Deze week bespreek ik een vijftal grote misverstanden, die de wereldpolitiek in hun greep hebben en het zicht op de werkelijkheid vervormen. Vijf? Ik geef direct toe dat het ook maar een kunstgreep is om dat ronde getal te kiezen en dat er makkelijk nog eens vierhonderdvijfennegentig bij te verzinnen zijn. En ‘misverstand’ is ook maar een eufemisme. ‘Fake’ mag ook.
Misverstand 1: ‘Europa is op geopolitieke vakantie geweest’
Er wordt vaak gedacht dat de VS altijd alle kastanjes uit het vuur moet halen, en dat Europa wegkijkt. Dat heeft dan tot schoothondjesgedrag geleid, bandwagoning in het jargon. Maar de realiteit is anders: de VS heeft na de Tweede Wereldoorlog altijd een geprivilegieerd exceptionalisme geclaimd, uitverkoren om de wereld te leiden.
Voor een verenigd Europa was de rol (als Amerikaans instrument) weggelegd om financieel bij te dragen, de VS politiek te steunen om het verwijt van Amerikaans unilateralisme te helpen ontkrachten, maar nooit zelf het leiderschap te willen ambiëren. Trump zei recentelijk bij het toelichten van de Missile Defensie Review, een eenzijdig Amerikaans beleidsplan, dat de veiligheid van bondgenoten fundamenteel beïnvloedt: ‘We cannot be the fools for others. We cannot be. We don’t want to be called that. And I will tell you, for many years, behind your backs, that’s what they were saying.’
Maar de ‘geopolitieke vakantie van Europa’ was van oudsher een welbewuste tweederangsrol, geen parasitisme.
Misverstand 2: ‘Ergens heeft Trump wel een punt’
We zijn, zeker onder aanvoering van historicus Mark Rutte, geneigd om toe te geven dat ‘Trump wel een punt heeft’ en daarom meer geld aan defensie te besteden. Trumps opschepperij over zijn geniale aanpak van de parasiterende bondgenoten wordt in de hand gewerkt met onterechte bevestigingen dat ‘wij’ inderdaad te weinig uitgeven en de VS wel 70 procent van de Navo betalen.
De Navo geeft meer dan 1.000 miljard dollar per jaar uit aan defensie, veel meer dan China en Rusland samen (ongeveer 300 miljard). De VS betalen hooguit 25 procent van de Navo-kosten, de rest van hun defensiebudget is niet voor de Navo bestemd.
Sinds 2014 (toen de afspraak werd gemaakt dat elk Navo-land in 2024 zou streven naar 2 procent van het bruto binnenlands product aan defensie te besteden) zijn de uitgaven al met 100 miljard dollar gestegen.
De VS heeft het protectionisme zowat uitgevonden.
In januari van dit jaar bralde Trump: ‘Last year, I raised 44 billion dollar more by saying, “I’m sorry, you have to step up.” The year before that, my first year – so I was just getting started – I raised 24 billion dollar with one meeting. And until that, it was just going down. It was going down. For 15 years, it was just going down, the numbers going into NATO. And this year we’ll also have a good year. They’re starting to step up.’
Misverstand 3: ‘de EU is eropuit om de VS een poot uit te draaien’
Trump vindt de handel met Europa ‘unfair’, en dat Amerikanen liever rijden in Duitse Audi’s en BMW’s belachelijk. Het handelsoverschot van de EU ten opzichte van de VS was vorig jaar inderdaad 109 miljard dollar. Trump, die in Nederland nog moeite zou hebben met Elementaire Economie, het legendarische Havo economieboek van professor Arnold Heertje, streept dat tekort van de VS niet weg tegen mega-overschotten ten opzichte van andere landen, maar ziet het als een nederlaag.
De recente uitspraak van de Wereldhandelsorganisatie dat oneerlijke concurrentie jegens Boeing tot miljardenheffingen mag leiden (7,5 miljard dollar) is voor Europa een zure uitkomst. Ze is bovenal betwistbaar, want Europa koopt sinds jaar en dag al defensiematerieel bij Boeing tegen aardige prijzen. De WTO gaat namelijk over handel, en niet over defensie.
Daarnaast hebben de Buy American Act en de macht van big oil de VS jarenlang bevoordeeld. Het protectionisme is er zowat uitgevonden. Dat de regering-Trump de EU nog eens extra uit elkaar probeert te spelen door het Verenigd Koninkrijk bij een no deal een flinke voorkeursbehandeling in het vooruitzicht te stellen, is onfatsoenlijk. Maar zelfs aan die beloften aan Londen kan gevoeglijk worden getwijfeld, want in de handelsoorlog met de EU worden de Britten het hardst getroffen. Fair?
