De Bondsdag moest worden bestormd, parlementariërs gegijzeld, de regering omver geworpen, een prins uit een oude Pruisische adellijke familie zou het nieuwe staatshoofd worden en een rechter minister van Justitie, radicaal-rechtse militairen zouden een nieuw leger opbouwen om het Duitse rijk van Kaiser Wilhelm te herstellen, en dat alles werd beraamd tijdens geheime bijeenkomsten in jachtslot Waidmannsheil van de prins in Thüringen: wie vóór de grootschalige invallen van de Duitse politie bij rechtsextremisten op de vroege woensdagmorgen van de plannen voor een staatsgreep had gehoord, zou grinnikend op z’n voorhoofd hebben getikt.

Maar de plannen waren bloedserieus. Tijdens de grootste antiterreuroperatie in de Duitse geschiedenis werden woensdagmorgen drieduizend politiemensen ingezet, op bijna 130 adressen werden invallen gedaan, waarbij 25 verdachten werden gearresteerd, onder wie prins Heinrich XIII Reuss zelf. De in Duitsland verboden Reichsbürger-beweging, waarbinnen de plannen voor de coup werden ontwikkeld, kent volgens de inlichtingendiensten ruim 21.000 aanhangers in heel Duitsland: een wonderlijk amalgaam van reactionairen, complotdenkers en antivaxers, met vertakkingen bij de politie en in het leger.

De grootschalige arrestaties en de vergevorderde plannen voor een staatsgreep in Duitsland kwamen als een shock, maar kwamen niet helemaal uit de lucht vallen. Op de plannen van Reichsbürger om eigen vrijstaatjes uit te roepen waar geen belasting werd betaald, compleet met de uitgave van eigen kentekens, werd enige jaren geleden nog lacherig gereageerd. Maar in 2016 werd een politieagent doodgeschoten bij een inval in het huis van een Reichsbürger, en in april van dit jaar werd een poging tot kidnapping van de Duitse minister van Volksgezondheid door dezelfde groep op het laatste moment verijdeld.

geheime wereldorde

De reactionaire ideeën over het herstel van het glorieuze Duitse Rijk hebben een lange geschiedenis. Volgens de ‘dolkstootlegende’ zou de Duitse zaak al door een kliek van zogenaamde democraten zijn verraden bij het Verdrag van Versailles, dat een einde maakte aan de Eerste Wereldoorlog. En in 1945 zou Hitler vlak voor zijn zelfmoord de macht hebben overgedragen aan admiraal Karl Dönitz, die nooit zou hebben ingestemd met de door de geallieerden opgelegde Bondsrepubliek, een staatssysteem dat louter bedoeld zou zijn om Duitsland klein te houden. Aan de extreme rechterzijde van het politieke spectrum doken zulke ideeën de afgelopen decennia telkens weer op in nieuwe gedaanten.

Het verlangen naar herstel van het Duitse keizerrijk is uiteraard een typisch Duitse kwestie, maar de versmelting van reactionaire ideeën met recente complottheorieën en waanbeelden over de pandemie is in de hele westerse wereld waar te nemen.

Maar nieuw in de afgelopen jaren is de versmelting van het reactionaire revanchisme met ideeën van QAnon, de vanuit de Verenigde Staten overgewaaide beweging die meent dat de wereld wordt geregeerd door een geheim netwerk van pedoseksuelen, reptielen en het joodse grootkapitaal, en van antivaxers die ervan overtuigd zijn dat de coronapandemie een verzinsel is dat wordt misbruikt om vrije burgers te onderwerpen aan een geheime wereldorde. Het verlangen naar herstel van het Duitse keizerrijk is uiteraard een typisch Duitse kwestie, maar de versmelting van reactionaire ideeën met recente complottheorieën en waanbeelden over de pandemie is in de hele westerse wereld waar te nemen. Ook in Nederland grijpen zulke ontwrichtende ideeën om zich heen.

spelen met vuur

Een maand geleden waarschuwde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid in het jaarlijkse Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland voor extremisten die met complottheorieën het vertrouwen in de democratische rechtsorde ondermijnen door opruiing, bedreigingen en zelfs geweld. Volgens NCTV-baas Pieter-Jaap Aalbersberg zijn er in Nederland zo’n twintig invloedrijke ‘agitatoren’ actief, omringd door tienduizenden aanhangers.

Namen werden in het rapport niet genoemd, maar je hoeft er niet lang over na te denken om uit te komen bij Forum voor Democratie. Thierry Baudet verkondigt steeds enthousiaster allerhande complottheorieën, ook over de ‘reptielen’ die zouden streven naar de wereldheerschappij, en in juli beweerde FvD-Kamerlid Gideon van Meijeren nog dat het gebruik van geweld tegen de overheid in sommige gevallen geoorloofd zou zijn: ‘Dat mogen we niet vergeten!’

Volgens de NCTV zijn er geen aanwijzingen dat er op dit moment in Nederland aanslagen beraamd worden vanuit de groeiende kring van de complotdenkers, laat staan een staatsgreep zoals in Duitsland. Maar Forum speelt wel met vuur door complottheorieën te omarmen en het wantrouwen in de overheid aan te blazen. Er hoeven maar een paar verdwaasde types te zijn die zich in hun waanbeelden gelegitimeerd voelen om tot geweld over te gaan, en ook in Nederland is de ellende niet te overzien. De tijd dat complottheorieën weggelachen konden worden is voorbij.