Welcome to the gooniverse

Verhaal van de Week

Prinsjesdag

Het kabinet kan nog even doormodderen

Pleidooi voor meer ongemak

Hannah Prins

'Getting stuff done'

Rutger Groot Wassink

Hoe Trump de pers te slim af is

Functioneel trollen

Klimaatschade als verdienmodel

Hans against the machine

Buitenlandse agenten

Staatsterreur

Poorten van Europa

Cultuurtip

<div class="lead">Bijna kunnen rijke particulieren de ruimte in. Maar het Nederlandse SXC beoogt meer dan het vervullen van miljonairswensen.</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Waarom wil hij zo graag gewichtloos zweven, honderd kilometer boven het aardoppervlak? Ruimtevaartentrepreneur Michiel Mol hoeft niet lang na te denken. ‘Status quo, meer van hetzelfde, daar word ik ongelukkig van. Toen ik tien was, wilde ik al de ruimte in. Ik ben nu drieënveertig en het wordt wel eens tijd.’
</div>
Die jongensdroom lijkt binnen handbereik: volgend jaar staan de eerste commerciële vluchten van Space Expedition Corporation (SXC) gepland, waarvan Mol mede-eigenaar is. De zakenman uit Blaricum is al twee jaar druk met het vervullen van zijn wens en dat vierde hij onlangs op het kantoor van SXC aan het Amsterdamse Jacob Obrechtplein. Futuristisch geklede modellen serveerden er die middag in mei champagne, terwijl acteurs in Star Wars-pakken de aanwezigen in sciencefictionachtige sferen moesten brengen.
<div class="wpg-element streamer">
<blockquote>
Acteurs in Star Wars-pakken moeten de aanwezigen in sciencefictionachtige sferen brengen tijdens een feestje op het kantoor van SXC 
</blockquote>
</div>
Multimiljonair Mol vergaarde zijn kapitaal met het hippe internetbedrijf Lost Boys. Dat verkocht hij vorig jaar voor het astronomische bedrag van 416 miljoen euro aan de Franse reclamegigant Publicis – zelf hield hij er 55 miljoen euro aan over. Het versterkte zijn status van succesvolle zakenman in de wereld van het snelle geld. Bij het grote publiek kwam Mol in beeld toen hij een deel van zijn fortuin investeerde in automerk Spyker en 30 miljoen euro verloor. Maar de ondernemer staat zich liever voor op zijn eigen Formule 1-team dat hij redde uit de inboedel van Spyker.
Michiel Mol kleeft het imago van rijkeluiszoon aan. Zijn vader Jan Mol verdiende honderden miljoenen in de ICT en is een stille investeerder in de vele projecten van zijn nazaat. Zelf verdiend of niet, junior laat het geld graag rollen. Hij geeft legendarische feesten, laaft zich aan snelle boten en auto’s en omringt zich met BN’ers. Tot voor kort was hij getrouwd met voormalig miss Holland Paulien Huizinga, die hij inruilde voor Marlous, de dochter van vastgoedondernemer Harry Mens. Tot zijn inner circle rekent hij verder televisiepresentator Winston Gerschtanowitz, luchtvaartpionier Martin Schröder en voormalig Formule 1-coureur Jos Verstappen.
Laatste hemd
De aanwezigen op het SXC-feestje lijken het beeld van commerciële ruimtevaart als een speeltje voor de happy few te bevestigen. Bijvoorbeeld de zonnebankbruine Jos Gal uit het Duitse Heidelberg. De tandarts en motivator (‘Jos up your life!’) kocht een kaartje om ‘iets bijzonders aan zijn kleinkinderen’ te kunnen vertellen. Zo denkt hij ‘deel te worden van de wereldgeschiedenis’.
De Nederlander Ronald van der Linden beziet zijn toekomstige vlucht nuchter. ‘Ik heb veertig jaar lang dag en nacht gewerkt en ik geniet er nu van.’ Van der Linden verdiende zijn kapitaal in de oliehandel. ‘Ik zeg altijd maar zo: je hebt er niks aan om je geld mee te nemen je graf in. Je laatste hemd heeft geen zakken.’
<figure id="post-35825 media-35825" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/06/d05c7b82-6341-4e04-b134-88fff28a4b5d_2-SXC_preview1.jpg" alt="Astronaut relations manager Marco Martinez Venturi zet een schaalmodel van het door XCOR ontwikkelde ruimteschip Lynx in elkaar op het Space Expedition Corporation hoofdkantoor. Foto: Jurriaan Brobbel" /><figcaption>Astronaut relations manager Marco Martinez Venturi zet een schaalmodel van het door XCOR ontwikkelde ruimteschip Lynx in elkaar op het Space Expedition Corporation hoofdkantoor. Foto: Jurriaan Brobbel</figcaption></figure>
In totaal hebben meer dan tweehonderd mensen een ticket gekocht voor 75.000 euro, zegt Mol. Hij ontmoette de clientèle onder meer in de vipruimtes van de Formule 1 en bij de stands op de Miljonair Fair. De drijfveren van een deel van zijn klanten omschrijft Mol in één zin: ‘Weer een Ferrari is ook maar saai, dit is een leuker verhaal in de kroeg.’
De astronauten in spe voldoen aan dat cliché. Het zijn mannen en een enkele vrouw voor wie elke vorm van spanning te koop is. Nu ook onherbergzame oorden als de Noord- en Zuidpool en de Mount Everest door de doorsneetoerist zijn ontdekt, is het tijd voor iets nieuws. Iets exclusiefs. Dus stappen de thrillseekers, als het allemaal meezit, volgend jaar in een tweepersoonsraket voor een vlucht buiten de dampkring. Als hedendaagse Abel Tasmannen, maar dan op een gepamperd retourtje, als bijzit van speciaal getrainde ruimtevaartpiloten. Het is een uitstapje waarvoor ze het gevraagde bedrag gedachteloos neertellen. ‘We krijgen wel eens klachten dat we te goedkoop zijn,’ zegt Mol zonder ironie.
Harder, hoger, verder
Maar zo plat is het niet. Wie op het feestje verder kijkt dan de clientèle, ziet ook serieuzere partijen het glas heffen. Bijvoorbeeld Harry van Hulten, de voormalig F-16-piloot en de grondlegger van SXC. Van Hulten kwam op het idee voor commerciële ruimtevaart toen hij als testvlieger werkte in de Amerikaanse Mojavewoestijn. Het gebied rondom het plaatselijke vliegveld wordt wel het ‘Silicon Valley van de ruimtevaart’ genoemd. In hangars sleutelen technici dag in dag uit aan raketten die harder, hoger en verder kunnen.
Van Hulten raakte bevangen door de koortsachtige bedrijvigheid om de ruimte te verkennen. ‘Ik dacht: waarom probeer ik niet zelf een commercieel ruimtevaartbedrijf op te richten? Als testpiloot zou het me nooit lukken achter de knoppen te zitten van een door de overheid gefinancierde raket. Dat is weggelegd voor Amerikanen en Russen.’
Terug in Nederland vroeg hij advies aan zijn oude baas, de voormalig bevelhebber van de luchtstrijdkrachten Ben Droste. Die reageerde enthousiast en stelde voor om mee te doen. Daarmee was SXC geboren. Het tweetal ging op zoek naar een geschikte zakenpartner. Het bracht hen bij Michiel Mol, met zijn imponerende netwerk van potentiële geldschieters.
Mol haakte in en zorgde voor de financiering. Daarmee kon SXC de volgende stap doen: een vervoermiddel zoeken. Van Hulten cum suis vond een geschikte raketbouwer in de Verenigde Staten. In de Mojavewoestijn sleutelde het Californische bedrijf XCOR Aerospace aan een toestel met de naam ‘Lynx’, een kruising tussen een regulier vliegtuig en een spaceshuttle.
Wapenwet
Een vertreklocatie hebben de ondernemers ook al op het oog: Curaçao. Voorwaarde is wel dat het eiland eerst de wet aanpast om ruimtevaart mogelijk te kunnen maken. Of dit gaat lukken is niet zeker: sommige eilandpolitici zetten vraagtekens bij de veiligheid en kosten van het project. Daarnaast is het de vraag of de Amerikaanse autoriteiten toestaan dat de gebruikte rakettechnologie wordt geëxporteerd. Omdat het product onder de wapenwet valt, gelden strenge regels voor het gebruik in het buitenland. Nu al is zeker dat het SXC-toestel alleen door Amerikaanse piloten mag worden gevlogen en dat de lanceerbasis als een militair complex moet worden beveiligd. Mocht Curaçao geen optie blijken, dan kan SXC als alternatief kiezen voor de Mojavewoestijn als vertrekpunt.
Toch heeft Curaçao de voorkeur, want wie vanaf daar de ruimte ingaat, ziet de wereld op zijn mooist, van het zuidelijkste puntje van Cuba tot het begin van de Amazone. ‘Het is niet zo dat je de aarde in de verte ziet als een bolletje, maar je ziet wel de kromming. Verder is het er pikkedonker en zie je de sterren heel duidelijk,’ vertelt Van Hulten aan zijn toehoorders op het terrein van TNO in Soesterberg. De SXC-oprichter bereidt er toekomstig astronauten voor op hun ‘life changing experience’. In een simulator ondervinden de tickethouders hoe ze straks de ruimte in worden geschoten. Zo maken ze kennis met de enorme krachten waaraan hun lichaam straks zal worden blootgesteld. Het is een vrij intensieve voorbereiding voor een vlucht die straks in totaal minder dan een uur zal duren. De tijd dat de amateurastronaut daadwerkelijk gewichtloos is, duurt slechts enkele minuten.
<figure id="post-35825 media-35825" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/06/fa038cdc-85c2-4cde-b7db-27350fd5b772_4-Stormtroopers_preview1.jpg" alt="Space Expedition Corporation (SXC) viert haar 2 jarig bestaan. In de kelder van het hoofdkwartier in Amsterdam eten vier figurerende stormtroopers een sateetje. SXC biedt net als Virgin Galactic Commerciele ruimtevluchten aan. De eerste half uur durende vlucht vanaf Spaceport Curacao staat gepland voor 2014. Foto: Jurriaan Brobbel" /></figure>
‘Stop! Ik wil eruit!’ roept een van de deelnemers als de simulator voorzichtig het eerste rondje draait. Oliehandelaar Van der Linden heeft minder moeite met de gesimuleerde vlucht. Hij keuvelt vanuit de cabine via zijn headset met instructeur Van Hulten over aanvliegroutes en de verraderlijke passaatwind op Curaçao. Van der Linden is een ervaringsdeskundige. Hij vliegt zelf regelmatig in een vliegtuigje of in zijn eigen helikopter. ‘Ik ben niet zo gauw enthousiast, maar dit is echt leuk. Nu wil ik wel een sigaret.’
Wedloop
De ruimtevlucht van SXC is misschien leuk, maar niet origineel. Multimiljonair Richard Branson begon al eerder met het verkopen van commerciële ruimtereizen. Nota bene Michiel Mol zelf kocht jaren geleden al een kaartje bij zijn Britse collega. Op de première van een James Bond-film vertelde Branson over zijn ruimtevaartproject, waarop Mol zei: ‘ik ben erbij’ en 200.000 dollar betaalde voor het ticket.
Nu Mol zelf tickets aanbiedt, lijkt er een heuse wedloop te ontstaan tussen SXC en Bransons Virgin Galactic. Wie gaat als eerste de ruimte in? Vooralsnog ligt de Brit op kop: hij zegt volgend jaar vliegklaar te zijn. Maar Branson moest al eerder zijn plannen bijstellen. Mol: ‘Ik heb mijn ticket in 2007 gekocht en wacht nog steeds op die vlucht.’
Ondertussen bestrijden de concurrenten elkaar op andere gebieden. SXC vliegt straks met een veel betere, zogenaamde tweede-generatieraket. Verder zijn de vluchten die Mol aanbiedt exclusiever, want de passagier zit als enige naast de piloot in de cockpit, onder een groot glazen dak – Branson vervoert zes man achterin. Een ruimtevaartjournalist maakte daarom eerder al de vergelijking tussen een minibus (Virgin) en een Corvette (SXC).
Beide entrepreneurs maken gebruik van celebrity’s om hun waar aan te prijzen. Mol schiet knuffelbobo Erica Terpstra, dj Armin van Buuren en model Doutzen Kroes naar de ruimte. Branson zet daar zwaar geschut tegenover, met onder andere acteurs Brad Pitt en Angelina Jolie, wetenschapper Stephen Hawking en tieneridool Justin Bieber. ‘Het is David tegen Goliath’, in de woorden van Michiel Mol. Het enthousiasme bij de Nederlandse ambassadeurs is er niet minder om. ‘Ik kwam juichend thuis en zei: “Jongens, moeders mag de ruimte in,”’ zei Erica Terpstra in een primetime televisieprogramma gewijd aan haar ‘vriend’ Michiel Mol. ‘En dan, het ultieme geluk. Boven, eventjes gewichtloos zijn.’
Axetronaut
Dergelijk enthousiasme is niet alleen voorbehouden aan de ex-politica, ook grote bedrijven hebben inmiddels hun naam verbonden aan het project van Mol en de zijnen. Levensmid­delengigant Unilever, bierbrouwer Heineken en luchtvaartmaatschappij KLM zien heil in de commerciële ruimtevaart. En dus presenteerde Unilever-topman Paul Polman de jaarcijfers in een astronautenpak, bestempelt deodorantmerk Axe ruimtevaart als sexy (‘Ook Axetronaut worden?’) en heeft KLM de eerste tickets al weggegeven. Voor multinationals lijkt het de ultieme marketingmogelijkheid – uitdagend, gevaarlijk, nieuw en mediageniek.
<figure id="post-35825 media-35825" class="align-none"><img decoding="async" src="https://www.vn.nl/wp-content/uploads/2013/06/e2ea2ad4-8076-4a1b-933c-4b66ac3916b7_Desdemona-%284%29_preview1.jpg" alt="De Desdemona, een door TNO ontwikkelde vluchtsimulator voor straaljagerpiloten en astronauten, wordt ingezet om de toekomstige ruimtereizigers van SXC een voorproefje te geven van hun ruimtereis vanaf Curacao. Foto: Jurriaan Brobbel" /><figcaption>De Desdemona, een door TNO ontwikkelde vluchtsimulator voor straaljagerpiloten en astronauten, wordt ingezet om de toekomstige ruimtereizigers van SXC een voorproefje te geven van hun ruimtereis vanaf Curacao. Foto: Jurriaan Brobbel</figcaption></figure>
Een minder voor de hand liggende partner is Defensie. De militairen willen graag meevliegen om zo letterlijk boven hun eigen bereik ervaring op te doen. ‘We hebben te maken gehad met bezuinigingen,’ zegt commodore Dennis Luyt, directeur operaties bij de luchtmacht. ‘We hebben niet de illusie ruimtevaart zelf te kunnen bekostigen. Dankzij de samenwerking met SXC doen we kennis op met het operationeel maken van de ruimte. De volgende stap is het onderzoeken van concrete mogelijkheden, bijvoorbeeld om tijdens zo’n vlucht satellietjes ter grootte van een bierblikje te lanceren.’ Verder maakt Defensie het mogelijk voor wetenschappers om op de vlucht tijdens de gewichtloze minuten allerlei proefjes te kunnen doen.
Kortom: het pionierswerk van SXC dient meer dan alleen de vervulling van rijkeluiswensen. De combinatie van allerlei belangen maakt dat de druk op het project groot is. Ruim tweehonderd consumenten die eerder al een ticket kochten, wachten op het moment suprême, terwijl de eerste vlucht al verscheidene keren is uitgesteld. De gelegenheidsastronauten moeten toch een keer de lucht in, anders staat de geloofwaardigheid op het spel. Zeker nu betrokken sponsoren het project meer en meer gebruiken in agressieve marketingcampagnes. Michiel Mol: ‘We hebben 64 agenten die over de hele wereld tickets voor ons verkopen. We zijn op CNN geweest en hadden een actie in het reclameblok van de Super Bowl. Wij zijn de KLM van de toekomst.’
Grotere risico’s
Maar zo gemakkelijk gaat het niet. Ruimtevaart is in vergelijking tot reguliere luchtvaart veel ingewikkelder, kent grotere risico’s en staat nog in de kinderschoenen. ‘Het is niet de vraag of, maar wanneer er doden zullen vallen,’ zegt de Amerikaan Andrew Nelson, mede-eigenaar van XCOR dat het toestel voor SXC bouwt. ‘Ruimtevaart is cool en sexy, maar we onderkennen ook dat het een jonge industrie is. We moeten daarom kleine stapjes nemen.’
Bij SXC-concurrent Virgin Galactic vielen er al dodelijke slachtoffers tijdens een test van een raketmotor. De imagoschade bleef beperkt. ‘Het bedrijf van Branson wist het fatale ongeluk te framen als een fabrieksongeluk,’ zegt de Amerikaanse ruimtevaartjournalist Michael Belfiore. ‘Het probleem was vele malen groter geweest als het ongeluk was gebeurd met een vliegend toestel.’
Met of zonder vertraging, commerciële ruimtevaart is niet tegen te houden, zeggen betrokkenen. Het is een logische volgende stap op weg naar een permanent verblijf in de ruimte. Er zijn volop initiatieven die veel verder gaan dan de plannen van SXC en Virgin Galactic (zie kader). ‘Easy access to space is de diepere betekenis achter onze onderneming,’ zegt mede-eigenaar van SXC Ben Droste. ‘Toegang tot de ruimte zal het leven op aarde makkelijker maken.’ Zijn zakenpartner Harry van Hulten haakt in: ‘Denk bijvoorbeeld aan enorme zonnepanelen waarmee we energietekorten kunnen bestrijden.’
Volgens de F-16-piloot is de ontdekking van de ruimte dé manier om overbevolking, uitputting van grondstoffen en klimaatverandering het hoofd te bieden. ‘Stel dat we niet de ruimte ingaan, dan zitten we over tien jaar met negen miljard mensen op deze planeet. Dat gaat niet werken. Nog daargelaten dat de kans bestaat dat er ooit een meteoriet inslaat zoals laatst in Rusland. Was die een paar maten groter geweest, dan waren we de dinosaurussen achternagegaan.’
 