Misverstand 4: ‘de Russen en de Chinezen zijn assertief, de VS raakt militair achterop’
Die stelling bevat zeker een grond van waarheid, maar is eerder een gevolg van de politieke keuze van de VS om de transatlantische ophaalbrug op te halen dan dat er sprake is van militair verval. De ongemakkelijke waarheid is dat het defensiebudget van de VS stijgt. Dat van China ook, maar dat is ongeveer een derde van dat van de VS. De defensie-uitgaven van Rusland dalen juist.
Het loslaten van het INF-verdrag en waarschijnlijk ook het Open Skies- en New START-Verdrag zal de VS op den duur meer mogelijkheden bieden om een wapenwedloop op technologisch gebied te ontplooien. Europese landen hebben al geklaagd dat de VS op eigen houtje troepen terugtrekt uit Syrië, wat de VS niet en Europa wél in gevaar kan brengen.
Maar de ingrijpendste beslissing was die van de regering-Trump afgelopen jaar om eenzijdig te beslissen dat de raketverdediging voortaan niet meer beperkt (en te billijken) zou zijn tot het afvangen van raketten uit schurkenstaten. ‘Under our plan, that will change. The U.S. will now adjust its posture to also defend against any missile strikes, including cruise and hypersonic missiles. And we are, by the way, very advanced also on hyper sonic technology and missiles. We will always be at the forefront of everything’, zei Trump ter toelichting op de Missile Defense Review.
We geven hoog op van een Europees wapenembargo, maar lezen niets over een zojuist opgestart Turks onderzeebotenprogramma dat gebaseerd zal zijn op Duitse, en waarschijnlijk ook Nederlandse, technologie.
De ‘isolationistische’ VS beschikken nu overigens nog altijd over achthonderd militaire steunpunten verdeeld over zeventig landen in de wereld. Rusland en China samen nog geen twintig in tien landen. Een flink verschil. Vandaag de dag opereren, zo bleek tijdens een hoorzitting in de Senaat, Amerikaanse troepen in negentien verschillende landen.
Een onderzoek uit 2017 van Congressional Research Service, de denktank van het Congres, bracht aan het licht dat in de zestien jaar sinds 9/11 de AUMF (de Authorization for Use of Military Force Against Terrorists) maar liefst 37 keer in 14 landen is gebruikt om militaire actie te ondernemen, waarbij 8000 Amerikanen gesneuveld zijn en 50.000 gewond zijn geraakt. Geen land ter wereld is zo’n vechtmachine.
Misverstand 5: ‘hoe dan ook, we staan voor onze gemeenschappelijke waarden’
Dat is zeker wel zo, als je ‘liberale democratie’ als parapluwaarde ziet, waaronder veel idealen schuil gaan. Maar als puntje bij paaltje komt, zetten belangen al die fraaie waarden opzij.
We noemen de Navo een waardengemeenschap, maar knijpen een oogje dicht als Turkije de grens met Syrië oversteekt en in Afrin of onder de Koerden huishoudt. We zeggen er zelfs ‘begrip’ voor te hebben en de secretaris-generaal van de Navo spreekt naar aanleiding van de invasie van Noordoost-Syrië van Turkse ‘legitieme veiligheidsbelangen’.
We geven hoog op van een Europees wapenembargo, maar dat is ‘voorlopig’ en we lezen niets over een zojuist opgestart Turks onderzeebotenprogramma dat gebaseerd zal zijn op Duitse, en waarschijnlijk ook Nederlandse, technologie. De VS sturen B1-bommenwerpers en een paar duizend soldaten naar Saoedi-Arabië, en de belangrijkste Navo-landen blijven wapens en inlichtingen sturen naar Riyad voor oorlogsvoerderij in Jemen. Belangen schuiven waarden opzij.
In The Guardian werd deze week smalend (en terecht) opgetekend dat de president van de VS de natie niet toespreekt als er een klimaatakkoord bereikt is, maar wel als een symbolische terroristenleider is uitgeschakeld. Zelfs als buitenlandse politiek gereduceerd is tot veiligheidskwesties – omdat die nu eenmaal electoraal zo ‘vet goed’ scoren – zou de dreiging van klimaatverandering de eliminatie van een terroristenleider moeten domineren. ‘The world is now a much safer place,’ zou dan beter op zijn plaats zijn geweest. Om nog maar een misverstand aan te stippen.
Je reactie wordt geplaatst zodra deze is goedgekeurd. Je reactie is geplaatst.