse Reports en Bellingcat legden een dataset aan van alle activiteiten op sociale media rondom de radicaal-rechtse beweging QAnon. Per land konden ze zo aantonen wat het effect van een complottheorie was, hoe snel die in landelijke media werd overgenomen en welke politici er garen bij sponnen. Zo werd bijvoorbeeld zichtbaar hoe het thema van de ‘boze boeren’ in Nederland razendsnel werd misbruikt door internationale complotinfluencers.

Hoe vaak kunnen radicaal-rechtse politici in dit land nog democratische instituties aanvallen zonder serieus genomen te worden?

Een van hen is de Nederlandse Eva Vlaardingerbroek, die aanschoof bij Tucker Carlson, een veelbekeken Amerikaanse politiek commentator, berucht om zijn radicaal-rechtse propaganda. Haar verhaal: onder het mom van een verzonnen stikstofcrisis steelt de Nederlandse overheid het land van boeren. Ten eerste omdat het land nodig is voor immigranten, ten tweede omdat de boeren in de weg staan van de uitvoering van The Great Reset – het economische herstelplan van het World Economic Forum na de coronapandemie. Kort daarna herhaalde Donald Trump hetzelfde frame.

Gevaarlijker nog dan de complottheorieën zelf, is de misvatting dat ze nieuw zijn, of te ongeloofwaardig om serieus te nemen. Wat dat betreft voelde de ophef rond Icke en Baudet als Groundhog Day. Hoe vaak kunnen radicaal-rechtse politici in dit land nog democratische instituties aanvallen zonder serieus genomen te worden? Men lacht om de reptielen, of schrikt van antisemitische samenzweringen die ‘opeens’ populair zijn. Want zonder de vereiste verdieping voelt iedere nieuwe uiting als een verrassing of een incident. Terwijl dit al zoveel langer speelt.

De samenzweringsgedachten waaraan Icke, Baudet en vele anderen refereren, leunen op eeuwenoud antisemitisme dat steeds in een nieuw jasje wordt gestoken. De kern is het geloof in een kleine joodse elite die uit is op wereldmacht. Soms wordt in letterlijke zin verwezen naar deze machthebbers als reptielen, soms in figuurlijke zin. Om miljarden mensen onder de duim te krijgen, voeren de ‘agenten’ van deze elite – overheden, media, farmaceutische industrie, rechtspraak – allerlei plannen uit. Alles is erop gericht de ‘normale’ (witte, christelijke, heteroseksuele) burgerbevolking te ondermijnen en zo langzaamaan te vervangen door een nieuwe wereldorde.

Wanneer dit je vertrekpunt is, kun je ieder nieuwsbericht aangrijpen als ‘bewijs’. ‘Gedwongen’ vaccinatie om immuunsystemen te verzwakken. ‘Genderhysterie’ en abortus als middelen om het traditionele gezin aan te tasten en de geboorteaantallen te dempen. De ‘invoer’ van immigranten met een ander geloof om de oorspronkelijke bevolking ‘aan te lengen’. Een ‘verzonnen’ energiecrisis, inflatie, voedseltekorten: alles is onderdeel van het meesterplan om mensen afhankelijk te maken van deze ‘global cult’. Er zijn maar twee smaken mogelijk: je doorziet dit plan (je bent ‘wakker’) en verzet je ertegen, of je hebt oogkleppen op en loopt slaafs mee. Was de wereld maar zo simpel.