<div class="wpg-element kader">
<h3>Ruimtekastelen</h3>
Een enkele reis naar Mars, een uitstapje naar de maan of een weekendje in een ruimtehotel. Het is een greep uit de vele plannen waar pionierende ondernemers aan werken. De initiatiefnemers zijn innovatieve zakenmensen met diepe zakken zoals de mannen achter Amazon en PayPal. Neem bijvoorbeeld Microsoft-oprichter Paul Allen, die met zijn bedrijf Stratolaunch Systems uit de onderdelen van twee Boeings 747 het grootste vliegtuig ooit bouwt. Met een span­­wijdte groter dan de lengte van een voetbalveld moet het gaan dienen als een lanceerplatform voor raketten.
Elon Musk, voormalig eigenaar van internetbedrijf PayPal, sleutelt nu op commerciële basis aan raketten voor de NASA. Daarmee kunnen astronauten over een paar jaar naar het ruimte­­station ISS vliegen. Musk zei eerder in interviews gedreven te worden door overlevingsdrang. Volgens de multimiljonair komt er hoe dan ook een einde aan het leven op aarde, door toedoen van een virus, een supervulkaan of een atoomoorlog. ‘Musk is de eerste succesvolle commerciële ruimtevaartentrepreneur en dankzij hem komt een ruimtehotel in het vizier,’ beweert Boudewijn Ambrosius, hoogleraar ruimtevaarttechniek aan de TU Delft. De wetenschapper maakt meteen een pas op de plaats. ‘Het is heel gecompliceerd en heel duur. Ruimtehotels, of ruimtefabrieken die bijvoorbeeld energie kunnen leveren voor ons op aarde, zullen er heus komen, maar op zijn vroegst over enkele decennia.’
Een belangrijke drijfveer voor de initiatiefnemers van privéprojecten is hun frustratie over het tergend langzame tempo bij overheidsruimtevaart. Miljardair Branson van Virgin Galactic zei eerder tegen een journalist van New York Magazine: ‘Er zijn maar een paar mensen in de ruimte geweest en de overheid toonde weinig interesse om jou en mij te laten gaan.’ Er staan miljoenenprijzen op het behalen van mijlpalen in de ruimte. Daar jutten bedrijven elkaar mee op. Zo looft Google 20 miljoen dollar uit aan degene die – zonder overheidssubsidie – een robot op de maan kan laten landen om daar beelden en data te verzamelen.
</div>

