In Eric de Kuypers reeks boeken met herinneringen aan zijn jeugd duikt meestal het driemanschap Jeannot, Julienne en Marie-Jeanne op, drie zusters, waarvan een zijn moeder. De eerste keer dat zij langs kwamen was zevenentwintig jaar geleden, in Aan zee, dat nu is herdrukt.
Met een antropologische blik naar de microwereld van het dagelijks doen en laten van een gezin op het strand in het begin van de jaren vijftig kijken: dat is wat Eric de Kuyper in 1988 deed in Aan zee. De ‘taferelen uit de kinderjaren’, die zich voor hem in achtereenvolgende zomers in Oostende afspeelden, kregen bij De Kuyper een wonderlijk mythisch accent. Alles wat hij uit zijn herinnering opdiepte kreeg iets exemplarisch, werd typerend voor het gezin De Kuyper, maar ook voor die tijd: dit waren de onbewuste rituelen van elk gezin aan het strand en in vakantiehuizen. Het insmeren tegen de zon gebeurde met slaolie of, ‘tot de doos leeg was’ met Nivea-crème. Maar als een bezoekend familielid toevallig ‘Ambre Solaire’ bij zich had, móest iedereen ingesmeerd worden met Ambre Solaire, dan was Nivea ineens te min. Of het gevecht tegen de muggen, dat werd geleverd met ‘citronella’. Het was een uitgesproken tweederangs woord, een aftreksel van citroen, en het spul hielp ook nauwelijks, zodat er uiteindelijk azijn aan te pas moest komen, niet alleen iets armzaligs, maar ook stinkend.
Alles is nog even onbevangen en fris nu Aan zee na zevenentwintig jaar is herdrukt door Vantilt. Door De Kuypers geamuseerde manier van schrijven wordt alles opgetild, uit het gewone doen gehaald. Het halen van ijsjes krijgt daardoor een filmische allure, alleen al door de hilariteit bij het kiezen van de smaken. Er moest ook altijd een bord mee voor het ijs van de volwassenen. De initiator van de ijsjes was tante Jeannot, die zelf zin had in ijs. Bij haar waren ‘generositeit en de gulzigheid in één persoon’ verenigd. Voor tante Jeannot, die De Kuyper later een heel boek voor zichzelf gaf in De hoed van tante Jeannot, moest het geld rollen, iets wat zijn moeder, Julienne, zich niet kon permitteren.
De Kuypers moeder was natuurlijk constant aan het redderen met zoveel kinderen om zich heen, maar dat hield haar toch niet van de zon af: ‘Zij trok haar jurk heel hoog op, zodat haar dijen grotendeels ontbloot werden, gooide haar hoofd achterover en sloot wellustig de ogen. Zo bleef ze urenlang, wekenlang, soms de hele zomer lang zitten. En meteen bij de eerste zonnestraal was ze al bruin.’
<h5>De eerste verliefde obsessies</h5>
Er zijn wel vaders en ooms in het spel, maar zij spelen alleen een rol op de achtergrond. Bij de De Kuyper heerst een glimlachend matriarchaat. Afgezien van de drie zusters Jeannot, Julienne en Marie-Jeanne bestaat dat uit Bontje, de grootmoeder, die in haar ‘cabine’ op het strand zit en, ook al bemoeit ze zich nergens mee, alleen al daardoor ongedwongen gezag uitstraalt. En uit tante Mimi, de tante van wie De Kuyper leerde wat creativiteit was,’een soort muze van de verborgen intimiteit van dingen.’ Zij was altijd iets aan het maken, ook al gebeurde dat veelal in bed.
De tijd aan zee die De Kuyper beschrijft beslaat een ongenoemd aantal jaren, maar eindigt wanneer hij als jongen minder naar het strand gaat, en Engelse tijdschriften gaat lezen in de bibliotheek van Oostende. En volwassen boeken van Hemingway en Faulkner leent bij de American Library. Hij wordt de chaperonne van de meisjes die zijn oudere broer Jan niet durft te benaderen. Hij weet ze te vleien door alle aandacht te hebben voor wat hen interesseert: ‘Hij deelde oprecht hun zorg over hun kapsel, de exacte vorm van de boog van een wenkbrauw, make-up, nagellak, kleurkeuze van trui en jurk, de uitsnijding van de sandalen..’. Hij bevindt zich op gelijke voet met ze, hij weet net zo veel over Doris Day, Jane Russell en Audrey Hepburn als zij. En hij krijgt oog voor jongens. De een bekijkt hij gefascineerd van een afstand op het strand, de ander volgt hij dagen achtereen ongemerkt door de straten van Oostende. Toch heeft met deze verplaatsing van de aandacht, van het strandleven naar de eerste verliefde obsessies, geen breuk plaats in Aan zee. Het gaat steeds om dezelfde intimiteit en aandacht.

Carel Peeters

Zelfs het halen van ijsjes krijgt filmische allure

Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd