‘De naam “De Dreamfabryk” is Fries, maar iedereen snapt wat het betekent. Wij willen mensen ondersteunen om een stap vooruit te zetten naar een beter toekomstperspectief door het verstevigen van hun autonomie. We richten ons daarbij op mensen met weinig of geen financiële armslag.

Inmiddels hebben al zo’n driehonderd mensen hun weg naar ons gevonden. Vaak mensen in de bijstand, maar ook werknemers die in de schulden zijn geraakt, alleenstaande moeders die niet rondkomen, eenpitters die het zakelijk niet rooien. Die mensen ondersteunen wij vanuit een heel andere invalshoek dan gebruikelijk is in dit domein.

We maken eerst uitgebreid kennis met elkaar, want alleen dan kunnen we in gelijkwaardigheid met elkaar werken.

De kern ligt in de bewustwording van wat betekenis geeft. We onderzoeken met de deelnemers: wie ben je, wat zou je willen, waarom lukt dat nu niet, en hoe zou het wél kunnen? Maar we hebben het ook over regie over het eigen leven, en de verantwoordelijkheid die je daar als individu in te nemen hebt. Een mens die autonoom kan leven ervaart uiteindelijk op een hoger niveau welbevinden dan iemand die gewoon maar als een kip zonder kop aanrent achter alles wat geluk belooft.

Die regie kan alleen ontstaan vanuit wat het individu zelf als bestaanszin ziet: dat wat er voor hem of haar werkelijk toe doet. Iedereen heeft die bestaanszin. Die innerlijke motor, dat is de echte rijkdom van het leven.’

Intrinsieke motivatie

‘Na een loopbaan in de financiële wereld ben ik me in lifeplanning gaan specialiseren. Dat is een methode van George Kinder om je uitgaven in lijn te brengen met wat je wezenlijk belangrijk vindt. Die methodiek zet ik sinds 2015 in voor mensen die geen coach kunnen inhuren en aangewezen zijn op reguliere hulpverlening. Daar gebruik ik ook mijn opleiding Integrale Menswetenschappen en Toegepaste Filosofie bij.

‘Het zijn vooral mensen die niet meer kunnen stilstaan bij wat zij werkelijk willen. Door omstandigheden, door isolement, door de pijn die ze opgelopen hebben, door het overleven.’

Het zijn vooral mensen die niet meer kunnen stilstaan bij wat zij werkelijk willen. Door omstandigheden, door isolement, door de pijn die ze opgelopen hebben, door het overleven. Zoals alleenstaande moeders die fulltime voor de kinderen moeten zorgen en totaal niet meer stil kunnen staan bij wie zij zelf eigenlijk zijn. Of mensen die toch behoorlijk verslaafd zijn aan alcohol of aan drugs om hun leegtes mee op te vullen.

Ik moet denken aan een man die huilend bij ons op de bank zat: “Ik kan gewoon niet van de drank afblijven.” We vroegen: stel dat die verslaving voorbij is, wat wil je dan met je leven? Hij zei: “Ik heb drie kinderen bij drie verschillende moeders. Ik wil er gewoon voor die kinderen zijn, een leuke vader zijn.” Als dat besef eenmaal “geraakt” wordt, ontstaat er een intrinsieke motivatie om weer wat van het leven te gaan maken. De eerste stap was dat deze man zich meldde bij Verslavingszorg Noord-Nederland.’

Linksom of rechtsom

‘In 2019 werd mijn project opgenomen in het Aegon-programma Van Schulden naar Kansen. De Hogeschool van Amsterdam deed onderzoek naar de effectiviteit van de verschillende projecten, en dat van ons kwam er heel goed uit. De vraag kwam: wil jij niet opschalen? Aegon is blijven financieren, en toen ben ik langzamerhand in contact gekomen met de gemeente Leeuwarden en met hun uitvoering sociaal domein (alle inspanningen die de gemeente verricht rond werk, participatie, zorg en jeugd op basis van bepaalde wetten, AL). De gemeente verwijst onder meer mensen naar ons door die gebruik maken van de Participatiewet om werk te vinden en daarin vastlopen.

Ik wilde coaching brengen in plaats van hulpverlening. Ik vind dat hulpverlening iets stigmatiserends met zich meebrengt: jij bent zielig, jij hebt hulp nodig, dus dan ga ik dat geven.

In andere begeleidingstrajecten in dit domein wordt vaak gezegd: wat is uw hulpvraag? Het is altijd probleemgericht – curatief: we gaan iets oplossen, of preventief: we gaan het voorkomen.