Harry Lensink

Ger Post

Michiel Mol wil de ruimte in

<div class="wpg-element paragraph">
Mike Melvill was de eerste commerciële astronaut die de ruimte in ging. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Het kost hem wat moeite, maar uiteindelijk krijgt Mike Melvill, de eerste commerciële astronaut, het voor elkaar: hij opent het zakje M&#038;M&#8217;s en de gekleurde snoepjes zweven om hem heen in de cockpit. Het bewijs dat de gewone man op eigen houtje &#8211; dus zonder overheidssteun &#8211; de ruimte heeft bereikt. De raket waarmee Melvill in 2004 de ruimte bereikte is de voorloper van SpaceShipTwo, het voertuig waarmee Virgin Galactic ruimtetrips wil aanbieden. 
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
<iframe width="420" height="315" src="//www.youtube-nocookie.com/embed/CPJPQzNDPA0" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>
</div>
<div class="wpg-element paragraph">
Deze bladwijzer hoort bij &#8216;Allemaal astronaut&#8217; van Harry Lensink en Ger Post, over &#8216;de KLM van de toekomst&#8217;. U leest dit stuk in ons <a href="https://www.vn.nl/Service/Over-VN/Artikel-Vrij-Nederland/Week-2627-Extra-dik-zomernummer.htm" class="normal" title="https://www.vn.nl/Service/Over-VN/Artikel-Vrij-Nederland/Week-2627-Extra-dik-zomernummer.htm">extra dikke zomernummer</a>, vanaf 26 juni in de winkel! 
</div>

