Toen van de week bekend werd dat door hartelijke lokale ondernemers geschonken tentjes waren weggehaald van het AZC in Ter Apel zodat vele tientallen vluchtelingen weer buiten in de regen moeten slapen, en dat alles vanwege ‘zorgen over de brandveiligheid’, moest ik meteen denken aan een bijna nog zotter voorbeeld van de regelzucht in dit land: de vijf-minutenregistratie. Door dat gehate voorschrift waren mensen in de thuiszorg jarenlang gedwongen iedere vijf minuten van hun werk te registeren. Het wrange gevolg: stapels administratief werk voor de wijkverpleegkundigen, en geen tijd meer om een praatje te maken met eenzame, oude mensen. Alleen de managers en de zorgverzekeraars waren er blij mee, in hun eeuwige drang naar efficiency.

Bij de voorbereiding van het boek Code Rood, dat ik vorig jaar schreef met Peter Kee, sprak ik met Erik Gerritsen, voormalig secretaris-generaal op het ministerie van Volksgezondheid, die vertelde dat hij enige jaren geleden van minister Hugo de Jonge de opdracht had gekregen de minutenregistratie af te schaffen. Wat bleek? Twee voorgangers van De Jonge – Jet Bussemaker en Martin van Rijn – hadden ook al pogingen gedaan van de regel af te komen en waren daar niet in geslaagd. Sterker nog: de regel bleek niet eens wettelijk verplicht te zijn. Hij kwam voort uit een beleidsregel van de Nederlandse Zorgautoriteit, waar instellingen en zorgverzekeraars vanaf mochten wijken. Maar in de praktijk leidde de regel dus al jaren een taai en bijna onuitroeibaar bestaan.

In Nederland is het zelfs bijna onmogelijk om een regel af te schaffen die allang afgeschaft is.

Toen Gerritsen de wijken in trok om persoonlijk uit te leggen dat de regel toch echt was afgeschaft, kreeg hij keer op keer van bezorgde wijkverpleegkundigen te horen dat ze zich er toch maar een bleven houden, uit angst voor gedonder met hun manager. De conclusie van Gerritsen: het is in dit land zelfs bijna onmogelijk om een regel af te schaffen die allang afgeschaft is.

Dat is dus hoe de bureaucratie werkt. Het is veel te simpel om de overheid alle schuld te geven van de regelzucht: overbodige regels worden in de praktijk maar al te vaak in stand gehouden door managers die bang zijn hun greep te verliezen, en zelfs door de mensen die er dagelijks op de werkvloer onder gebukt gaan, gevangen als ze zijn in hun stockholmsyndroom.

Van de week vertelde Willem Straat, initiatienemer van de hulpactie in Ter Apel, dat hij er ook niks van begreep dat de tentjes waren weggehaald. Hij had inmiddels vernomen dat ze teruggestuurd zouden worden. ‘Maar we hebben ze aan de vluchtelingen gegeven, zij zijn de eigenaar,’ verklaarde hij. ‘Ik wíl ze niet terug.’ Dat komt er dus ook nog bij: ambtenaren die de tentjes braaf gaan retourneren aan de gulle gever, die ze helemaal niet terug wil hebben.

Het is hoog tijd voor meer burgerlijke ongehoorzaamheid in dit doorgedraaide land.