Regering Rutte IV is naarstig op zoek naar geld. Allerlei budgettaire tegenvallers en doelbewuste uitgavenverhogingen stapelen zich op. Volgens de vigerende begrotingsregels moeten miljarden aan tegenvallers binnen de begroting worden opgevangen. Al een aantal weken gaan daarom hardnekkige geruchten dat de overheid de belastingen wil verhogen in box 2, vooral om tegenvallers op te vangen bij de vermogensbelasting in box 3 vanwege het arrest van de Hoge Raad. Ondernemers en fiscalisten worden terecht onrustig.

Box 2 is bij het grote publiek onbekend. Het is het vieze publieke geheim van het Nederlandse belastingstelsel. In box 2 wordt het dividend en de vermogenswinst belast van aandeelhouders van besloten vennootschappen (bv’s) die 5 procent of meer van de aandelen in een bedrijf bezitten (‘aanmerkelijk belang’).

Weinigen krijgen ooit met box 2 te maken. In 2017 deden circa 400.000 mensen belastingaangifte in box 2. Dat is nog geen 3 procent van de ruim 12,5 miljoen belastingplichtigen in Nederland. Zo’n 260.000 van die 400.000 zijn directeuren van bv’s. Zij zijn niet alleen aandeelhouder, maar werken daarnaast in hun eigen bedrijf en worden aangeduid als directeur-grootaandeelhouder (dga). Er zijn ook aandeelhouders die niet in het bedrijf werkzaam zijn, maar die als financier optreden.

De fiscus belast aandeelhouders van bv’s twee keer: eerst met de winstbelasting op bedrijven en dan met de inkomstenbelasting in box 2. De winstbelasting op bedrijven is 15 procent zolang de winst lager is dan 395.000 euro en 25,8 procent voor winst daarboven. Meer dan 95 procent van de bedrijven valt onder het lage 15-procentstarief. Als bedrijfswinsten worden uitgekeerd in de vorm van dividend aan de aandeelhouders, dan komt de fiscus voor de tweede keer langs. Dividend wordt in box 2 belast met een tarief van 26,9 procent.

Eigenaren van bv’s hoeven ondernemingswinsten niet direct uit te keren. De meesten houden alle winsten het liefst zo lang mogelijk in hun bedrijf. Bijvoorbeeld om nieuwe investeringen te financieren, als pensioenvoorziening en vooral om zo weinig mogelijk belasting te betalen.

Maar als ze uiteindelijk de aandelen van hun bedrijf verkopen, dan komt de fiscus wel langs en moeten ze in box 2 belasting betalen over de vermogenswinst op de verkoop van de aandelen.

Het is urgent dat box 2 op de schop gaat. Onder fiscalisten gaat box 2 door voor de ‘pretbox’, omdat binnen deze box vele mogelijkheden bestaan om belasting te verlagen, uit te stellen en soms zelfs helemaal af te stellen. Dat gebeurt op een aantal manieren.

Altijd lager belast

De eerste manier om belastingen te minimaliseren is om zoveel mogelijk inkomen uit te keren in de vorm van dividend of vermogenswinst op aandelen en zo weinig mogelijk als arbeidsinkomen. Dga’s krijgen naast hun dividend of vermogenswinst op hun aandelen ook looninkomen omdat ze in hun eigen bedrijf werken. Dat looninkomen wordt belast in box 1, net als het inkomen van gewone werknemers, met progressieve tarieven van (maximaal) 49,5 procent. Maar dividenden en winsten op bv-aandelen worden altijd lager belast: in totaal met slechts 38 procent zolang de bv-winst lager is dan 395.000 euro. Dat geldt voor bijna alle aandeelhouders.

Mensen met een bv besparen – bij exact hetzelfde inkomen als mensen zonder een bv – 12 cent aan belasting op iedere euro die ze zichzelf uitkeren als kapitaalinkomen in plaats van arbeidsinkomen.

Box 2 zorgt zo voor rechtsongelijkheid. Mensen met een bv besparen – bij exact hetzelfde inkomen als mensen zonder een bv – 12 cent aan belasting op iedere euro die ze zichzelf uitkeren als kapitaalinkomen in plaats van arbeidsinkomen. Daarnaast kunnen ze als ondernemer ook allerlei kosten aftrekken voor de belastingen terwijl werknemers dat niet kunnen.

Om te voorkomen dat dga’s de fiscus massaal flessen, eist deze dat dga’s zichzelf een minimaal salaris uitbetalen van 48.000 euro bruto. Dat heet ‘gebruikelijk arbeidsloon’. De Belastingdienst moet aantonen als ze denkt dat het arbeidsinkomen van een dga in werkelijkheid hoger is. Net zo goed moet de dga aantonen als dit minder is. In de praktijk zit hier veel speling in, waardoor de meeste dga’s een kunstmatig laag arbeidsinkomen hebben.