Filmpje: de eerste commerciële astronaut

Hoe kom ik van mijn eigendunk af?
Het is geen goed moment om aan jezelf te twijfelen. Sterker nog, afgaande op de uitspraken van verschillende politici, is er bijna geen fouter moment denkbaar dan midden in de financiële crisis. Ivo Opstelten denkt dat Nederland &#8216;zelfvertrouwen nodig heeft&#8217; en zijn collega Mark Rutte gelooft dat er wel wat mensen bij kunnen &#8216;die barsten van het zelfvertrouwen&#8217;. Diederik Samsom zegt tegen iedereen die het horen wil dat &#8216;dit land naar zelfvertrouwen snakt&#8217;.
Samsom heeft zelf meegemaakt hoe zelfverzekerdheid het verschil kan maken. Onder Job Cohen had de PvdA weinig zelfvertrouwen, maar na zijn vertrek voelde Ronald Plasterk al dat het &#8216;groeide&#8217;. Journalisten schreven de toename in eigenwaarde bijna in zijn geheel toe aan Samsom, want hij had immers in elk zaaltje geroepen dat er meer zelfvertrouwen bij moest. In Trouw zei Samsom: &#8216;Ik wilde de achterban oppeppen, zelfvertrouwen in de partij pompen.&#8217;
Zijn pleidooi voor zelfvertrouwen had effect. Samsoms populariteit in de partij groeide snel. Hiermee leek het bewijs geleverd: met een stukje zelfvertrouwen overwin je een crisis wel. Vandaar dat Nederland zich nu op kan maken voor een shot zelfvertrouwen waarnaar het al zo lang verlangt.
Charisma van een natte dweil
Een paar jaar geleden kreeg ik zelf als onderdeel van een cursus charisma een portie zelfvertrouwen toegediend, want ook voor een charismatische crisis is zelfvertrouwen een belangrijk medicijn. Mijn presentaties konden wel wat sprankelender, hoorde ik vaak. Een beetje meer Obama. Of Máxima. Gelukkig was ik toen al journalist, waardoor ik de confronterende &#8216;me-search&#8217; kon camoufleren met onderzoek voor een artikel. Hoewel charisma onder andere &#8216;een bovennatuurlijke gave&#8217; betekent, bleken er genoeg bedrijfjes die me dit konden bijbrengen. Een ervan liet voor een privétraining maar liefst drie coaches aanrukken, die hun tips haalden uit een brede ervaring, van toneel tot psychologie en marketing.
In een witte ruimte vol spiegels leerde ik tijdens een privésessie van drie coaches dat het niet best was gesteld met mijn zelfvertrouwen, noch met mijn charisma. Ik kreeg het niet eens voor elkaar om iemand na te doen die zelfvertrouwen heeft (Barack Obama). Als een sadomasochistische Idols-kandidaat liet ik me verschillende keren naar binnen roepen om steeds harder en overtuigender te zeggen dat &#8216;the United States of America&#8217; een &#8216;beautiful country&#8217; is en zelfs een &#8216;example for the world&#8217;. Twee trainers ondersteunden me vanaf hun bank door met grote ogen dingen te zeggen als &#8216;Oh, Obama&#8217;, &#8216;Wow&#8217; en &#8216;Yes, mister President&#8217;.
Het hielp niet veel. De trainers geloofden me niet. Het mocht allemaal wel wat spectaculairder. Misschien zat het er niet in&#8230;
Maar toen kwam het: de uitdeuking van mijn zelfvertrouwen. Er volgde een visualisatieoefening, waarbij ik me &#8211; rustig ademend &#8211; moest voorstellen dat ik een paard was dat over de weide rende. &#8216;Voel de kracht van het paard,&#8217; zei trainer Astrid. Ook mocht ik eens rustig bedenken waar ik allemaal goed in was. Wat waren mijn sterke punten? &#8216;Sociaal,&#8217; noteerde ik, want als je zoiets opschreef had het volgens trainer Astrid meer impact. Zij wist er ook nog wel een paar: &#8216;Vriendelijk en intelligent&#8217;.
De kracht (van het paard) in combinatie met het bedenken waar ik allemaal goed in was gaven mijn zelfvertrouwen een flinke zet in de positieve richting. Maar hoe dit me vervolgens zou helpen om charismatischer te worden, werd me niet duidelijk. Met de training in zelfvertrouwen had ik niets gedaan aan mijn manier van presenteren. Met andere woorden: ik had nog steeds het charisma van een natte dweil, alleen nu met meer zelfvertrouwen.
Eigenwaarde
Op eenzelfde manier zie ik ook niet in hoe zelfvertrouwen in een land pompen helpt om een crisis door te komen. Zoals de beroemde psycholoog Martin Seligman het verwoordt is zelfvertrouwen in het beste geval een aanwijzing van hoe goed je iets doet, zoals een snelheidsmeter in je auto aangeeft hoe hard je gaat. &#8216;Maar als je de auto wilt versnellen, dan heeft het weinig zin om aan de snelheidsmeter te knutselen. Dan richt je je op de motor.&#8217;
Psycholoog Carol Dweck denkt dat zo&#8217;n oefening waarmee ik mijn zelfvertrouwen vergrootte zelfs meer kwaad doet dan goed. In haar boek Mindset en in verschillende artikelen ageert ze tegen ouders en leraren die hun kinderen en leerlingen complimenteren met hun gaven en talenten. &#8216;De eigenwaardebeweging moedigt je aan te denken dat je beter bent dan anderen en heeft zelfs apparaten uitgevonden die je superioriteit helpen te bevestigen.&#8217; Dweck doelt op een spiegel waarop met koeienletters staat: I love me. &#8216;Door in de spiegel te kijken kun je het bericht aan jezelf overbrengen en hoef je niet te wachten op de buitenwereld om je te vertellen hoe speciaal je bent.&#8217;
De effecten van zulke complimenten ziet Dweck keer op keer in haar experimenten. Zo hoorde een groep studenten na een testje: &#8216;Dat is een heel goede score. Het kan bijna niet anders dan dat je hier heel goed in bent.&#8217; Deze pluim duwde de studenten rechtstreeks in wat Dweck een &#8216;vaste mindset&#8217; noemt: iemand heeft een bepaalde eigenschap (talent) of niet, en daar kun je weinig aan veranderen. Toen de studenten vervolgens werd gevraagd of ze een uitdagende taak wilden maken, wezen ze dit af. Dweck: &#8216;Ze wilden niet iets doen wat mogelijk hun gebreken kon aantonen of hun talent in twijfel kon trekken.&#8217; Ook bleken studenten in een &#8216;vaste mindset&#8217; eerder geneigd vals te spelen om hun zelfvertrouwen te beschermen. Met andere woorden, hun eigenwaarde verhinderde dat ze beter werden &#8211; of het in ieder geval probeerden.
