Transparantie en de Haagse politiek zijn een ongelukkig huwelijk. Dat bleek deze week weer eens, toen het CPNB-bestuur besloot de NS-Publieksprijs niet uit te reiken, omdat het verkiezingsproces op grote schaal gemanipuleerd zou zijn. Nadat televisiepresentator Özcan Akyol bij ‘Khalid & Sophie’ verklaarde dat Thierry Baudet met zijn boek Het coronabedrog had kunnen winnen, ‘want ik heb begrepen van iemand dat er honderdduizenden stemmen waren op hem’, eiste de FvD-leider via Twitter meteen ‘openheid van zaken’ van het CPNB.

Op zich had hij daar geen ongelijk in, want zonder duidelijkheid over de vermeende manipulatie zou je kunnen denken dat het CPNB Baudet helemaal niet tot winnaar wílde uitroepen. Maar op de sociale media werd meteen geroepen dat Baudet dan zelf ook maar eens duidelijkheid moest geven over zijn neveninkomsten en schimmige partijfinanciering: zijn weigering de boeken te openen – die hem al te staan kwam op een weekje schorsing in de Tweede Kamer – versterkte de indruk dat Forum door de partijtop als geldmachine wordt misbruikt.

De twee kwesties laten zien dat de procedures bij politieke partijen en in de Tweede Kamer om vermeende misdragingen te onderzoeken, aan de kaak te stellen en desnoods te bestraffen, zwaar tekortschieten.

Ook de PvdA kwam de afgelopen weken in de problemen, doordat de partijtop eerst onderzoek liet doen naar vermeend grensoverschrijdend gedrag van Kamerlid Gijs van Dijk, maar vervolgens weigerde de eigen beroepscommissie inzage te geven in het betreffende rapport. Waarna via Ton F. van Dijk uitlekte dat partijvoorzitter Esther-Mirjam Sent het onderzoeksbureau opdracht had gegeven een inmiddels wél geopenbaarde samenvatting te leveren ‘waarmee we voldoende basis hebben om tot een sanctie over te gaan’. Toen Sent het vernietigende oordeel van de beroepscommissie over haar onzorgvuldigheid ook nog eens afdeed als een ‘mening’ en vasthield aan het oordeel van de partijtop dat Gijs van Dijk de komende vier jaar geen ambt namens de PvdA meer mag bekleden, werd de indruk verder versterkt dat het rapport helemaal geen harde bewijzen van de vermeende misdragingen bevat, en dat de PvdA-top Gijs van Dijk doelbewust aan de schandpaal heeft genageld.

Beide kwesties laten zien dat de procedures bij politieke partijen en in de Tweede Kamer om vermeende misdragingen te onderzoeken, aan de kaak te stellen en desnoods te bestraffen, zwaar tekortschieten. De geldende regels werken alleen als de betrokkenen – óók degenen die onderzoek in gang zetten – bereid zijn zich naar de geest van de regels te gedragen, en daar ook consequenties aan te verbinden. Maar een moreel appel op die bereidheid blijkt inmiddels allang niet meer genoeg.

klip en klaar

Gelukkig zijn sommige zaken in politiek Den Haag wel transparant georganiseerd, zoals Gideon van Meijeren van de week mocht ervaren. Nadat het FvD-Kamerlid een storm van protest oogstte door SBS-journalist Merel Ek in een filmpje als ‘rioolrat’ te kijk te zetten, deed Bart van Horck, voorzitter van het discussieplatform CDA Midvoor, na enig spitwerk in openbare bronnen via Twitter uit de doeken wat Van Meijeren eigenlijk verdient als parlementariër, gemeenteraadslid én Statenlid – een slordige 170.000 euro – en wat hij in ruil voor die royale vergoeding eigenlijk presteert als volksvertegenwoordiger: vrijwel niets. Zodat klip en klaar bleek wat menigeen al vermoedde: dat Van Meijeren, met zijn heilige verontwaardiging over journalisten die zouden heulen met het ‘partijkartel’, de politiek vooral gebruikt als vehikel voor zijn eigenbelang. Dat is hoe transparantie zou moeten werken.

Hoog tijd, kortom, om de regels voor de partijfinanciering én de procedures voor het aanpakken van grensoverschrijdend gedrag te verhelderen en aan te scherpen.