Tot in den eeuwigheid uitgesteld

De tweede manier om de belasting te minimaliseren is door ondernemingswinsten niet uit te keren als dividend maar zo lang mogelijk op te potten in de bv. Dat is vrijwel altijd fiscaal aantrekkelijker dan dividend uitkeren en dat geld vervolgens privé beleggen. Dat komt door het veel lagere belastingtarief op beleggen in de bv (meestal 15 procent) dan het tarief op privébeleggingen in box 3 (31 procent). Ook is het rendement op de waardestijging van de aandelen van de bv onbelast zolang die aandelen niet worden verkocht.

De derde manier om minder belasting te betalen is dat mensen hun bedrijf kunnen nalaten aan hun kinderen en dan vrijwel geen erfenisbelasting hoeven te betalen via de ‘bedrijfsopvolgingsregeling’. Ook hoeven kinderen geen belasting te betalen over de waardestijging van geschonken of geërfde aandelen, dit via de zogenaamde ‘doorschuifregeling’. Via constructies met familiebedrijven kan belastingheffing zo tot in den eeuwigheid worden uitgesteld.

Omdat oppotten fiscaal zo aantrekkelijk is, wordt op grote schaal van bv’s geleend. Zo kunnen mensen wel over hun vermogen beschikken, maar zonder hun bv leeg te trekken. Er staat inmiddels een slordige 60 miljard euro aan leningen uit bij bv’s. Die leningen worden gebruikt om van te leven en om vastgoed of aandelen te kopen. Een kleine groep van 10 procent van bv-eigenaren is goed voor 60 procent van alle leningen van bv’s. Soms ontgaan eigenaren van bv’s volledig de box-2 belasting door hun bedrijf failliet te laten gaan nadat ze hun bedrijf hebben leeggetrokken met leningen.

Gigantische vermogens

Het mag geen verwondering wekken dat inmiddels gigantische vermogens zijn gestald in bv’s. Het CBS schat voor bijna 400 miljard euro, bijna de helft van het nationale inkomen. CPB-onderzoek toont bovendien aan dat mensen alleen geld uit hun bv’s halen als dat fiscaal gunstig is, bijvoorbeeld omdat de overheid tijdelijk het belastingtarief in box 2 verlaagt.

Wat ook geen verwondering mag wekken, is dat aandelen in bv’s sterk geconcentreerd zijn bij het meest welvarende deel van de natie. Van die 400 miljard euro behoort 80 procent toe aan de 1 procent rijkste mensen. De tien procent rijkste bv-aandeelhouders heeft 72 procent van dat aandelenvermogen. Per persoon gaat het dan om ongeveer 2 miljoen euro.

Box 2 mag niet langer talloze fiscale privileges en prikkels geven om bv’s vet te mesten.

Los van de financiële tegenvallers in de begroting is het terecht dat de overheid gaat ingrijpen in box 2. Box 2 draagt sterk bij aan de vermogensongelijkheid, ondermijnt de rechtsgelijkheid, en lokt allerlei fiscaal constructiewerk uit. Box 2 mag daarom niet langer talloze fiscale privileges en prikkels geven om bv’s vet te mesten.

Geen nut

Dé manier om te voorkomen dat dga’s hun arbeidsloon kunstmatig kunnen verlagen, is om het gebruikelijke arbeidsloon te vervangen door een ‘gebruikelijk kapitaalinkomen’, zoals alle Scandinavische landen al jaren doen. Dat gebruikelijke kapitaalinkomen is gelijk aan een bepaald rendement van het ondernemingsvermogen, zeg 10 procent. En dat wordt vervolgens belast in box 2. Het resterende deel van de ondernemingswinst wordt als arbeidsinkomen van de dga progressief belast in box 1.

De fiscale prikkels voor het oppotten van vermogen in bv’s verdwijnen alleen als paal en perk wordt gesteld aan het lage tarief van de winstbelasting, bijvoorbeeld door begrenzing tot winsten lager dan 50.000 euro. Daarnaast mag het niet meer lonend zijn om winstneming eindeloos uit te stellen. Dat kan met een jaarlijkse voorheffing op de aandelen. Die voorheffing wordt dan achteraf verrekend met de belasting over de vermogenswinst als mensen hun aandelen verkopen. Ook kan de fiscus achteraf corrigeren om het voordeel van onbelaste rendementsaangroei in de waardestijging van aandelen weg te nemen.

Tot slot moeten de bedrijfsopvolgingsfaciliteit en doorschuifregeling zo snel mogelijk verdwijnen. Deze fiscale voordelen hebben geen bewezen economisch nut. Ze worden voornamelijk gebruikt door de meest vermogenden om hun vermogens laag- of onbelast door te geven aan hun kinderen, terwijl ze geen enkel probleem zouden hebben om de erfenisbelasting of de box-2-heffing over hun aandelenwinsten te betalen.