Het zijn al met al niet echt mooie voortekenen om het zelfvertrouwen eens op te &#8216;pompen&#8217;. Daar­bij: is Emile Ratelband, onze nationale coach in zelfvertrouwen, niet de belichaming van het idee dat een onsje minder misschien beter te harden is dan een onsje meer? En zagen we deze zomer niet hoe elf opgezwollen ego&#8217;s drie pijnlijke nederlagen leden op een voetbaltoernooi? Was de ondergang van Rita Verdonk, die met haar nieuwe partij &#8216;koos&#8217; voor zelfvertrouwen, geen waarschuwing? (Het enige dat me bijstaat van haar tactiek zijn de ongemakkelijke momenten waarop ze niet kon uitleggen waar haar zelfverzekerdheid op gestoeld was, net zo min als ze over kon brengen waar Nederland nu precies trots op moest zijn.) En hoe vaak zijn de politici die zo naar zelfvertrouwen snakken nog bereid de rommel op te ruimen van een topbestuurder wiens eigenwaarde nauwelijks in zijn salaris is uit te drukken?
Verering van zelfvertrouwen
Dit is precies het punt dat Tomas Chamorro-Premuzic onlangs maakte op de website van de Harvard Business Review. In het artikel &#8216;Min­der zelfverzekerde mensen zijn succesvoller&#8217; stelde hij dat mensen met een lager zelfvertrouwen meer aandacht hebben voor negatieve feedback en dat ze zelfkritischer zijn dan mensen met een groter zelfvertrouwen. Daar­bij zijn ze volgens de professor gemotiveerd om hard te werken, hebben ze minder kans dat ze arrogant overkomen en wekken ze minder snel het idee dat ze al het succes voor zichzelf opeisen terwijl ze anderen de schuld geven van missers (wat ervoor zorgt dat anderen minder hard voor ze willen werken).
Het stuk van Chamorro-Premuzic was aanleiding voor een flinke discussie in de commentaren van het blog, waarin ook de professor zich mengde. Hij schreef: &#8216;Mijn post genereert zoveel controverse, omdat we gehersenspoeld zijn om te geloven in de krachten van zelfvertrouwen (in ieder geval in het grootste gedeelte van de westerse wereld). De gevolgen van deze decennialange verering van zelfvertrouwen zullen misschien pas helemaal duidelijk worden wanneer we een overgang maken naar een volgend tijdperk.&#8217;
Dat is nogal een claim. En de vraag dringt zich op: waar haalt Chamorro-Premuzic het zelfvertrouwen vandaan om dit te beweren? Zelf wijst hij op honderden groot opgezette onderzoeken waaruit blijkt dat wat minder zelfvertrouwen voordeliger is voor iemands zakelijke succes, gezondheid, relaties en educatie.
Wat misschien ook helpt, is dat hij een Nobel­prijs­winnaar aan zijn zijde weet. De rode draad door de carrière van Daniel Kahneman is dat zelfverzekerdheid op geen enkele manier een aanwijzing is dat iemand handig bezig is. Zijn laatste boek Ons feilbare denken is een aaneenschakeling van experimenten en voorbeelden waarin mensen vol vertrouwen de meest irrationele dingen doen, die ze vervolgens verklaren met de meest onlogische redenen. Van politiek commentatoren die vol zelfvertrouwen voorspellingen doen die niet uitkomen &#8211; die ze dan ook weer kunnen verklaren &#8211; tot beurshandelaren die bij aan- of verkoop van aandelen vertrouwen op hun intuïtieve gevoel en ervaring, maar die meer winst zouden maken als ze een muntje zouden opwerpen voor zo&#8217;n beslissing. Kahneman: &#8216;Verklaringen van groot vertrouwen vertellen je dat iemand een coherent verhaal heeft geconstrueerd in zijn hoofd, niet per se dat dit verhaal waar is.&#8217;
Zelfkritiek
Kahneman merkte aan den lijve hoe een beetje minder zelfvertrouwen tot een betere prestatie kan leiden. Toen hij de essayvragen van zijn studenten nakeek, voelde hij dat wanneer hij alle vragen per student nakeek, hij met meer zelfvertrouwen een cijfer gaf. Als een student een eerste vraag goed had gemaakt, was hij coulanter in zijn beoordeling van de tweede vraag; wanneer een student de eerste vraag slecht had beantwoord, dan had dit een negatief effect op de volgende vragen. Deze consistentie gaf vertrouwen. Vanaf het moment dat Kahneman overstapte op een andere methode &#8211; hij keek vraag voor vraag na &#8211; bleek hij minder gevoelig voor de beoordeling op een eerdere vraag, maar een volgend probleem diende zich aan: zijn beoordelingen per student varieerden enorm. &#8216;Ik was minder gelukkig met en had minder vertrouwen in de cijfers die ik uitdeelde dan ervoor, maar ik herkende dit als een goed teken en een indicatie dat de nieuwe procedure superieur was.&#8217;
Minder gelukkig. Hard werken. Zelfkritiek. Je moet er wat voor over hebben om je eigen onzekerheid te kunnen leven. Zijn er eigenlijk wel succesvolle personen die niet zoveel zelfvertrouwen hebben?
Jazeker, zo blijkt uit een onderzoek van Jim Collins naar meer dan 1400 Amerikaanse ondernemingen tussen 1965 en 1995. Hij vond dat de elf grootste zakelijke successen allemáál te danken waren aan leiders die een extreme persoonlijke nederigheid combineerden met een intense professionele wil. Maar ja, hun stijl van leidinggeven zorgde er ook voor dat ze geen ronkende boeken over hun succes schreven of wervelende interviews gaven. In de gesprekken met de onderzoekers hadden de leiders het over &#8216;geluk&#8217;, ze wezen op het aandeel van anderen in het succes en ze spraken over anderen die &#8216;waarschijnlijk beter waren&#8217; dan zij.
Inmiddels ben ik me aan het verdiepen in de vraag hoe ik weer van mijn geïnjecteerde zelfvertrouwen af kan komen. De eerste signalen zijn niet best. Collins heeft bijvoorbeeld geen idee hoe je een succesvolle, nederige leider wordt. Of dat het überhaupt mogelijk is om deze eigenschappen te leren. En ook Nobel­prijs­winnaar Kahneman schrijft dat hij weinig van zijn eigen onderzoeksresultaten heeft geleerd. &#8216;Behalve wat effecten die ik toeschrijf aan mijn leeftijd, is mijn intuïtieve denken nog net zo vatbaar voor overmoed als voordat ik dit begon te onderzoeken.&#8217;

