Daags nadat Dilan Yesilgöz haar kandidatuur voor het lijsttrekkerschap van de VVD bekend had gemaakt, liet ze via Twitter weten het een ‘gemis’ te vinden dat PVV-Kamerlid Lilian Helder uit de Tweede Kamer vertrekt. ‘Een van de best ingelezen, best ingevoerde en meest ervaren Kamerleden die op veiligheid en voor de politie echt het verschil heeft gemaakt. Dank voor je inzet Lilian.’

Prompt hagelde het commentaren op de sociale media: waarom prees Yesilgöz uitgerekend een Kamerlid van de PVV – de partij die het niet zo nauw neemt met de grondrechten- terwijl ze zweeg over de vele VVD-Kamerleden die ook het parlement verlaten? Was dit een hondenfluitje om de rechtse kiezer te behagen? Was het een flirt met de PVV, en een teken dat de VVD straks onder leiding van Dilan Yesilgöz bereid zal zijn met de partij van Geert Wilders samen te werken in een nieuwe coalitie, een mogelijkheid die door Mark Rutte steeds is afgewezen sinds Geert Wilders zijn eerste kabinet opblies?

Anderen schepten er genoegen in nog even op te diepen dat de VVD-politica in haar jonge jaren actief is geweest voor de SP, en zich hard maakte voor sociale gerechtigheid en een ruimhartig asielbeleid. De boodschap van dit alles: wil de echte Yesilgöz opstaan?

Het is geen wonder dat er zo uitvoerig wordt gespeculeerd over de VVD-lijsttrekker in spe: ideologisch is Yesilgöz niet zo makkelijk te plaatsen. Als Kamerlid en later als minister van Justitie en Veiligheid maakte ze zich sterk voor een harde aanpak van de criminaliteit – een klassiek stokpaardje van de VVD. Maar op andere terreinen is het gissen waar ze staat. In haar HJ Schoo-lezing van vorig jaar lichtte ze een tipje van de sluier op. Ze opende niet alleen de aanval op Thierry Baudet en Gideon van Meijeren van Forum voor Democratie die met hun ‘onwelriekende reuzel’ de rechtsstaat zouden bedreigen, maar ook op de uitwassen van het wokisme: de beweging die met haar onverdraagzaamheid het ‘open debat’ in de weg zou staan. Maar daarmee deed Yesilgöz niets anders dan de VVD plaatsen in het verstandige, liberale midden. Het is, kortom, koffiedik kijken welke overtuigingen ze straks als lijsttrekker zal meebrengen.

Bij haar aantreden als minister leek ook haar dubbele nationaliteit even tot politieke problemen te leiden.

Feit is dat Yesilgöz in haar politieke loopbaan stelselmatig wordt onderschat – behalve door zichzelf – en precies dat zou haar grote kracht kunnen blijken. Als gemeenteraadslid in Amsterdam en later als Kamerlid voor de VVD ontwikkelde ze een fijn gevoel voor publiciteit en kwam ze voortdurend in de media, over welk onderwerp dan ook. Juist daardoor kreeg ze geregeld schampere commentaren: ze zou een lichtgewicht zijn, goed voor niets anders dan de soundbites van het moment.

Maar tot veler verbazing schopte ze het in het laatste kabinet-Rutte tot minister van Justitie en Veiligheid. Niet alleen in de media maar ook op het ministerie klonken aanvankelijk zuinige commentaren: ze was niet eens een geschoold jurist, had geen enkele bestuurlijke ervaring en zou er nooit in slagen greep te krijgen op het kolossale, door schandalen geteisterde departement. Maar al spoedig verstomde de kritiek en werd ze in de wandelgangen van het ministerie geprezen om haar helderheid, werklust en politieke gevoel.

Bij haar aantreden als minister leek ook haar dubbele nationaliteit even tot politieke problemen te leiden. Yesilgöz kwam in de jaren tachtig als achtjarig meisje naar Nederland vanuit Turks-Koerdistan, nadat haar vader, die actief was als vakbondsleider, politiek asiel had gekregen. Toen ze eind 2021 de leiding kreeg over het departement, was het Geert Wilders die twitterde: ‘Een VVD-er van Turkse afkomst op Justitie. En nu maar hopen dat ze mijn beveiliging niet opheft want het liefste zien ze me natuurlijk onder het gras verdwijnen.’

Als ook BBB de hoge verwachtingen niet waarmaakt, schept dat kansen voor de VVD.

Maar kort daarop begroeven de twee al de strijdbijl, in wat ze allebei een ‘prettig gesprek’ noemden. Zo is het vaker gegaan: Yesilgöz beschikt over een goed gevoel voor persoonlijke verhoudingen, een kwaliteit waarmee Mark Rutte zich als premier dertien jaar lang staande heeft gehouden.

de sprong

Nu Yesilgöz de sprong naar het lijsttrekkerschap heeft gewaagd, klinkt gelijksoortige kritiek als bij de start van haar ministerschap. Ze zou veel te weinig kaas hebben gegeten van de grote financiële en sociaaleconomische kwesties die ze straks als minister-president op haar bord kan krijgen, en beschikken over veel te weinig internationale ervaring om Nederland te vertegenwoordigen op het internationale toneel. Maar hetzelfde gold voor Mark Rutte toen hij vrijwel uit het niets premier werd. Dertien jaar later zat hij er nog.

Volgens de laatste peilingen maakt de VVD na al die jaren Rutte weinig kans weer de grootste te worden. Als Pieter Omtzigt met een eigen partij aan de verkiezingen mee zou doen, zou hij volgens I&O Research op 46 zetels uit kunnen komen. Maar volgens insiders beschikt Omtzigt nog helemaal niet over de organisatie om in alle kiesdistricten mee te doen, en zou hij alleen al om die reden tevreden zijn met zeven of acht zetels. Als ook BBB de hoge verwachtingen niet waarmaakt, schept dat kansen voor de VVD.

Als straks een tweestrijd ontstaat tussen Frans Timmermans en Dilan Yesilgöz is het niet alleen de vraag wat de rechtse kiezer zal doen om de ijzervreter van de PvdA buiten het Torentje te houden, maar ook wat de vrouwelijke kiezer zal doen: krijgt Yesilgöz het voordeel van de twijfel als ze de eerste vrouwelijke premier in de Nederlandse geschiedenis kan worden? Als het er straks op aan komt zou Dilan Yesilgöz vriend en vijand best eens kunnen verbazen.