Lief Nederland

Mexico, juli 2026
Lief Nederland,
Bij ons in de buurt werden de meeste mensen boven een bepaalde leeftijd aangesproken met tante of oom. Iemand aanspreken als familielid die helemaal geen familie is, schept een onzichtbare band. Voor anderen gebruikten we vaak bijnamen. Apetand, Rooie of Pekinees. Het gaf een zekere status van ingewijd zijn. Met een goeie bijnaam hoorde je er pas echt bij.
Señora, noemen ze me in het Mexicaanse dorp Xico, in de provincie Veracruz, waar wij vaak de zomer doorbrengen. Vragen of ze in plaats van mevrouw, mijn naam willen zeggen, heeft geen enkele zin. Sí, sí, zeggen ze dan, want no is onbeleefd. En vreemd genoeg zou dat daar ook raar klinken. In datzelfde dorp heeft iedereen een bijnaam, de meesten worden gordo genoemd, dikke, en dat is niet per se onaardig bedoeld. Politieke correctheid – qué? – is nog in het geheel niet doorgedrongen aan de voet van de Pico de Orizaba. Bijnamen kunnen alle kanten op gaan zonder dat het ooit echt beledigend wordt. En iedereen gebruikt ze. Niemand weet dat El Chiflitos (hij-die-altijd-fluit) eigenlijk Reynaldo heet. 
<blockquote>Het gaat niet alleen op voor drugsbaronnen, maar het is onderdeel van de volkscultuur en gaat door alle lagen van de samenleving heen.</blockquote>
Het zijn vooral mannen die elkaar nooit bij hun officiële naam aanspreken. Meestal kennen ze die niet eens. En vaak zeggen ze helemaal niks, maar fluiten ze. Eerst de aanhef, Fiú fiiii-úú&#8230; en dan een kort zinnetje: ‘ik kom zo terug’, ‘er is een lammetje geboren’ of ‘het gaat regenen’. Elke toonhoogte wordt moeiteloos verstaan en beantwoord. Bijnamen zijn vaak rake typeringen die een karaktertrek of ander kenmerk speels blootleggen. Eigenlijk een soort tweede, informele doop. Het gaat niet alleen op voor drugsbaronnen, zoals La Barbie (vanwege zijn blonde haar, blauwe ogen en lichte huid) of El Pozolero (omdat hij lichamen in zuur ‘kookte’ alsof hij het Mexicaanse gerecht pozole bereidde), maar het is onderdeel van de volkscultuur en gaat door alle lagen van de samenleving heen.
Zo heet de overbuurjongen Yo no fui, ik-heb-het-niet-gedaan. Heb jij Yonofui gezien? Hij haalde van allerlei kattenkwaad uit en beweerde altijd dat het echt niet zijn schuld was. Armen omhoog, handpalmen naar voren. Onschuldig neutraal gezicht erbij. We leren er de kale El Pelón kennen en zijn zwager Poco Pelo, die weinig haar had. Verderop in de straat stelt La Despeinada (de ongekamde) zich voor en hun vrienden El Tiburón (de haai), Mojarra en La Chalahuite geven ons de typisch Latijns-Amerikaanse drietrapshanddruk. En het is waar, Chalahuite lijkt inderdaad op een peulvrucht van de jinicuilboom. Of Mojarra, met precies de trekken van een brasem. De twee broers van de ijzerwinkel om de hoek vinden het geen enkel probleem dat ze Los Viagra worden genoemd omdat hun haar recht omhoog staat van de gel.
De bijnamen weerspiegelen een vorm van saamhorigheid – ook al is die misschien geveinsd, zoals het gebruik van tante en oom dat in Nederland ook deden. Het zit hem net in die paar fracties meer of andere aandacht die het hem doen. Plagerig en liefdevol tegelijk, of veroordelend zoals na de capitulatie van revolutionair Almazán. Toen werd De Leeuw van Guerrero bestraft met een omdoping naar De Kip. Om het ‘buurtgevoel’ in Nederland terug te krijgen, kan het uitdelen van aliassen een verbindende of corrigerende taak vervullen. Mij noemen ze nog steeds señora, of doña iets dichterbij huis, en daarna snel mijn naam.
<div class="info-box">
Journalist Katrien Gottlieb woonde en werkte lang in Mexico als correspondent. Ze is oprichter van 360 Magazine, het beste uit de internationale pers, en heeft een Mexicaans-Nederlandse familie.
</div>
<a data-ga-category="embedded-article" data-ga-action="clicked" data-ga-label="" href="https://www.vn.nl/product/vrij-nederland-augustus-2026/" class="article-embed article-embed--left article-embed--new">Bestel 'm hierDit verhaal komt uit ons nieuwe nummer, met als thema ‘de Noordzee’! Heb jij hem al in huis?5 augustus 2026</a>

Cultuur

Katrien Gottlieb

Lief Nederland: bijnamen en buurtgenoten

Groetjes uit Engelen

Nederland breekt in tweeën

Verhaal van de Week

AfD wordt gevaarlijker

Duitsland

De Oranjezomer

Teun van de Keuken

Olie op het vuur

Hans against the machine

Ontsnappen aan onszelf

Essay escapisme

Bestaat 75 jaar

VN-Vluchtelingenverdrag

Oorlog Iran

Versterken het Iraanse regime

Aanvallen van Amerika

Zo raszuiver

Chard van den Berg

Het succes van ‘The Odyssey’

Cultuurstrijd

Gerelateerd

Was mijn overgrootopa, een soldaat van het KNIL, een landverrader?