Moderne ongemakken; Afl. 17: Zelfvertrouwen

Clownrevolutie op het Leidseplein
‘Viva la Revolución!’ schreeuwt de jongen met de fopneus. Op zijn dreadlocks prijkt een baret. Hij draagt legerkleding en heeft met kohlpotlood een krulsnor boven zijn mondhoeken getekend. Zo’n vijftien twintigers – legerjassen, zwemband met schildpaddenkop om de taille – verdringen zich rond de bakfiets waarop hun leider is gaan staan.
Het is 1 mei. Niks Dag van de Arbeid, dag van de clownrevolutie. De manschappen van het Clownelijk Loslopend Nederlands Leger (Clolonel) zijn op het Amsterdamse Leidseplein bijeengekomen om een watergevecht te ontketenen onder het winkelend publiek. Doel: de mens weer aan het spelen krijgen.
Maar de mensen hebben meer oog voor de Burger King, ze lopen snel door. En een minuut later bewijzen alleen de kleurige restjes plastic op de grond dat er zojuist met waterballonnen is gegooid. De revolutie was van korte duur.
Clolonel is in 2006 ontstaan, in navolging van de Clandestine In­surgent Rebel Clown Army (CIRCA) in Groot-Brittannië. Daar waar Bush verschijnt of de G8 vergadert, duiken hun rode fopneuzen tussen het blauwgrijs van de uniformen op. Om neptranen te plengen, norse ME’ers met verenplumeaus af te stoffen, of op andere piassige wijze actie te voeren. Op de site www.clolonel.nl werven hun Nederlandse broeders linkse lolbroeken voor het Big Shoe-trainingskamp: ‘Jij vindt kapitalisme toch ook dodelijk saai? Jij wil toch ook een wereld zonder autoriteit?’ In het kamp krijgen zij een opleiding tot ‘dwaas die de koning aan zijn oren trekt’ en brengen zij de ‘oude kunst van humor’ tot leven. Vandaag vertonen zij hun kunstjes.
Een meisje met een – op een kuif na – kaalgeschoren hoofd leunt over de bakfiets. ‘Er moet meer gespeeld worden, meer gelachen,’ zegt ze serieus. ‘Wat wij doen, is improvisatie.’ Ze tuurt naar een takelwagen die het Leidseplein is opgereden om een Heineken-stand van Koninginnedag weg te halen. Tien clowns zijn er op gesprongen, twintig rijen sandalen en kisten aan weerszijden. Ze doen alsof ze de stand eigenhandig omhoog takelen, terwijl ze Teletubbie-achtige geluiden voortbrengen. De bestuurder van de takelwagen gaat onverstoorbaar verder. Dan klimt een clown maar in een lantaarnpaal. ‘Ik kan je billen zien, ik kan je billen zien!’ blèrt een ander. Een Amerikaanse toerist is blijven staan. Haar zoontje graait verveeld in zijn zak friet.
‘What’s this,’ vraagt ze. ‘Ehm,’ antwoordt de clown met op zijn T-shirt de tekst: Kein Sex mit Nazis. ‘You know la Revolución?’ De vrouw kijkt niet begrijpend. ‘You know clowns, eh, Revolution?’ Stilte. ‘Well,’ zegt hij dan maar, ‘it is finished now.’
Carolina Lo Galbo
Geen rechtszaak voor Wasvrouwtje
Het Wasvrouwtje is verhuisd. Het enige dat ze wilde, was de Haagse Kompasbuurt, waar ze tweeëndertig jaar woonde, zo snel mogelijk verlaten. En dat is nu gelukt.
Krap drie maanden geleden raakte de eenenzeventigjarige weduwe (die liever niet met naam wordt genoemd) dankzij een filmpje op internet bekend als ‘Het Wasvrouwtje’, dat niets deed toen haar buurjongen Pascal overleed. Pascal had ruzie gekregen met zijn bovenbuurmannen en had daarbij een messteek in zijn borst opgelopen. Terwijl hij in elkaar zakte, filmde een buurtbewoner hoe de bovenburen naar hem schreeuwden en hoe de buurvrouw haar laatste witte laken ophing en naar binnen verdween.
Het filmpje van de ‘Haagse Dakmoord’ belandde twee dagen na het incident op internet. Daar reageerden honderden mensen furieus op de – in hun ogen – vermoedelijke daders (de bovenbuurmannen) en op de omstanders die niets leken te doen. ‘Het Wasvrouwtje’ moest het in het bijzonder ontgelden en, zoals dat gaat als er anoniem gereageerd kan worden, werden de reacties steeds venijniger. Op een gegeven moment werden er zelfs ‘flinke straffen’ gevraagd voor zulk soort ‘nuttelozen’.
Nadat de vrouw door haar zoon was getipt dat ze ‘als een crimineel op internet stond’, zag ze via de website GeenStijl het filmpje en las ze de reacties. Extra vervelend vond ze het dat de moeder van het slachtoffer in De Telegraaf haar verbijstering uitsprak over het gedrag van haar buurvrouw. Om haar naam te zuiveren, startte de Scheveningse een mediaoffensiefje: ze belde met journalisten van het Algemeen Dagblad en De Telegraaf en vertelde dat ze niet had gezien dat Pascal een steekwond had en in elkaar zakte. Dit schreef ze ook in een brief aan Pascals moeder, met wie ze het later bijlegde.
De buurvrouw heeft er geen moment aan gedacht om de websites van het AD en GeenStijl aan te klagen, zoals advocaat Job Knoester dat onlangs wel deed namens een zeventienjarige bovenbuurman die ook in het filmpje was te zien, maar geen verdachte is. De raadsman houdt de media verantwoordelijk voor (het mede plegen van) belediging, laster, smaad en bedreiging met geweld van zijn cliënt. De buurvrouw: ‘Ik ben er een paar weken doodziek van geweest, durfde de straat niet meer op en heb slecht kunnen slapen. Maar ik heb geen zin om dat allemaal in een rechtszaak weer op te rakelen.’
Ook slachtofferhulp weigerde ze. Met hulp van de gemeente verruilde ze haar donkere bovenwoning voor een flatwoning met uitzicht op zee. ‘Wat wil je dan nog meer? Voor mij is het goed opgelost.’
Ger Post
In de geest van Ronald Reagan
De Reagan Library is een bibliotheek zonder boeken. Bij binnenkomst zie je zadels, sporen en Stetson-cowboyhoeden en als Amerikaans politiek pelgrimsoord belichaamt de bibliotheek het fameuze Reagan-optimisme: zonnig en gelegen op een heuvel. De veertigste president zelf omschreef Amerika (toegegeven: in optimistischer tijden) als behept met nieuwtestamentische missie, ontleend aan Mattheüs, als ‘a shining city upon a hill’. De presidentiële tempel in Californië is gewijd aan Reagan de outdoors-man, de rancher, de president wellicht, maar niet aan Reagan de lezer.