Wij werken amplitief, dat betekent: tot bloei brengend. Dat heeft niks met problemen te maken. Die obstakels in iemands leven komen we wel tegen, maar alleen wanneer ze een hindernis vormen om een verlangen, een droom of een bestaanszin te kunnen verwezenlijken.

Eigenlijk zeggen we bij iedere deelnemer altijd: jíj moet het doen, maar je hoeft het bij ons niet alleen te doen. Wij hebben hier in de gemeente inmiddels een heel breed netwerk dat we kunnen aanspreken.

‘In de gebruikelijke hulpverlening ligt veel te veel nadruk op hulpeloosheid en veel te weinig op veerkracht. Ik vind zelf het woord “kwetsbaarheid” bijvoorbeeld echt afschuwelijk.’

Voorbeeld: wij hadden hier een man die gekort werd op zijn bijstand omdat hij vaak bij zijn hulpbehoevende moeder sliep die hij verzorgde. Moeder had een niet-westerse achtergrond en wilde geen andere mensen in huis, omdat ze die niet verstond. Als je niet op je eigen adres slaapt, wil de gemeente ook niet meebetalen aan je huur, dus word je gekort. Bovendien willen ze dat die man aan het werk gaat. Dat is het doel: zo min mogelijk bijstand.

Die man zei: “Ik wil gewoon het liefst fulltime voor mijn moeder blijven zorgen.” We zijn gaan kijken of moeder niet een indicatie kon krijgen voor haar hulpbehoevendheid, en of daar niet een PGB voor zou kunnen komen, een persoonsgebonden budget waarmee iemand zorg kan inkopen. Dat is via een mantelzorgmakelaar gelukt, en die PGB is nu aan die zoon ter beschikking gesteld, en die is nu dus zelfstandige geworden. Als hij was gaan werken, had die mevrouw toch ook hulp moeten krijgen.

Gaat het niet linksom dan gaat het rechtsom. Er was iemand die heel graag glazenwasser wilde worden, maar nergens werd aangenomen omdat hij geen rijbewijs had. Toen heb ik aan een mogelijke werkgever gevraagd of hij een baangarantie wilde afgeven als de man een rijbewijs zou hebben en goed door een proeftijd van twee weken zou komen. Nadat die werkgever dat had toegezegd, ben ik naar de gemeente gegaan en heb gezegd: “Jongens, wij hebben hier een man die al zeven jaar in de bijstand zit. Als jullie een rijbewijs willen vergoeden, kan hij aan het werk, want dan heb ik een baangarantie.” Gemeente Leeuwarden is inmiddels echt aan het “omdenken” en zei daar ja op. De man haalde zijn rijbewijs en is daarna bij die werkgever aan de slag gegaan.

Het is allemaal maatwerk omdat ieder mens verschillend is. We hebben een programmaboekje dat we vullen met vragen die we ondertussen stellen. Bijvoorbeeld: je wordt morgen wakker en je vindt op je kussen al het geld om te kunnen doen en laten wat je wilt. Wat ga je dan doen? Stel, je leven komt tot een einde, waar kijk je dan op terug, waar ben je trots op, wat heb je nog niet bereikt? Hiermee schakelen we de excuses “ik heb geen geld” en “ik heb geen tijd” uit en kan het werkelijk over de zin van het leven gaan.

Bij iedereen zit die honger naar zingeving. In de gebruikelijke hulpverlening ligt veel te veel nadruk op hulpeloosheid en veel te weinig op veerkracht. Ik vind zelf het woord “kwetsbaarheid” bijvoorbeeld echt afschuwelijk.’

Toewijding en vindingrijkheid

‘Het denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen is beïnvloed door mijn eigen jeugd. Mijn vader, geboren in 1921, kwam als jonge man heelhuids door de Tweede Wereldoorlog, maar kreeg meteen daarna een zwaar ongeluk waarbij zijn gezicht werd verminkt en hij volledig blind werd. Na een lang revalidatieproces zei hij op een dag tegen zichzelf: nu is het klaar met het gezuip, gehuil en gemor, ik ga wat van het leven maken. Hij kreeg een plek in een blindenwerkplaats. Mijn moeder verloor haar moeder toen ze drie was en heeft twintig jaar lang op een verschrikkelijke kostschool doorgebracht. “Nonnen van de haat” noemde ze die zogenaamde “Zusters van liefde”. Samen hebben ze voor mij en mijn broer een ontzettend warm nest gebouwd. Heel liefdevol en waarachtig.

We hadden geen rooie rotcent, maar ze maakten voor mij het mooiste poppenhuis dat je ooit gezien hebt, en voor mijn broer een treintafel waar hij in het midden kon staan. Gewoon door toewijding en vindingrijkheid.