De bibliotheek is een passende locatie voor de tien presidentieel ambitieuze Republikeinen die zich wagen aan hun eerste debat in het kader van ’08. Oud-presidenten hebben altijd iets vanzelfsprekends en conservatief Amerika smacht deze dagen naar een political player die de rol van president zo soepel zou kunnen vertolken als Ronald Reagan. Debat klinkt zwaarder dan bedoeld in Amerika’s huidige zenuwachtige mediacratie: het is veeleer een podium voor de heren om te herhalen wat ze elke dag vijf keer uitspreken on the stump in de early primary states Iowa, New Hampshire of South Carolina, of tijdens fundraisers in LA of New York.
Het debacle-Irak zou in mijn gedachten wellicht leiden tot nederigheid waar het the American way aangaat, maar die kijk is naïef en ‘way too European’. Met nonchalante vanzelfsprekendheid volgt vanaf het podium een litanie aan landen en problemen die ‘even moeten worden aangepakt’ – en moeten is kunnen in de Amerikaanse post-9/11-politiek: Iran een probleem? Aanpakken, en daar valt diplomatiek overleg niet onder. Terughoudendheid? ‘That is só pre-9/11.’
Naast oorlogsretoriek ten aanzien van Bin Laden – ‘We zullen hem veroordelen and I’ll follow him to the gates of hell’ (aldus een grijnzende John McCain) – ging het uiteraard allemaal om symboliek. Het kan ook niet anders in een ‘debat’ dat letterlijk onder de linkervleugel van Reagans Air Force One plaatsvindt met de voormalige First Lady Nancy Reagan op de eerste rij, naast Californiës Governator Arnold Schwarzenegger. Bij gebrek aan de great communicator zelf is Nancy het enige dat de Republikeinen doet denken aan de inmiddels heilig verklaarde Reagan. Zijn naam werd in het debat negentien keer genoemd en iedere kandidaat probeert Reagans Morning in America-erfenis te passen in de eigen visie op dit land. (‘Gosh, I love America,’ aldus kandidaat Mitt Romney). Bush’ naam viel één keer. Wat valt er ook te zeggen? Bush’ public approval ligt volgens de laatste Newsweek opiniepeiling op een aan Jimmy Carter herinnerend niveau van achtentwintig procent. Zijn recente veto van de ‘Iraq war spending bill’ heeft er mee te maken, één van slechts twee veto’s gedurende zijn presidentschap.
Zijn eerste veto betrof het stamcellenonderzoek waar de gastvrouw van deze avond, Nancy Reagan, hard voor heeft gelobbyd. Onder verontschuldigingen aan haar verklaren de meeste kandidaten vanaf het podium dat federale subsidie voor dergelijk onderzoek een slecht idee is. Met dit standpunt proberen ze de pro life base te verleiden en dit is de reden dat Reagans image maker en vader van de photo op Michael Deaver mij het verschil tussen zijn oude baas en de huidige kandidaten uitlegt: ‘Whether you are a country, a product or a candidate you have to know who you are. Reagan knew that.’
Michiel Vos
Het trauma van de zoektocht
‘Ik heb veel Joodse families gekend, Anne Louis,’ zei zijn moeder op een dag. ‘Voor ik mijn ogen sluit, wil ik weten wat er met ze is gebeurd.’
Voor Anne Louis Cammenga begon een zoektocht die drie jaar zou duren. ‘Drie jaar knokken’, want de informatie leek onvindbaar. Bij de politie stuitte hij op een muur van desinteresse: ‘Daar ga ik niet over,’ ‘kom volgende week maar terug.’ ‘Die totale onverschilligheid was kwetsend,’ zegt Cammenga. ‘Dat ze schutterig reageren, kan ik begrijpen, je bent natuurlijk een levende aanklacht. Het was de politie die in de Tweede Wereldoorlog Joden van kamp Amersfoort op de trein zette naar vernietigingskampen. Maar dat is hun geschiedenis, niet de mijne. Ze hadden me toch op zijn minst kunnen doorverwijzen, of kunnen zeggen dat de archieven er niet meer waren?’ Want dat was, na weken speuren, de conclusie. En die kwam pas toen enkele politieke partijen in Zeist zich ermee gingen bemoeien en een brief naar de korpschef hadden gestuurd.
De overige instanties die Cammenga benaderde, waren een stuk klantvriendelijker, maar het bleef lastig de juiste archieven te vinden. Zijn inspanningen werden uiteindelijk ‘beloond’, en met de waarheid ging hij naar zijn moeder: de meeste van haar Joodse vrienden waren indertijd omgekomen. De ene familie al na zes maanden in Sobibor, de andere vlak voor het einde van de oorlog in Auschwitz. ‘Ze kreeg het zwart op wit en ging gebroken naar bed. Maar sindsdien had ze rust. Ze werd er twintig jaar jonger van. En ik twintig jaar ouder.’
Om anderen het ‘trauma van die zoektocht’ te besparen, heeft Cammenga een lijst opgesteld van alle Joodse organisaties die in hun archieven belangrijke informatie bewaren voor Tweede Wereldoorlog-slachtoffers en hun nabestaanden. De burgemeester van Zeist was de eerste die de lijst via zijn archivaris beschikbaar stelde. Daarna volgden andere burgemeesters in Nederland. Het document is in te zien op www.burgemeesters.nl of op te vragen bij elke gemeente.
Volgens Cammenga wordt de lijst driftig gebruikt. ‘Mensen komen op een leeftijd dat herinneringen bovendrijven, ze willen een aantal zaken afsluiten. Dat kon tot voor kort alleen via particuliere instanties. Ik ben dankbaar dat de overheid het oppakt, want dat is een ongelofelijke erkenning van wat er gebeurd is. En erkenning is het beste medicijn dat mensen kunnen krijgen.’
Carolina Lo Galbo

Michiel Mol wil de ruimte in

Filmpje: de eerste commerciële astronaut

Moderne ongemakken; Afl. 17: Zelfvertrouwen

Kleine wereld

De kleine wereld

De kleine wereld

De kleine wereld