Mijn vader stierf toen ik zeven was, mijn moeder toen ik zestien was. Die opvoeding heeft mij stevig in het leven gezet. Zij hebben me geleerd niet vanuit tekort te denken, hoe erg het leven ook mag zijn. We zouden met z’n allen veel minder vanuit geld en bezit moeten denken, en veel meer vanuit vindingrijkheid, creativiteit, zingeving.’

De gevangenis van de lage verwachtingen

‘Betutteling verlamt die innerlijke kracht, met regeltjes maak je mensen weerloos, klein, afhankelijk. Ik ben er altijd heel alert op geweest dat zij die onverhoopt de macht hebben mensen in een minder machtige positie niet “in de gevangenis van de lage verwachtingen” opsluiten. Mede door mijn jeugd heb ik nooit een hoge dunk gehad van autoriteiten louter om hun positie, eerder het omgekeerde.

Ik ben zeer achterdochtig tegenover alles wat afhankelijkheid in de hand werkt. Niet alleen omdat het scheve machtsverhoudingen kan meebrengen, maar óók omdat daarmee het innerlijk kompas onklaar wordt gemaakt. Door afhankelijkheid te faciliteren wordt mensen hun motor en stuur uit handen geslagen, er is dan geen sprake meer van een autonome koersbepaling.

Eenzaamheid, eetstoornissen, verslavingen maar ook financiële problemen kunnen worden veroorzaakt door een gebrek aan zingeving. Als jij niet bewust stil kunt staan bij wat je echt wilt met je leven en daar echt naar durft te kijken, ontstaat er leegte.

In dit land vertrouwen we er niet op dat iemand met minder of weinig geld een leuk leven kan leiden. We plakken overal etiketten op en bieden overal een oplossing voor, met daaraan een verdienmodel gekoppeld. Iemand met autisme “kwetsbaar”? Doe toch normaal. Je hebt aan zo iemand een fantastische werknemer met een geweldige focus. Wij kijken hier gewoon: wie ben je, wat wil je, en hoe kunnen we jou daarin ondersteunen?

Er zijn 1001 vormen van pijn te benoemen waarom mensen als ze volwassen zijn financieel niet goed voor zichzelf kunnen zorgen. Dat zie je in alle inkomensgroepen; er zijn rijke mensen die door de aankoop van weer een nieuwe Tesla hun pijn proberen te verzachten.

Eenzaamheid, eetstoornissen, verslavingen maar ook financiële problemen kunnen worden veroorzaakt door een gebrek aan zingeving. Als jij niet bewust stil kunt staan bij wat je echt wilt met je leven en daar echt naar durft te kijken, ontstaat er leegte. En die leegte wordt met andere dingen gevuld. Zoals eten of drank, of gokken, of dingen kopen die je eigenlijk niet zou moeten kopen; geld uitgeven aan dingen waar je het eigenlijk niet aan uit had willen geven. Als jij niet weet wat je wilt in je leven, kun je ook niet weten waaraan je echt geld wilt uitgeven. Of je nu rijk of arm bent maakt dan niet uit.’

Waardig leven

‘Zingeving is geen luxeproduct. Wat mij betreft mag die piramide van Maslow echt gekanteld worden. Zeker, de basis is wonen, eten, warmte. Daar moeten we in Nederland met elkaar voor zorgen. Als je kijkt naar de woon- en energiecrisis, naar de onfatsoenlijke prijzen in de winkels, dan is de overheid op dit moment niet in staat om die basis voor haar burgers neer te leggen. Dat wordt dan op het individu afgeschoven: “Dat is je eigen schuld, want jij hebt te weinig geld.” Nee, de Rijksoverheid is arm, want die weet niet hoe ze heel basale voorzieningen als wonen en warmte moet regelen. Maar dat is een ander gesprek.

De piramidelaag daarboven zou al “zingeving” moeten heten. De kern ligt in de Griekse filosofie, die zegt “ken uzelf”. Dat is waar het uiteindelijk allemaal naar terug te voeren is. Wie ben ik, en wie zou ik willen zijn? Toegepaste filosofie betekent voor mij dat we doordacht het goede moeten doen. Als we daarnaar luisteren, naar waar de essentie zit, en we kunnen dat toepassen om ons eigen leven richting te geven, maar ook om die mensen ondersteuning te geven die het soms even niet meer weten…. Dat is zelfsturing.

Ik let goed op dat het innerlijke vuur van mensen zonder financiële armslag niet wordt gedoofd, dat de creativiteit niet wordt wegbetutteld, en dat de hoop niet wordt weggeregeld, zodat de veerkracht in stand blijft, en daarmee de autonomie. Dat is “waardig leven”.’